Arabadan önce ne üretiyorlardı? 12 markanın ilginç öyküsü
Otomotiv sektöründe Ford, Mercedes-Benz, Fiat, Renault, Volkswagen gibi doğrudan araç üretmek için kurulmuş çok sayıda firma var. Jeep ve Land Rover gibi önce askeri araç üretip, sonrasında nihai tüketiciye yönelenler de mevcut. Ama bazıları bambaşka hikâyelerle başlayıp, ilerleyen aşamalarda otomobile geçtiler. Otomobil tarihine iz bırakan en ilginç üretim öyküleri şöyle:
TOYOTA: DOKUMA TEZGAHI
Şirketin temelleri, Japonya’nın en büyük mucitlerinden kabul edilen Sakichi Toyoda tarafından 1890’larda atıldı. Toyoda, 1924’te o dönem için devrim niteliğindeki masurada iplik bittiğinde otomatik olarak mekik değiştiren “Toyoda Dokuma Tezgâhı”nı icat etti. Oğul Kiichiro Toyoda, Avrupa ve Amerika’ya yaptığı seyahatlerde hızla gelişen otomotiv endüstrisinden etkilenerek, babasını 1933’te dokuma fabrikasının bünyesinde bir otomobil departmanı kurmaya ikna etti. Departman hızla büyüdü ve 1937’de ana şirketten ayrılarak Toyota Motor Corporation adını aldı. Şirketin ismi telaffuzunun daha kolay olması ve Japon kültüründe sekiz rakamının şans getirdiğine inanılması nedeniyle Toyoda’dan, Toyota’ya dönüştürüldü.
PEUGEOT: TESTERE
Endüstriyel anlamda en eski şirketlerden olan Peugeot’nun öyküsü, 1810’da Jean-Frédéric ve Jean-Pierre Peugeot kardeşlerin Fransa’da aileye ait un değirmenini bir çelik fabrikasına dönüştürmesiyle başlıyor. Şirketin faaliyet alanı çelik dökümü ve metal el aletleriydi. İlk olarak testere, bıçak, yaylar, marangoz aletleri ve saat parçaları gibi çelik ürünler üretildi. Zamanla yelpaze genişledi ve 1840’ta bugün bile dünyaca ünlü olan kahve değirmenleri devreye alındı. Markanın aslan logosu, otomobillerden çok önce, 1858’de tescillendi. Logo, Peugeot testerelerinin “bir aslanın dişleri kadar güçlü ve hızlı kesiyor” olmasını simgeliyordu. 1882’de bisiklet, 1889’da üç tekerlekli ilk motorlu araç şirketin ürünleri arasına katıldı.
HYUNDAI: İNŞAAT
Diğerleri eni konu yine bir sanayiden gelirken, en farklı geçişi Hyundai yaptı. Günümüzde küresel bir otomotiv devi olarak bilinse de, 1947’de Hyundai Mühendislik ve İnşaat Şirketi adıyla bir müteahhitlik firması olarak kuruldu. Korece’de çağdaşlık anlamına gelen Hyundai’nin kurucusu Chung Ju-yung, savaş sonrası Güney Kore’nin yeniden inşasında aktif rol almayı amaçladı. Şirket, yol ve köprü gibi kritik altyapı projeleri üstlenerek hızla büyüdü. Ju-yung, ülkenin kalkınması için ulaşıma yatırım yapılması gerektiğine inanıyordu ve 20 yıl sonra, 1967’de bağımsız bir kol olarak Hyundai Motor’u kurdu. İlk olarak kendi modeliyle başlamadı. Ford’la ortaklık yaparak 1968’de montajla sektöre adım attı. Tamamen yerli ilk otomobili 1975’te banttan inmeye başladı.
CITROEN: ENDÜSTRİYEL DİŞLİLER
Önden çekişli ilk seri üretim aracı Traction Avant (1934) ile uzay çağını andıran tasarımlı efsanevi DS modelleriyle otomotiv dünyasında devrim yaratan Fransız markasının ilk faaliyet alanıysa endüstriyel çark ve dişli üretimiydi. Şirketin kurucusu André Citroën, 1900 yılında Polonya ziyaretinde bir marangoz atölyesinde un değirmenleri için üretilen balık sırtı (V şeklinde) dişlileri gördü. Bunların daha sessiz ve verimli çalıştığını fark ederek teknolojinin patentini aldı. 1901’de Paris’te fabrika kurdu ve kısa sürede büyük ticari başarı yakalayarak ürettiği dişliler gemilerden büyük makinelere kadar pek çok alanda kullanıldı. 1. Dünya Savaşı sonrasında yönünü otomobile çevirdi ve ilk seri üretimini 1919’da piyasaya sundu. Citroen’in çift V şeklindeki logosu da şirketin ilk faaliyet alanı olan helezonlu dişlileri temsil ediyor.
