Sadece Türkiye'de yetişiyorlar: Zarar vermenin cezası 3,5 milyon TL'ye kadar çıkıyor

Dumanlıgelin (Yünlügelin)

Rindera dumanii - Hodangiller (Boraginaceae)

Dünyada yalnızca 25 kadar türü bulunan Rindera cinsinin Türkiye'deki temsilcilerinden biri de Dumanlıgelin çiçeği. Genellikle Antalya çevresinde görülmekle birlikte Denizli'de de tespit edilmiş. Aynı cinsin bir başka türü olan Rindera cetineri 2020 yılında Denizli'nin Çameli ilçesinde 2 bin 200 metre rakımda keşfedilerek dünya literatürüne kazandırıldı. Yünlügelin cinsinden elde edilen kimyasal bileşiklerin kanser hücreleri üzerinde öldürücü etkiye sahip olduğu biliniyor.

Sevgi çiçeği (Yanardöner)

Centaurea tchihatcheffii - Papatyagiller (Asteraceae)

Sevgi çiçeği dünyada yalnızca Ankara'nın Gölbaşı ilçesinde yetişen tek yıllık otsu bir bitki. Halk arasında yanardöner, gelin düğmesi ve kırmızı peygamber çiçeği olarak da biliniyor. Kırmızı, mor ve pembe renkli taç yapraklarındaki beyaz çizgiler güneş altında yanardöner bir parıltı veriyor. IUCN tarafından "çok tehlikede" kategorisinde sınıflandırılan tür, Bern Sözleşmesi kapsamında koruma altında. İlk kez 1848'de Rus bilim insanı Pierre de Tchihatcheff tarafından toplanmış.

İzmir kum otu

Arenaria izmirensis - Karanfilgiller (Caryophyllaceae)

Kum otu İzmir'in Kemalpaşa ilçesinde son derece dar bir alanda yetişiyor. Karanfilgiller ailesinin Arenaria cinsine ait olan bu tür, kumlu ve kayalık zeminleri tercih ediyor. Yayılış alanının küçüklüğü nedeniyle en kırılgan endemik türlerden biri olarak değerlendiriliyor ve habitat kaybı en büyük tehdit unsuru olarak öne çıkıyor.

Gürsöğüt geveni

Astragalus yildirimlii - Baklagiller (Fabaceae)

Ankara'nın Beypazarı ilçesine bağlı Gürsöğüt köyünde yetişiyor. Ülkemiz, geven (Astragalus) cinsi bakımından dünyanın en zengin ülkelerinden biri olup bu cinsten 500'ü aşkın tür barındırıyor. Gürsöğüt geveni de bu zenginliğin İç Anadolu step ekosistemine özgü temsilcilerinden. Keşfedildiği köyün adıyla anılan tür, kuru ve taşlık yamaçlarda yetişiyor.

Kaf lalesi

Fritillaria caucasica - Zambakgiller (Liliaceae)

Kars'ın Sarıkamış ilçesi, Samsun, Ağrı ve Erzurum'da görülüyor. Türkiye'de 34'ü endemik olmak üzere 57 ters lale (Fritillaria) türü yetişiyor ve kaf lalesi bu geniş ailenin Kuzeydoğu Anadolu'daki temsilcilerinden. Soğanlı ve çok yıllık bir bitki olan kaf lalesi erken ilkbaharda karların erimesiyle birlikte çan biçimli çiçekler açıyor.

Yer kekiği

Thymus pulvinatus - Ballıbabagiller (Lamiaceae)

Yer kekiği Balıkesir'deki Kazdağları'nda yetişiyor. Kazdağları 32 endemik bitki türüne ev sahipliği yapan bir biyoçeşitlilik merkezi olarak biliniyor ve yer kekiği bu zengin floranın öne çıkan türlerinden biri.

