Türk sinemasında başrol oynayan 12 araba
Batı sinemasında sırf otomobiller üzerine kurulu Transformers’tan Geleceğe Dönüş’e kadar onlarca film var. Bizde otomobiller sinemanın merkezinde bu kadar yer almasa da bazı modeller filmlerle özdeşleşerek hafızalara kazınmış durumda. Yeşilçam devrinde otomobillerin yanı sıra kamyon ve otobüs gibi araçlar bile kullanıldı. Yakın dönemdeyse nostaljik arabalar öne çıktı. Batıyla bir farkımız daha var: Onlarda otomobiller daha çok aksiyon filmlerinin figürü. Türkiye’deyse ağırlıklı olarak komedi ve dram sinemasında yer buluyorlar.
Bu hafta biraz farklı bir pazar günü olması umuduyla Türk filmlerinde kültleşen arabaları derledim. Listeyi uzatmak elbette mümkün, fakat en akılda kalanlarını tercih ettim. Sıralamaysa geçmişten günümüze. Belki o filmleri bu gözle tekrar izlemek istersiniz…
ŞOFÖR NEBAHAT / DESOTO
Sinemamızın en önemli kadın karakterlerinden olan Şoför Nebahat’in filmi ilk kez 1960’ta yapıldı. Attila İlhan’ın mahlas isimle yazdığı öyküden uyarlanan ilk filmde yönetmen Metin Erksan iken, Sezer Sezin başroldeydi. Daha sonra aynı temel öykü farklı oyuncular ve küçük değişikliklerle yeniden çekildi, ana temaysa her versiyonda aynıydı: Erkek egemen bir meslekte ayakta kalmaya çalışan güçlü bir kadın. Belleklerde en çok 1970 yapımı Fatma Girik’in oynadığı versiyon kaldı.
Kalp krizi sonucu ölen babanın ardında sefalet içinde yaşlı eşi, oğlu ve kızı Nebahat kalır. 1952 model Desoto marka dolmuşun taksitleri de sürmektedir. Nişanlısı Nebahat’in çalışmasını istemez. O ise deri ceketini ve kasketini takarak direksiyona geçer. Başlangıçta alay edilir, tehdit ve hakarete uğrar. Ancak “kadından şoför olmaz” anlayışına boyun eğmez ve azimle yoluna devam eder. Çalışan kadının toplumdaki yerine dair bu film, dönemi için ilerici bir bakış sunuyordu.
MAVİ BONCUK / BUICK
Kült filmin efsane bir kadrosu vardı: Emel Sayın, Tarık Akan, Kemal Sunal, Zeki Alasya, Metin Akpınar, Münir Özkul, Halit Akçatepe ve tabi ki Adile Naşit. 1974 yapımı filmde kullanılan 1937 model Buick Special modeliyse filmin adı gibi maviydi. Dikey krom ön panjur, büyük ve ayrık çamurluklar, uzun motor kaputu, yuvarlak farları ve Amerikan otomobillerine özgü geniş ve gösterişli gövdesi ayırt edici özellikleriydi. Film boyunca sık sık arızalanırdı. Gitmesi gerektiğinde gitmez, durması gerektiğinde duramazdı bazen. Kaymakam lakabıyla Kemal Sunal direksiyonda, Kâmil Usta ismiyle Zeki Alasya sürekli tamirindeydi. Filmin komedi unsuruna katkı sağlamasının yanında, Emel Sayın’ı halının içinde kaçırmayı da başarmıştı.
SELVİ BOYLUM AL YAZMALIM / BMC KAMYON
Öncelikle yakın zamanda yitirdiğimiz Kadir İnanır’ı yad edelim. Türk sinemasının baş yapıtlarından olan filmde, İlyas’ın kullandığı kırmızı BMC TM 140 model kamyon aslında karakterlerden biriydi. Kamyonu İlyas’ın sadece ekmek teknesi değil; özgürlüğünü de temsil ediyordu. Film boyunca aşk ve yol teması bu araç üzerinden işlenirken, filmlerde yalnızca otomobillerin oynayacağı tabusunu da yıkmıştı. Sinemamızın en sembolik ticari araçlarından biri kabul edilen kamyonun tepesinde Türkan Şoray’ın hayat verdiği al yazmalı Asya’nın lakabı nakşedilmişti. “Sevgi neydi? Sevgi emekti” sözlerine atfen belki de İlyas kamyonuna gösterdiği emeği Asya’dan esirgemese, film bu hazin sonla bitmezdi.