OPEL: DİKİŞ MAKİNESİ
Ünlü Alman otomotiv markası, endüstriyel serüvenine ev tekstili ve terzilik sektörüne yönelik dikiş makineleri üreterek başladı. Kurucusu Adam Opel, Fransa’da dikiş makineleri üzerine staj yaptıktan sonra Almanya’ya dönerek, 1862’de ailesine ait bir ahırı atölyeye dönüştürdü. El yapımı dikiş makinelerini ahırda üretmeye başladı ve az zamanda büyük başarı yakalayıp fabrikalaştı. 1886’da yüksek tekerlekli bisiklet üretimine geçti. Ömrü boyunca otomobillere hep şüpheyle yaklaşan ve onları “yalnızca zenginlerin oyuncağı” olduğunu savunan Adam Opel’in 1895’teki ölümünün ardından, eşi ve oğulları şirketi geleceğin sektörüne yönlendirdiler. Şirket, 1899’da ilk motorlu aracıyla resmen otomotiv dünyasına adım attı.
SKODA: BİSİKLET
Her şey, kitap satıcısı Václav Klement’in Alman markası yeni bisikletinin sürekli arızalanmasıyla başladı. Klement, bisikletini tamir edilmesi için üretici firmaya Çekçe bir mektup gönderdi, ancak şirketten “Şikayetinizi bizim anlayacağımız bir dilde (Almanca) yazın” şeklinde kaba bir yanıt aldı. Duruma sinirlenen Klement, bisiklet tamircisi Václav Laurin ile ortaklık kurarak Aralık 1895’te “Laurin & Klement” şirketini kurdu ve “Slavia” markasıyla yüksek kaliteli bisikletlerini üretmeye başladı. 1899’da motosiklet üretimi başladı. 1905’e gelindiğinde iki kişilik, 7 beygir gücündeki ilk otomobillerini üretti. 1925’te yeni ortaklık yapısıyla ismi Skoda oldu.
BMW: UÇAK MOTORU
Sektörün en köklü markalarından BMW, günümüzdeki lüks otomobil ve motosiklet kimliğinin aksine, öyküsüne gökyüzü için yüksek performanslı motorlar geliştirerek başladı. Almanca açılımı Bayerische Motoren Werke (Bavyera Motor Fabrikaları) olan şirketin temeli 1916’da mühendis Karl Rapp tarafından atıldı. 1. Dünya Savaşı sürerken Alman ordusunun uçak motoru ihtiyacını karşılayan firmanın logosu dönen uçak pervanesi olarak yorumlanırken, mavi-beyaz renklerini de memleketi Bavyera eyaletinden bayrağından aldı. Savaşı bitiren Versay Antlaşması, Almanya’nın uçak ve uçak motoru üretmesini tamamen yasakladı. BMW de yönünü değiştirmek zorunda kaldı ve 1923’te ilk motosikletini üretti. 1928’de küçük bir İngiliz otomobili olan Austin 7’yi lisans altında üretmeye başlayarak otomotive adım attı.
BYD: ŞARJ EDİLEBİLİR BATARYA
Günümüzde dünyanın en büyük elektrikli araç üreticilerinden biri olan Çinli dev, cep telefonları ve tüketici elektroniği için piller geliştirerek hayata başladı. Diğerlerinden çok daha yeni olan şirket, 1995’te Çinli kimyager Wang Chuanfu tarafından kuruldu. 1990’larda şarj edilebilir pil pazarı tamamen Sanyo ve Panasonic gibi Japon devlerinin elindeyken, Chuanfu bu ithal Japon pillerini inceleyip kendi teknolojisini geliştirdi. Çok daha uygun maliyetli nikel-kadmiyum ve lityum-iyon piller üretmeyi başardı. Kısa sürede Motorola, Nokia, Ericsson gibi dönemin telefon devlerinin ana pil tedarikçisi haline geldi. Pillerden kazandığı sermaye ve teknolojik birikimle gözünü geleceğin elektrikli ulaşımına diken BYD, 2003’te iflasın eşiğindeki devlet destekli Qinchuan Automobile şirketini satın aldı. Böylece BYD Auto kuruldu ve marka resmi olarak otomotiv endüstrisine girdi.