Keltepe çiğdemi

Crocus keltepensis - Süsengiller (Iridaceae)

Kocaeli'nin Kartepe ilçesinde yetişiyor. Adını yetiştiği Keltepe mevkiinden alan bu soğanlı bitki ilkbaharda çiçek açıyor. Çiğdem cinsinin Türkiye'de çok sayıda endemik türü bulunuyor ve Keltepe çiğdemi bunların Marmara Bölgesi'ndeki nadir temsilcilerinden. Kentleşme baskısı türün yaşam alanını tehdit ediyor.

Likya Kaş orkidesi

Ophrys lycia - Orkidegiller (Orchidaceae)

Antalya'nın Kaş ilçesindeki Likya antik kenti çevresinde yetişiyor. Ophrys cinsi orkideler, çiçeklerinin dişi böceklere benzeyen görünümüyle ünlü. Bu tür de tozlaşma için erkek böcekleri rengi, şekli ve kokusuyla çiçeğe çekme stratejisi uyguluyor. Akdeniz ikliminin hakim olduğu makilik ve kayalık alanlarda görülüyor.

Ankara çiğdemi

Crocus ancyrensis - Süsengiller (Iridaceae)

Adını ilk keşfedildiği yer olan Ankara'nın antik adı Ancyra'dan alıyor. Şubat-Nisan aylarında sarı çiçekler açan bu soğanlı bitki bin 000 ile bin 600 metre yüksekliklerde açık taşlık alanlarda, çalılıklarda ve çam koruluklarında yetişiyor. Ankara dışında Batı ve Orta Karadeniz, Orta Kızılırmak ve Yukarı Fırat alt bölgelerinde de görülüyor. Avrupa'da yaygın bir süs bitkisi olarak bahçelerde yetiştiriliyor.

Ters lale

Fritillaria imperialis - Zambakgiller (Liliaceae)

Türkiye'de 34'ü endemik olmak üzere 57 ters lale (Fritillaria) türü yetişiyor. Halk arasında "ağlayan gelin", "Şemdinli lalesi" ve "kral lalesi" olarak da biliniyor. Bin metre ve üzerindeki yüksek rakımlı bölgelerde yetişen bu çok yıllık soğanlı bitki, Hakkari, Van, Şırnak ve Kahramanmaraş başta olmak üzere birçok ilde görülüyor.

Sarı, turuncu veya kırmızı renkli kadifemsi taç yaprakları aşağıya doğru sarkıyor, tepesinde ise bir yaprak tacı bulunuyor. Boyu 50 santimetreden 1 metreye kadar uzayabiliyor. Hakkari'nin simgesi kabul edilen ters lale için her yıl Ters Lale Festivali düzenleniyor. Hüznün sembolü sayılan çiçek, tarih boyunca mezar taşlarından camilere kadar pek çok mimari eseri süslemiş.

Tire çan çiçeği

Campanula phitosiana - Çan çiçeğigiller (Campanulaceae)

Bu endemik çan çiçeği türü İzmir'in Tire ilçesinde yetişiyor. Çan biçimindeki mor-mavi çiçekleriyle dikkat çeken bu tür, Ege Bölgesi'nin dar yayılışlı endemiklerinden biri. Campanula cinsi Türkiye'de yüzün üzerinde türle temsil ediliyor ve bunların önemli bir kısmı endemik.

Muş lalesi

Tulipa aleppensis - Zambakgiller (Liliaceae)

Muş Ovası, Bulanık Ovası, Erzurum, Gaziantep ve Hakkari'de yetişiyor. İlkbaharda ovalarda ve dağ yamaçlarında kızıl halılar oluşturan Muş lalesi yöre halkı tarafından baharın habercisi olarak kabul ediliyor. Doğu Anadolu'nun step ve çayır ekosistemlerinin karakteristik bitkilerinden.

Damalı lale

Fritillaria aurea - Zambakgiller (Liliaceae)

Sivas'tan Aksaray'a ve Kahramanmaraş'a kadar geniş bir kuşakta yetişiyor. Karaman'daki Karadağ çevresinde, Konya ve Adana'da da görülüyor. Sarı taç yaprakları üzerindeki kahverengi kareli desen bitkiye adını veriyor. Türkiye'nin 34 endemik ters lale türünden biri olan damalı lale, dağlık ve kayalık habitatlarda bin 500 metre üzeri yüksekliklerde çiçek açıyor.