ÇİÇEK ABBAS / FORD TRANSİT
1982 yapımı Çiçek Abbas, darbe sonrası Türkiye’sinin en yaratıcı komedilerinden biriydi. Muavinlikten borç harç içinde kendi minibüsü 1981 model Ford Transit MK2’yi alan İlyas Salman’ın oynadığı Abbas, zalim eski patronu Şakir’in (Şener Şen) türlü hainliklerine karşı mücadeleden hiç vazgeçmedi. Çalıştı, didindi ve en sonunda hem dolmuşuna hem de sevdiği kadına kavuşmayı başardı. Onun kırmızı minibüsü de sinemanın başrol arabaları arasında yerini aldı.
FİKRİMİN İNCE GÜLÜ / MERCEDES-BENZ 350 SE
Uluslararası adı Sarı Mercedes olan Fikrimin İnce Gülü, Adalet Ağaoğlu’nun aynı adlı romanından uyarlandı. Başrolünde İlyas Salman’ın oynadığı eser, araba odaklı kült filmlerin başında geliyor. 1992’de vizyona giren filmde, Almanya’da yıllarca işçilik yaptıktan sonra biriktirdiği parayla bal rengi bir Mercedes satın alan Bayram’ın Türkiye’ye dönüş yolculuğu anlatılıyor. Bayram, arabasına “Balkız” adını vermiştir ve onu hayatının en büyük başarısı olarak görür. Küçük yaşta yetim kalmış, yoksulluk içinde büyümüş ve insanların lüks otomobili olanlara büyük saygı gösterdiğini düşünür. Bu saplantıyla dostlukları ve gerçek sevgiyi zamanla ikinci plana atmıştır.
Türkiye’ye dönüşte tek amacı, köyüne Mercedes’iyle girerek herkesi etkilemektir. Ancak yol boyunca araç çeşitli kaza ve aksiliklerle zarar görür. Bayram ise insanlara yardım etmez, aklı sürekli arabasındadır. Hırsını ve toplum içinde kabul görme arzusunu simgeleyen Mercedes’e bağlılığı bir takıntıya dönüşmüştür. Köyüne ulaşmadan önce aracı ağır hasar alır ve yıllarca kurduğu zaferle dönüş hayali bozguna uğrar. Film, tüketim kültürünü, gösteriş tutkusunu, statüye duyulan düşkünlüğü ve yabancılaşmayı ustalıkla resmeder.
HOKKABAZ / VOLVO 245 SW
Başrollerde Cem Yılmaz, Mazhar Alanson, Özlem Tekin ve Tuna Orhan’ın yer aldığı Hokkabaz, 2006 yapımı bir dramatik komedi filmi. Kendisine “sihirbaz” denmesini isteyen, ancak çevresindekilerce küçümsenerek “hokkabaz” olarak görülen İskender’in (Cem Yılmaz) hikâyesini odağına alan film, yıllardır anlaşamadığı babası Sait’in (Mazhar Alanson) de katılmasıyla hem komik olayların hem de baba-oğul hesaplaşmasının yaşandığı bir yol hikâyesine dönüşüyor.
Mizah kadar aile bağları, başarısızlık korkusu ve kendini kabul ettirme isteğinin de önemli yer tuttuğu filmdeki baş karakterlerden biri de Anadolu turnesi boyunca kullandıkları steyşın kasalı 1976 model Volvo 245. Araç filmin atmosferine oldukça uygun bir seçim. Eski ama sağlam görünümü, İskender ve arkadaşlarının mütevazı hayatını yansıtırken, geniş bagaj hacmi gösterilerde kullanılan malzemelerin taşınmasını sağlıyordu. Volvo 240 serisi, dünyada “ölümsüz” olarak ün yapmış modellerden biri ve milyon kilometreyi aşan bazı örnekleri hâlen kullanılıyor.
DEVRİM ARABALARI / DEVRİM
Oldukça geniş bir oyuncu kadrosuyla çekilen 2008 yapımı Devrim Arabaları, biyografik drama alanında başarılı işlerden biri. Türkiye’nin ilk yerli otomobili olan Devrim’in geliştirilme sürecini gerçek olaylardan esinlenerek anlatırken, mühendislik sürecini merkeze alan en dikkat çekici filmlerden biri olarak öne çıkıyor. 1961’de Cumhurbaşkanı Cemal Gürsel’in talimatıyla tamamen yerli imkânlarla bir otomobil üretilmesi hedefiyle başlayan projeyi aktaran filmde, Eskişehir’deki Devlet Demiryolları Atölyesi’nde çalışan onlarca mühendis, teknisyen ve ustanın gayretiyle sadece 129 gün gibi çok kısa bir sürede sıfırdan bir otomobil geliştirmenin öyküsü anlatılıyor. Eserde teknik ayrıntılar kadar, ekip ruhu, mühendislik tutkusu ve ülkeye katkı sağlama isteği de hep ön planda.
