Tavukçularda kayyum dönemi! Operasyonların perde arkasında ne var?

Kırmızı et lüksü elinden alınan dar gelirlinin tek protein kaynağı olan beyaz et sektörüne, fahiş fiyat gerekçesiyle eşi benzeri görülmemiş bir operasyon yapıldı.

Türkiye, 12 Haziran Cuma sabahı beyaz et endüstrisinin merkezindeki dev firmalara yönelik düzenlenen büyük bir operasyon haberiyle güne başladı. Soruşturmaya ilişkin ilk resmi duyuruyu, Adalet Bakanı Akın Gürlek sosyal medya hesabı üzerinden paylaştı.

Bakan Gürlek yaptığı açıklamada; piyasa mekanizmalarını bozarak haksız fiyat artışlarıyla tüketicileri mağdur ettiği, serbest rekabet koşullarını ihlal ederek fiyatları tüketici aleyhine yönlendirdiği iddia edilen 32 şüpheli şahıs hakkında gözaltı talimatı verildiğini ve sektör bileşeni 13 şirkete denetim kayyumu atandığını duyurdu.

Bu operasyonun ardından bugün de beyaz et satışında fırsatçılık iddiası ile bazı marketlere 10 milyon liranın üzerinde ceza kesildi.

Son Dakika | Beyaz et sektöründe kayyum sonrası marketlere fiyat cezası: 10 milyon lira kesildi

SEKTÖRÜN YÜZDE 80'İNE KAYYUM KISKACI

Düzenlenen operasyonda hedef alınan şirketlerin piyasadaki hacmine bakılınca sektörün devleri olduğu ortaya çıkıyor. İdari tedbir uygulanan ve denetim kayyumu görevlendirilen 13 şirket, Türkiye'nin toplam tavuk eti üretiminin tam yüzde 80'lik kısmını tek başına gerçekleştiriyor. Bahse konu firmalardan 7 tanesi, İstanbul Sanayi Odası (İSO) tarafından her yıl düzenli olarak kamuoyuna ilan edilen “Türkiye’nin 500 Büyük Sanayi Kuruluşu” listesinde yer alıyor.

Operasyon kapsamında CEO'su gözaltına alınan Banvit firmasının hisse yapısı da dikkat çekiyor. Şirketin yüzde 55,02'lik çoğunluk hissesi dünya tavuk eti üretiminde ilk 3 oyuncudan biri olan Brezilya merkezli BRF şirketine, yüzde 36,68'i Katar merkezli Qatar Holding LLC ortaklığına aitken, geriye kalan yüzde 8,30'luk payı ise borsada halka açık şekilde işlem görüyor.

Cuma günü 12 farklı kentte yürütülen eş zamanlı baskınlarla gözaltına alınan ve aralarında şirketlerin üst düzey yöneticilerinin de bulunduğu 29 şüpheli, emniyetteki ifade işlemlerinin tamamlanmasının ardından sevk edildikleri mahkeme tarafından “yurt dışı çıkış yasağı” ve adli kontrol şartıyla serbest bırakıldı.

YÖNETİCİLERİ GÖZALTINA ALINAN 13 ŞİRKET

Operasyon dalgasına dahil edilerek üzerlerine denetim kayyumu atanan 13 şirket şunlar oldu:

Şenpiliç
Banvit
Erpiliç
Lezita
Keskinoğlu
Hastavuk
Bakpiliç
Bupiliç
Akpiliç
Aspiliç
Gedik Tavukçuluk
Orvital
AY-Pİ

REKABET KURUMU DAHA ÖNCE MİLYARLIK CEZA KESMİŞTİ

Sürecin arka planı incelendiğinde, Ticaret Bakanlığı ile tavuk eti üreticileri arasında uzun süredir devam eden bir gerilim iklimi göze çarpıyor. Rekabet Kurumu, 2024 yılında 14 şirket hakkında rekabet kurallarını ihlal ettikleri iddiasıyla kapsamlı bir soruşturma açmıştı.

27 Eylül 2025 tarihinde tamamlanan o soruşturmanın sonucunda, rekabeti engelledikleri gerekçesiyle 13 firmaya toplamda 3,7 milyar TL idari para cezası kesilmişti. O dönem kurumsal yönetimden yapılan açıklamada, soruşturma süreci devam ederken Beypiliç, Bolez, Keskinoğlu, Lezita ve Şenpiliç’in uzlaşma talebinde bulunduğu aktarılarak, "5 teşebbüs rekabete hassas bilgi değişiminin tarafı olduklarını ve bu suretle 4054 sayılı Kanun 4. maddesini ihlal ettiklerini kabul etmişlerdir. Soruşturmanın uzlaşma usulü ile sonlandırılması sebebiyle idari para cezasında yüzde 25 oranında indirim uygulandı" denilmişti.