Eber sarısı (Piyan)

Vuralia turcica - Baklagiller (Fabaceae)

"Baklagillerin kraliçesi" olarak adlandırılan eber sarısı, dünyada sadece Afyonkarahisar'daki Eber Gölü ve Akşehir Gölü çevresinde yetişiyor. 1983 yılında bilim dünyasına tanıtılan tür, önceleri Thermopsis turcica olarak biliniyordu ancak 2014'te yapılan moleküler analizlerle Vuralia turcica olarak yeniden sınıflandırıldı.

Onu diğer tüm baklagillerden ayıran özellik tek çiçekten 3 meyve vermesi. 18 bin türlük baklagiller ailesinde bu özelliğe başka hiçbir türde rastlanmıyor.

IUCN tarafından "çok tehlikede" kategorisinde sınıflandırılan bitkinin koparılmasının cezası 699 bin 245 TL, yaşam alanının tahrip edilmesinin cezası ise 3 milyon 496 bin 768 TL. Yetiştiği alan Doğa Koruma ve Milli Parklar tarafından çitle çevrilerek koruma altına alınmış durumda.

Mezopotamya sümbülü

Scilla mesopotamica - Kuşkonmazgiller (Asparagaceae)

Şanlıurfa'nın Halfeti ilçesinde yetişiyor. Fırat Nehri kıyısındaki kayalık yamaçlarda görülen bu soğanlı tür, ilkbaharda mavi-mor çiçekler açıyor. Halfeti'nin kara gülüyle birlikte bölgenin en bilinen endemik bitkilerinden biri olan Mezopotamya sümbülü, Güneydoğu Anadolu'nun benzersiz florasının temsilcilerinden.

İstanbul kardeleni

Galanthus plicatus byzantinus - Nergisgiller (Amaryllidaceae)

İstanbul, Bolu, Kocaeli, Bursa ve Kırklareli'ndeki göknar ve kayın ormanlarında yetişiyor. Kışın sonunda karların arasından beyaz çiçekleriyle beliren kardelen İstanbul'un ormanlık bölgelerinin simge bitkilerinden.

Sancarınca

Androsace azizsancarii - Çuha çiçeğigiller (Primulaceae)

Bayburt'taki Soğanlı Dağları'nda yetişen sancarınca 3 bin metre üzeri yüksekliklerde alpin çayırlarda ve kayalık zeminlerde görülen yastık formlu küçük bir bitki. Doğu Karadeniz'in en zorlu iklim koşullarına adapte olmuş. Adını Türk moleküler biyolog Aziz Sancar'dan alan tür, Türkiye'nin yüksek dağ endemiklerinin önemli örneklerinden.

Ayaş gümüşü

Astragalus densifolius subsp. ayashensis - Baklagiller (Fabaceae)

Ankara'nın Ayaş ilçesinde ve Yukarı Sakarya havzasında yetişiyor. Gümüşi tüylü yaprakları bitkiye adını veriyor. İç Anadolu'nun kurak step ortamına uyum sağlamış bu geven alt türü, seyrek çalılık ve taşlık yamaçlarda görülüyor.

Göl soğanı

Leucojum aestivum - Nergisgiller (Amaryllidaceae)

Kocaeli, İstanbul, Samsun ve Bursa'da görülüyor. Beyaz çan biçimli çiçeklerin uçlarındaki yeşil izler türün ayırt edici özelliği. Sulak alanlar, dere kenarları ve bataklık çayırları tercih eden göl soğanı, ilkbahar sonunda çiçek açıyor. Nisan-Haziran döneminde 30-60 santimetre boya ulaşabilen zarif gövdesi üzerinde sarkık çiçekler taşıyor.

