Zafer Bayramı'nın yıldönümünde Atatürk'ün arabaları

Bugün Mustafa Kemal Atatürk’ün önderliğinde Kurtuluş Savaşı’nın zaferle sonuçlanmasını simgeleyen 30 Ağustos’un 104’üncü yıldönümü. Aslında onu tamamlayan iki tarihi gün daha var. 9 Eylül 1922’de İzmir’in geri alınması ve 6 Ekim 1923’te İstanbul’un resmen işgalden kurtarılması. Cumhuriyetle birlikte kalkınma için verilen mücadeleye odaklanan Atatürk’ün 1915’te Çanakkale’de başlayıp, 1938’de ölümüne dek süren büyük serüvenine birçok araba da eşlik etti. Bu ulusal bayram gününde kronolojik olarak onları tanıyalım…

1915 - FIAT ZERO / ÇANAKKALE

Anafartalar Grup Komutanı Albay Mustafa Kemal’e Harbiye Nezareti tarafından tahsis edilen Fiat Zero, 1915 tarihli fotoğrafta görülüyor. Daha sonraki arşiv araştırmalarında aracın 1913 model olduğu belirlenmiş. Dünya genelinde sadece 2 bin adet üretilen modelin nadir kalan örneklerinden biri çok sonra İtalya’nın Torino şehrinde bulunarak, Tofaş’ın girişimleriyle Türkiye’ye getirildi ve Rahmi M. Koç Müzesi’ne hediye edildi. Tarihi araç 18 Mart 2023 tarihinde (Çanakkale Zaferi’nin 108’inci yıl dönümünde) müzede ziyarete açıldı.

1921 - CHEVROLET 490 / ANKARA

Hacettepe Üniversitesi’nin Cumhuriyet Tarihi Araştırmaları Dergisi’nde yayımlanan bir çalışmada 1921 yılında Ankara’da yalnızca iki otomobil bulunduğu ve birinin Mustafa Kemal Paşa’nın emrindeki Chevrolet olduğu belirtiliyor. Amerikalı gazeteci Clarence K. Streit’in çektiği bu fotoğrafta görünen araç, markanın Series 490 adı verilen modeli.

1922 - STUDEBAKER / İZMİR

Türk ordusu, Süvari Kolordusu Komutanı Fahrettin Altay’ın öncülüğünde İzmir’i 9 Eylül 1922 tarihinde işgalden kurtardı. Hemen ertesi gün 10 Eylül 1922’de Başkomutan Mustafa Kemal Paşa, Genelkurmay Başkanı Fevzi Çakmak ve yaveri Salih Bozok’la birlikte üstü açık bir otomobille şehre ulaştı. İsmet Paşa ise başka bir araçla onlara eşlik etti. Konak Meydanı’na geldiği aracın modeli kesin olmamakla birlikte, birçok kaynakta Amerikan Studebaker marka olduğu ifade ediliyor. Studebaker son üretimini 1966’da yaparak tarih oldu.

1926 - MERCEDES-BENZ SINDELFINGEN / ANKARA

1924–1929 yılları arasında üretilen Mercedes Sindelfingen araç 9 Temmuz 1925’te sipariş edildi. 10 Nisan 1926’da Ankara’da Atatürk’e teslim edilirken, belgesini bizzat kendi imzasıyla aldı. 4 silindir motorlu araç 100 beygir gücünde ve siyah/koyu yeşil renkteydi.

1934 - LINCOLN K SERIES / ANKARA

Atatürk’ün en ikonik otomobillerinden olan 1934 model Lincoln K Series, 12 silindirli, dört kapılı üstü açık siyah bir araçtı. Özellikle tören ve yabancı devlet adamlarını karşılama amaçlı kullanıldı. Bugün Anıtkabir’deki Barış Kulesi’nde sergilenen araç, 1934’te İran Şahı Rıza Pehlevi’nin Türkiye ziyaretinde Atatürk’le birlikte bindiği otomobil aynı zamanda. 16 Haziran-2 Temmuz 1934 tarihleri arasında gerçekleşen bu tarihi ve kapsamlı ziyaretin rotasında Ankara’dan sonra, Eskişehir, Afyon, Uşak, İzmir, Çanakkale ve İstanbul yer almıştı.

1935 - LINCOLN ZIRHLI / ANKARA

Son 20 yılda büyük bir tahribata uğrayan Atatürk Orman Çiftliği, 1925’te Mustafa Kemal tarafından parça parça ve farklı bireylerden satın alınan arazi üstünde, onun talimatıyla kuruldu ve Türk tarımına öncülük etti. Gördüğünüz bu fotoğraf da 1935’te Atatürk’ün çiftlikte yaptığı incelemeler sırasında çekilmiş. Görülen araç 1935 model zırhlı bir Lincoln. Bugün Anıtkabir’de sergilenen aracın özellikleriyse, siyah, yedi kişilik, sekiz kurşun geçirmez camlı, zırhlı gövdeli, katlanır ara koltuklu ve 12 silindirli olmasıydı. Atatürk tarafından 1935’ten ölümüne dek makam otomobili olarak kullanıldı. 2018’de kapsamlı bir restorasyondan geçirildi.

1936 - LINCOLN K SERIES / İSTANBUL

Fotoğraf, 4 Eylül 1936’da İngiltere Kralı 8’inci Edward’ın İstanbul ziyaretinde Atatürk ile şehirde tur atarken çekilmiş. Söz konusu araç İran Şahı’nı da taşıyan aynı üstü açık Lincoln. Bir İngiliz kralının Türkiye Cumhuriyeti’ne yaptığı bu ilk resmi ziyaret, Atatürk’ün ev sahipliğinde büyük bir misafirperverlikle yürütüldü. 150 beygir gücünde üç ileri manuel şanzımanlı Lincoln ise, Atatürk’ün vefatından sonra da Cumhurbaşkanlığı tarafından kullanılmaya devam etti.

1936 - CADILLAC 80 SERIES / ANKARA

Atatürk’ün en bilinen makam aracı 1936’da satın alınan Cadillac Series 80 idi. Ön panjuru V formunda, ortası hafif şişkin, kalın krom çerçeveli, çamurluk üstündeki farlar ve yuvarlak hatlarıyla çok afiliydi. İş Bankası tarafından alınıp Atatürk’e hediye edilen araç Lincoln’ler gibi resmî törenlerde değil günlük ziyaret ve devlet işlerinde kullanılıyordu. 6,8 litrelik motoru 150 beygir gücündeydi. Araç 1959’da Anıtkabir’e devredildi ve halen orada sergileniyor.

1937 - LINCOLN K SERIES / TRAKYA

Atatürk’ün özellikle yabancı devlet başkanlarını karşılarken kullandığı üstü açık otomobil, bu kez de 17-20 Ağustos 1937 tarihleri arasında Edirne, Kırklareli ve Tekirdağ illerinde gerçekleşen Trakya Manevraları’nda karşımızda. Türk Silahlı Kuvvetleri’nin o güne kadar yaptığı en büyük ve kapsamlı askeri tatbikatı olan manevralara, Genelkurmay Başkanı Fevzi Çakmak komutasında yaklaşık 200 bin asker katıldı. Cumhurbaşkanı Atatürk tarafından da hastalığının ilerlediği bir aşamada olmasına rağmen çok yakından takip edildi. Amaç, 1930’ların sonunda Avrupa’da yükselen faşizm tehdidine karşı ordunun hazırlık seviyesini test etmekti. Fotoğrafta görülen kadınsa, Atatürk’ün manevi kızlarından Afet İnan.