Soruşturmanın nihai etabında ise Akpiliç, Aspiliç, Bakpiliç, Banvit, Bupiliç, Erpiliç, Gedik ve Hastavuk firmalarına ceza yaptırımı uygulanırken; en yüksek ceza dilimi 947,3 milyon TL ile Banvit'e kesilmişti. Süreçte ceza almayan tek firma olan CP Tavukçuluk ise varlıklarını satarak Türkiye piyasasından çekilme kararı almıştı.

İHRACATA ÖNCE KOTA SONRA YASAK GELDİ

Fiyat hareketlerini kontrol altına almak isteyen Ticaret Bakanlığı, 1 Mayıs 2024 tarihi itibarıyla tavuk eti ihracatını resmi kotaya bağlamış ve bu kısıtlama 31 Aralık 2024 tarihine kadar yürürlükte kalmıştı. Son olarak geçtiğimiz Ramazan Ayı öncesinde 3 büyük firmanın üretim maliyetlerindeki artışı gerekçe göstererek ürünlerine zam yapması bardağı taşırdı. Fiyat artışlarının geri çekilmesini talep eden ancak bundan sonuç alamayan bakanlık, tavuk eti ihracatının tamamen yasaklandığını duyurdu.

ORTAK TAHMİNLER VE VERİLER NE SÖYLÜYOR?

Tarım ve Orman Bakanlığı Tarım Reformu Genel Müdürlüğü Tarımsal Ekonomi ve Politika Geliştirme Enstitüsü tarafından hazırlanan “Kümes Hayvancılığı Durum Tahmin Raporu” verilerine göre, 2024 yılında dünya genelinde 103,7 milyon ton tavuk eti üretildi, küresel ihracat ise 13,7 milyon ton oldu. ABD 21,3 milyon tonla üretimde ilk sırada, Çin 15,4 milyon tonla ikinci, Brezilya ise 15 milyon tonla üçüncü sırada yer alıyor. Bu üç ülke dünya üretiminin yüzde 49,8'ini elinde tutuyor.

Son Dakika | Şirketlere kayyum atanmıştı: 'Beyaz et' soruşturmasında 29 kişi serbest bırakıldı

Tarım yazarı Ali Ekber Yıldırım'ın verileri incelediği köşe yazısında aktardığına göre, Türkiye, 2024 yılında gerçekleştirdiği 2,5 milyon tonluk üretimle dünya liginde 8. sırada yer alırken, 2025 yılında üretim hacmini 2,7 milyon tona yükseltti. Aynı dönemde ülkenin dış satımı 371 bin tondan 390 bin tona ulaştı ve ihracatın yarıdan fazlası (213 bin ton) Irak pazarına yapıldı.

Türkiye'de kişi başına düşen yıllık tavuk eti tüketimi ise ortalama 20 kilogram seviyesinden, 2024 yılında yüzde 15,7 oranında bir artış göstererek 25,8 kilograma ulaştı. Toplam iç tüketim ise 2,3 milyon ton bandında seyrediyor.

DIŞA BAĞIMLI MALİYET YAPISI FİYATLARI TETİKLİYOR

Aynı resmi rapora göre, Türkiye'deki kanatlı hayvancılık faaliyetlerinde üretim maliyetlerinin en büyük parçasını yüzde 68'lik pay ile yem giderleri, yüzde 14'lük kısmını ise civciv tedariki oluşturuyor.

Kanatlı yeminde kullanılan mısır ve soya fasulyesi gibi temel girdilerin büyük oranda ithalat yoluyla karşılanması maliyetleri yukarı çekiyor. 2024 yılında kullanılan kanatlı yemi miktarı yüzde 5,6 artarak 10,9 milyon tona ulaşırken, bu miktarın yüzde 55,8'ini etlik piliç yemi oluşturdu. Ülke içinde tüketilen mısırın yüzde 26,7'si, soyanın ise tam yüzde 95,9'u ithalat mekanizmasıyla karşılanıyor. Bu yüksek oranlar, dış ticaretteki rekabet gücünü zayıflatırken yerel fiyatlar üzerinde de baskı kuruyor.