Şah civanperçemi

Achillea ketenoglui - Papatyagiller (Asteraceae)

Ankara'nın Beypazarı ve Polatlı ilçeleri arasındaki jipsli topraklarda yetişiyor. Jips (alçıtaşı) steplerine özgü bu nadir tür, İç Anadolu'nun kendine has toprak yapısına adapte olmuş endemiklerden. Civanperçemi (Achillea) cinsi Türkiye'de 60'ı aşkın türle temsil ediliyor ve bunların hatırı sayılır kısmı endemik.

Mor sığırkuyruğu

Verbascum wiedemannianum - Sıracaotugiller (Scrophulariaceae)

Batı, Orta ve Doğu Karadeniz, Yukarı Sakarya, Orta Kızılırmak, Yukarı Kızılırmak ve Yukarı Fırat alt bölgelerinde görülüyor. Sığırkuyruğu cinsinin mor çiçekli nadir türlerinden biri olarak dikkat çekiyor.

Peşmen navruzu

Iris peshmeniana - Süsengiller (Iridaceae)

Malatya'nın Pötürge ilçesi yakınlarında görülüyor. Süsen cinsinin Türkiye'ye özgü türlerinden olan Peşmen navruzu çok dar bir yayılış alanına sahip. İlkbaharda çiçek açan bu soğanlı bitki, kayalık ve taşlık yamaçlarda yetişiyor.

İstanbul soğanı

Allium istanbulenese - Soğangiller (Amaryllidaceae)

2017 yılında Ulusal Biyolojik Çeşitlilik Envanter ve İzleme Projesi (UBENİS) kapsamında keşfedilerek dünya literatürüne kazandırıldı. Türkiye'de yaklaşık 200 Allium türü doğal olarak yetişiyor ve İstanbul soğanı bunların hiçbirine benzemeyen yapısıyla yeni tür olarak tanımlandı. Keşfiyle birlikte İstanbul'un ev sahipliği yaptığı endemik türlerin sayısı 54'e yükseldi.

Deli kapele

Centaurea triumfettii - Papatyagiller (Asteraceae)

Türkiye'de 500 ile 3 bin 500 metre arasında çam ormanları, meşe çalılıkları, kayalık yamaçlar ve dağ steplerinde yaygın olarak görülüyor. Mayıs-Ağustos arasında açan mor ve mavi tonlarındaki çiçekleriyle biliniyor. Çok yıllık otsu bir bitki olup 30-60 cm boyuna ulaşabiliyor.

Anadolu glayölü

Gladiolus anatolicus - Süsengiller (Iridaceae)

Adını doğrudan Anadolu'dan alan bu endemik doğal glayöl, Ege ve Akdeniz bölgelerinde yetişiyor. Kızılçam ormanları, makilik alanlar ve kalkerli zeminleri tercih eden tür Antalya, Aydın, İzmir, Muğla ve Mersin çevresinde görülüyor. 30 ile 70 santimetre boylanabilen çok yıllık soğanlı bir bitki olan Anadolu glayölü, mayıs-haziran aylarında parlak pembe, mor ve beyaz tonlarında çiçekler açıyor.

Halk arasında "ekin çiçeği" olarak da bilinen tür, çoğunlukla ekin tarlalarının kenarlarında ve orman açıklıklarında yetişiyor. IUCN kırmızı listesinde "en az endişe verici" (LC) kategorisinde yer alsa da habitat kaybı uzun vadeli tehdit oluşturuyor.

Milleyha tirşiği

Arum milleyhanum - Yılanyastığıgiller (Araceae)

2025 yılının nisan ayında bilim dünyasına kazandırılan en yeni endemik türlerden biri. Dünyada yalnızca Hatay'ın Samandağ ilçesindeki Milleyha Sulak Alanı'nda yetişiyor. Yılanyastığı (Arum) cinsinin dünyada 25-30 kadar türü bulunuyor ve Milleyha tirşiğiyle birlikte Türkiye'deki tür sayısı 14'e, endemik tür sayısı ise 3'e yükseldi.

Yılanyastığı türleri zehirli bitkiler olmasına karşın Anadolu'da doğru işlendiğinde "tirşik" adıyla sevilen bir yemek olarak tüketiliyor. Ancak türün geleceği ciddi tehdit altında.