Ekip kısa zamanda dört tane Devrim’i üretmeyi başarır. Çağına uygun bir tasarıma sahip araçlar, Ankara’daki Cumhuriyet Bayramı törenleri için trenle başkente gönderilir. Resmi törende siyah renkli Devrim otomobiline güvenlik gerekçesiyle çok az yakıt konulmuştur. Cumhurbaşkanı araca biner ve kısa mesafede yakıtın bitmesiyle durur. Ardından başka bir otomobile geçilir ve yolculuk sorunsuz devam eder. Ancak basında ilk aracın durması öne çıkarılır ve olay yıllarca “Devrim 100 metre gidip bozuldu” şeklinde akıllarda kalır. Film, bu olayın, yaratıcı ekibin aylar süren emeğinin önüne geçtiğini ve projenin devamının gelmemesini hüzünlü bir dille işler.
BEHZAT Ç. / HYUNDAI ACCENT ERA
Hem televizyon dizisinde hem sinema filminde Behzat Ç.’nin kullandığı Hyundai Accent Era, aradan yıllar geçmesine rağmen bugün bile ikinci el piyasasında “Behzat Ç. Kasa” olarak anılıyor. Ankara Cinayet Büro Amirliği tarafından başkomiser Behzat’a tahsis edilen ve diziyle özdeşleşen efsanevi araç meşhur plakası 06 BG 0912 ile hafızalarda yer etti. Otomobilin en büyük esprisi, hayatında hiç kış lastiği görmemesiydi. Ankara’nın ayazında ve karlı yollarında sürekli kayması, Behzat amirimin virajları el frenini çekip yanlayarak dönmesi ikonik sahneleri oluşturuyordu. 2006-2012 arasında üretilen bu model özellikle 1,5 litre hacimli dizel motor seçeneği ile döneminin oldukça seri, hafif ve az yakan araçlarından kabul ediliyordu. Dizideyse Akbaba’nın deyimiyle “debriyajı biraz sorunluydu”. Behzat Ç. sayesinde model Türkiye’de ciddi bir popülarite kazandı; hatta bazı simülasyon oyunlarında “Cinayet Büro” tasarımlarıyla yaşatılmaya devam ediyor.
LİMONATA / TRABANT
2015 yapımı Limonata, Ali Atay’ın ilk yönetmenlik deneyimi olan bir komedi-dramın ötesinde, harika bir yol filmi aynı zamanda. Birbirini hiç tanımayan iki kardeşin, babalarının son isteği üzerine bir araya gelmesini ve Balkanlar’dan İstanbul’a trajikomik yolculuğunu anlatan filmin en önemli karakterleri arasında 1976 model Doğu Almanya yapımı Trabant yer alıyor.
Makedonya’da yaşayan eski futbolcu baba ölüm döşeğindedir. Ölmeden önceki son arzusu, varlığından yeni haberdar olduğu ve İstanbul’da yaşayan diğer oğlu Selim’i (Ertan Saban) görmektir. Makedonya’daki oğlu Sakıp (Serkan Keskin), babasının vasiyetini yerine getirmek için emektar arabasıyla İstanbul’a yola çıkar. Selim’i zor ikna ederek geri Makedonya yoluna düşerler. Uzun yol hikayesi boyunca iki farklı kültürde büyümüş kardeşlerin çatışmaları, absürt olaylar ve aralarında gelişen bağ, mizahla harmanlanmış bir duygusallıkla seyirciye geçer. Trabant ise filmin üçüncü başrol oyuncusudur. Soğuk savaş döneminde sosyalist blokun en sembolik, sade ve yaygın otomobillerinden olan Trabant filmde sarı rengiyle boy gösterir. Sürekli arızalanması, hararet yapması ve yolda kalması filmdeki komik sahneleri oluşturur. Sakıp’ın “Sağa mı çekiyor lan bu araba!” repliği de unutulmaz. Gerçek hayatta ise bu araç İzmir Çeşme’de bir hurdalıkta bulunmuş. Film için önce İzmir, sonra da çekimlerin yapıldığı Bulgaristan’da baştan aşağı yenilenmiş.