ORGANİK ÜRETİCİLER DE LİSTEDE

Denetim kayyumu atanan listede, toplam pazar payları sadece yüzde 0,037 (on binde 3) olan Orvital ve Aypi Tavukçuluk da yer aldı. Kendisine ait kesimhanesi bulunmayan ve fason olarak yıllık sadece 600 ton organik tavuk ürettiren Orvital firması ile yıllık 1000 ton üretimi olan Aypi Tavukçuluk'un pazarı etkileme güçlerinin bulunmadığı belirtiliyor.

"BUNUN SONU KÖTÜ"

Sözcü Gazetesi'ne konuşan CHP Manisa Milletvekili Ahmet Vehbi Bakırlıoğlu konuya ilişkin yaptığı değerlendirmede Türkiye’nin bir ‘kayyum devleti’ne dönüştüğünü söyledi.

Bakırlıoğlu, "Her meseleye kayyum sopasıyla yaklaşılıyor. Kayyum devleti olduk. Bunun sonu daha fazla yoksulluk, daha az yatırım, daha düşük üretim ve daha çok yoksulluk" ifadelerini kullandı.

"BU FİRMALAR YAKINDA YOK PAHASINA EL DEĞİŞTİRECEK"

Beyaz et operasyonuna da değinen milletvekili, "Türkiye tavuk etinde Avrupa’nın en ucuz ülkeleri arasında bulunuyor. Bu güçlü sektör, destek yerine kayyum tartışmalarının içine sokuldu. Bu firmaların yakında yok pahasına el değiştirdiğini görürsek şaşırmayalım. Kayyum atamalarının fahiş fiyatla ilgisi yok" değerlendirmesinde bulundu.

Paylaşılan fiyat kıyaslama verilerine göre, 1 kilogram tavuk fileto Türkiye’de 4.79 dolardan satılırken, Yunanistan’da 10.53 dolar, Almanya’da 11.95 dolar, Belçika’da 12.38 dolar, İtalya’da 12.76 dolar, Fransa’da 14.14 dolar ve Norveç’te 16.15 dolar seviyesinden alıcı buluyor.

13 tavukçuya aynı gün hem operasyon hem kayyuma tepki yağdı

Tarım Yazarı Ali Ekber Yıldırım'ın Ekonomim Gazetesi'ndeki köşe yazısında sektör temsilcileri operasyonla diğer iş kollarına gözdağı verilmek istendiğini yazdı. İstihdam hacmi yan sektörlerle 150 bin kişiyi bulan ve aileleriyle 4-5 milyon kişiye geçim kaynağı sağlayan bu yapıya yönelik hamlelerin yabancı sermayeyi ürküteceğini belirten temsilciler, denetim kayyımı kararının derhal geri çekilmesini talep ediyor.

TAVUK ETİ REKOR KIRABİLİR

Tedbirlerin sürmesi halinde üretimin azalacağı ve tavuk eti fiyatlarının kırmızı ette olduğu gibi 1000 TL seviyelerini görebileceği uyarısı yapılıyor. Yıldırım'a göre; baskıyla, depo baskınlarıyla veya gıda maddelerinin ihracatını yasaklamakla fiyatlar düşürülemez; asıl sorun tarım yönetim anlayışındadır. Tarım Bakanlığı raporunun da tescillediği üzere, yem ve civciv girdilerinde dışa bağımlılık sürdükçe, yani maliyet sorunu çözülmeden fiyat sorunu çözülemez.

OPERASYONUN DÜĞMESİNE BASAN İSİM

Gazeteci İsmet Berkan da Karar Gazetesi'nde köşe yazısında beyaz et sektörü şubat ayından bu yana uygulanan ihracat yasağı nedeniyle ciddi sıkıntılar yaşadığını yazdı.

Berkan'a göre sektörel denetimle görevli Tarım Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı veya Rekabet Kurumu'nun operasyona dair tek bir satır açıklama yapmaması ve duyuruyu doğrudan Adalet Bakanı'nın üstlenmesi dikkat çekici bir idari çelişki doğurdu.

Şirketlerin mülkiyetine el konulmadığı, sadece "denetim kayyumu" atandığı yönündeki düzeltme açıklaması ise operasyonu yapanların geri adım attığının bir göstergesi olduğunu savunurken operasyonun arka planınında Akın Gürlek'in "güç gösterisi" olduğunu savundu.