HONDA: BİSİKLETLER İÇİN KÜÇÜK MOTORLAR
2. Dünya Savaşı’ndan ağır yıkımla çıkan Japonya’da toplu taşıma çökmüş ve ciddi bir yakıt kıtlığı baş göstermişti. Mühendis Soichiro Honda, insanların ulaşım ihtiyacını çözmek amacıyla ordu tarafından telsiz jeneratörlerinde kullanılmak üzere üretilen ve savaş sonrasında âtıl kalan küçük ve fazla yakıt tüketmeyen 50 cc’lik motorları topladı. Bu küçük motorları dönemin yaygın ulaşım aracı bisikletlere monte etti ve büyük ilgi gördü. Topladıkları tükenince 1947’de ilk özgün ürünü olan bisiklet motorunu üretti. Önce motosiklet, 1963’te de küçük ticari kamyonet üretimi başladı. İlk otomobiliyse ikonik bir küçük spor araba olan Honda S500 idi.
SUBARU: UÇAK
Simetrik sürekli dört çeker sistemi ve Boxer motor teknolojisiyle tanınan Japon otomotiv markası da BMW gibi havadan yere indi. Şirketin temelleri, 1917’de eski bir deniz subayı ve mühendis olan Chikuhei Nakajima tarafından kurulan Uçak Araştırma Laboratuvarı ile atıldı. 2. Dünya Savaşı döneminde Japonya’nın en büyük uçak üreticilerinden biri olan şirket, savaşın ardından müttefik kuvvetler tarafından dağıtıldı. Kopan parçalardan bazıları 1953’te birleşerek otomobilden trene kadar pek çok alanda üretime girdi. Subaru ismiyle üretilen ilk prototip 1954’te tanıtıldı. Ancak markanın kitlesel başarı yakalayan ve Japonya halkını uygun fiyatla otomobil sahibi yapan ilk efsanevi seri üretim modeli, 1958’de yollara çıkan böcek tasarımlı Subaru 360 oldu.
LAMBORGHINI: TRAKTÖR
Dünyanın en prestijli süper spor otomobil markalarından biri olan İtalyan devinin kökenleri, dizel traktörlere dayanıyor. Kurucusu Ferruccio Lamborghini, 2. Dünya Savaşı sırasında hava kuvvetlerinde görev yapmış bir mühendis. Savaş sonrası tarım makinelerine duyulan acil ihtiyaçtan dolayı 1948’de traktör şirketi kurdu. İlkin ordu artığı askeri kamyon hurdalarının modifiye edilmesiyle üretim başladı. Kısa sürede ülkenin en büyük tarım aracı üreticilerinden biri oldu. Sıkı bir Ferrari kullanıcısı olan Ferruccio, arabasının debriyaj sisteminde sürekli sorun yaşıyordu. Bir gün çözüm önerilerini bizzat aktarmak için Enzo Ferrari’nin kapısını çaldı. Ancak mağrur kişiliğiyle bilinen Enzo Ferrari onu, “Bir traktör üreticisi asla bir Ferrari’yi nasıl kullanacağını bilemez” diyerek tersledi. Sinirlenen Lamborghini, Ferrari’den daha mükemmel bir spor araba üretebileceğini kanıtlamak için kolları sıvadı. Ekim 1963’te Lamborghini 350 GTV modelini piyasaya sürerek ezeli rakibine meydan okudu.
JAGUAR: MOTOSİKLET SEPETİ
Lüks ve yüksek performanslı İngiliz otomotiv ikonu, macerasına motosikletlerin yanına takılan alüminyum yolcu sepetleri tasarlayarak başladı. Şirket, 1922’de iki motosiklet tutkunu arkadaş tarafından İngiltere’de Kırlangıç Sepeti Şirketi adıyla kuruldu. Motosikletler için aerodinamik ve zeplin şeklini andıran parlatılmış bu alüminyum sepetler az zamanda büyük bir satış başarısı yakaladı. Elde edilen sermayeyle 1927’den itibaren yönünü otomobillere çevirdi. İlk olarak Austin, Morris ve Fiat gibi markaların şasilerini alarak üzerlerine özel tasarım şık gövdeler inşa ettiler. 1935’te yüksek performanslı lüks spor modellere “SS Jaguar” adı verildi. Ancak 2. Dünya Savaşı’nda “SS” harfleri Nazi paramiliter örgütü ile özdeşleştiği için büyük bir imaj krizi doğdu. Siyasi çağrışımı tamamen silmek için 1945’te şirketin adı resmen Jaguar oldu.