KARABELA / RENAULT 12 SW
Yine 2015 yapımı olan bir yol komedisi de başrolünde Kudret karakterini canlandıran Cengiz Bozkurt’un oynadığı Kara Bela filmiydi. Hayatı boyunca kurallara bağlı yaşamış, çevresindekilerin sözünden çıkmamış, sıradan bir memur olan Kudret, babasının ve eşinin baskısıyla kendi isteklerini hep geri plana atmasıyla sahnede. En büyük tutkusu ise yıllardır gözü gibi baktığı 1989 model Renault 12 Toros SW model otomobili. Bir gece gördüğü tuhaf bir rüyanın ardından hayatını sorgular ve İstanbul’dan Gaziantep’e doğru yola çıkar. Yolda ilginç karakterler katılır. Bir anda kendilerini peşlerinde polislerin, suçluların ve türlü belaların olduğu absürt olayların içinde bulurlar.
Bizde Toros denince çoğu kişinin aklına sedan olanı gelir. Ancak filmde geniş bagaj hacmine sahip steyşın versiyonu kullanıldı. Senarist ve yönetmen Burak Aksak, aracı Kudret’in yıllardır gözü gibi baktığı, neredeyse ailesinden bile daha fazla değer verdiği tek şey olarak resmetti. Araca gelen her zarar, karakter için kişisel bir darbe anlamına geliyordu. Toros’un Türkiye’de dayanıklılığı, kolay tamir edilebilmesi ve uzun yol performansıyla ün kazanması seçilmesinin sebebiydi. Bir detay da oyuncuların Harbiye Açıkhava’daki gala gecesine aynı otomobille gelmeleriydi.
ÖLÜMLÜ DÜNYA / MERCEDES-BENZ MB 100 D
2018’de vizyona giren Ölümlü Dünya ve sonrasındaki devamı, efsanevi bir kadroyla macera ve komedinin bir arada sunulduğu ülke tarihindeki en başarılı filmlerden biri. Mermer Ailesi’nin operasyonlarda ve kaçış maceralarında kullandığı, filmin adeta bir diğer başrolü haline gelen ikonik kırmızı minibüs ise köşeli tasarımıyla dikkat çeken eski model bir Mercedes MB 100 D.
Minibüsün içinde geçen “Kekeç Selami” ve “ön koltuk-arka koltuk” gibi diyaloglar filmin hiç düşmeyen temposunu tamamlar nitelikte. İkinci filmin vizyon döneminde yapım şirketi sahibinden.com platformunda hayali bir eğlenceli ilan açmıştı. Açıklama kısmı şöyleydi: “20 adet kurşun deliği hariç sıfır gibi, kanlar tamamen temizlenmiştir. Ailemizin minibüsüydü, iş değişikliği nedeniyle satıyoruz. Ufak çatışmalara girdi çıktı sorunsuzdur. Kısa bir dönem ambulans olarak kullanıldı. Tertemiz aile aracıdır. Aracımızı görmek isterseniz sadece sinemalarda!”
ORGANİZE İŞLER SAZAN SARMALI / BMW 540i
Organize İşler’in ilk filminde olduğu gibi 2019’da gösterime giren Sazan Sarmalı’nda da bolca otomobil var. Ne de olsa öykünün merkezindeki dolandırıcı ekibin temel mekânı bir otopark. Filmdeki otomobiller karakterlerin sosyal statülerini ve kişiliklerini yansıtan önemli unsurlar olarak kullanılıyor. Güzel araçlar geçidi halindeki filmde üstü açık Fiat 128 Spider gelin arabası. Kıvanç Tatlıtuğ “Sarı Saruhan” karakteriyle Mercedes-Benz E-Serisi W212 kullanıyor. 1962 model Chevrolet Impala, Jaguar S-Type ve Fiat 500C de oyuncular arasında.
Ama en dikkat çekenler arasında, sinemamızın en iyi araba kovalamaca sahnelerinden birini oluşturan Yılmaz Erdoğan’ın oynadığı Asım Noyan karakterinin kullandığı BMW 540i model geliyor. Tofaş Doğan tarafından kovalanan model gücü ve performansı aksiyon içinde yansıtıyor. Yılmaz Erdoğan’ın Organize İşler serisinde araç seçimleri rastgele değil. Her iki filmde 1990’lar ve 2000’lerin prestij otomobilleri tercih edilerek İstanbul yeraltı dünyasının estetiği yansıtılmaya çalışılıyor. Güncel lüks araçlar yerine kült sayılabilecek modeller daha sık görülüyor ve karakterlerin ait oldukları sosyo-kültürel çevreyi görsel olarak anlatıyor.
