İlk turun galibi Bolsonaro: Brezilya’da bıçak sırtı seçim

Latin Amerika’nın en büyük ekonomisine sahip, dünyanın en önemli tarım, emtia üreticilerinden biri olan Brezilya’da dün yapılan, iki önemli adayın da barajı aşmak için gerekli oyu alamadığı seçimlerin ilk turunun galibi şimdilik (eski Cumhurbaşkanı Jair Bolsonaro’nun oğlu) Flávio Bolsonaro oldu. Bolsonaro, geçerli oyların yüzde 47,03’ünü, Cumhurbaşkanı Luiz Inácio Lula de Silva da yüzde 45,16’sını aldı. Her iki aday da barajı aşamadığından sonuç 25 Ekim’de yapılacak olan ikinci turda belli olacak.

Anketlerde, ilk turun galibinin, barajı aşmak için yeterli orana ulaşamasa da Lula olabileceği tahmin ediliyordu. Ancak beklentilerin aksine Bolsonaro’nın ilk turda önde olması şaşırtıcı oldu. Başkan Lula rakibi karşısında sadece yüzde 2’lik bir farkla geride kaldı. İkinci turda durum Lula lehine gelişebilir çünkü ilk turda toplam oyların yüzde 8’ini alan birkaç parti adayı, ikinci turda Bolsonaro’yu desteklemeyeceklerini açıkladı. Bu arada ilk turda 29 milyon Brezilyalının, zorunlu olmasına rağmen oy kullanmadığını, bunların büyük bir bölümünün ikinci turda Lula’ya oy verebileceklerini ekleyelim.

İkinci turda Lula’nın şansını arttıracak olan bir gelişmeyi de hatırlatalım; bugün (6 Ekim) Brezilya Senatosu’nda ülkedeki çalışma günlerini 6’dan 5’e indirecek bir tasarı oylanacak. Bolsonaro bu tasarıya karşı çıkıyor. Lula, bu oylamayı Bolsonaro ekibine karşı işçilerin desteğini toplamak için bir fırsat olarak kullanabilir.

​Siyasi analizlere göre ilk turda Lula’ya zarar veren üç temel faktör şuydu: Öncelikle Lula’nın yaşı (80), Başkan eskisi kadar zinde değil, rakibi ise onun yarısı yaşında, ikincisi, Brezilya’daki ana akım medyanın Lula aleyhine sürekli skandallar uydurması, üçüncü olarak da, Trump’ın Brezilya’daki sağ kanadı güçlendirme/meşrulaştırma konusunda oynadığı rol. Lula’nın partisi İşçi Partisi (PT), son 24 yılın 18’inde cumhurbaşkanlığını elinde tuttu. Her ikisi de İşçi Partisi (PT) üyesi olan Lula ile Dilma Vana Rousseff, 2002’den 2016’ya kadar cumhurbaşkanlığını yürüttü. Lula, 2022’de rekor niteliğindeki üçüncü dönem için yeniden seçildi. Hiçbir Brezilyalı, üçüncü bir dönem kazanmamıştı.

Lula için olumsuz olan şu; çekişmeli seçimlerde seçmenleri sandığa çekebilecek genç adayları kadrosuna katmayı başaramadı. Rio de Janeiro’da rekabetçi geçmesi beklenen bir Senato seçiminde PT, 84 yaşındaki Bendedita da Silva’yı aday göstermiş ancak Silva, Bolsonaro’nun müttefiklerine karşı ezici bir yenilgiye uğramıştı.

Lula’nın ilk turda zorlanmasının nedenleri arasında aleyhinde başlatılan kampanyaların da etkisi var büyük olasılıkla. Globo gibi büyük yayın ağlarının yöneticileri Lula’ya karşı sert bir tutum sergiliyorlar. Bu kuruluşlar, Lula aleyhine skandallar uydurmakla suçlanıyor.

Lula’nın oğlu, iş adamı Fábio Luís da Silva milyonlarca dolar değerindeki büyük banka hesapları nedeniyle mercek altına alındı. Fabio, aylardır hesaplarını kamuoyuna açmayı teklif ediyor. Buna ragmen sağcı medya, Fabio’nun hiçbir kanıt olmadığı halde usulsüzlükler yaptığı iddaialarını ortaya attı.

Bu arada ABD Başkanı Donald Trump’ın Bolsonaro ailesinin ülke politik sahasına güçlü bir geri dönüş gerçekleştirmesine yardımcı olduğu biliniyor. Trump, eski Başkan Jair Bolsonaro’nun 2022 yılında Lula’ya suikast girişiminde bulunmak, hükümetini devirmeye çalışmak suçlarından mahkum edilmesi üzerine Brezilya’ya cezai gümrük vergileri uygulamıştı. Ayrıca Trump yönetimi cumhurbaşkanlığı seçimleri öncesinde, Brezilya’yı kokainin başlıca dağıtım merkezi olarak nitelendirerek Lula’yı uyuşturucu çeteleriyle mücadelede zayıf biri olarak göstermeye çalışmıştı.

İki adayın da barajı aşamayacağı ama ilk turun galibinin Lula olacağı tahmini tutmadı. Oğul Bolsonaro beklenmedik biçimde az farkla da olsa ilk turun galibi oldu. İkinci turda aynı başarıyı göstermesi kesin değil.

Seçim tahminlerini doğrulamayan bir görüntü var şimdi Brezilya’da. Az farkla da olsa Lula’nın kazanacağı tahmin ediliyordu anket şirketlerince. Durum şimdi bunu söyleyecek kadar net değil.

Ancak, Bolsonaro’nun temsil ettiği kesimlerin çıkarları için ne tür kararlar alabileceği konusunda fikri olan çevreler ikinci turda daha önce gitmedikleri sandığa gidebilir. Bu da Lula’nın kazanma olasılığını güçlendiren bir tahmin tabii ki.

25 Ekim’de yapılacak ikinci turu bekleyeceğiz ne olacağını görmek için.