Sivas'ta tarihi keşif! 3 bin 400 yıl sonra ortaya çıktı
Sivas'ta 3 bin 400 yıllık Hitit kraliyet arşivi gün yüzüne çıkarıldı. Kayalıpınar'daki kazılarda bulunan 131 çivi yazılı tablet, dönemin salgın hastalıklarından savaş hazırlıklarına kadar pek çok bilinmeyeni ortaya çıkardı.
Sivas’ın Yıldızeli ilçesindeki Kayalıpınar’da, Eski Asur ve Hitit kaynaklarında Samuḫa olarak geçen yerleşimde sürdürülen kazılarda, Hitit tarihiyle ilgili yeni veriler ortaya çıkarıldı.
Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, 2026 yılı kazılarında Kral II. Tudhaliya dönemine ait olduğu belirtilen 131 çivi yazılı tablet ve parçasının ortaya çıkarıldığını sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımla açıkladı.
Bakan Ersoy’un paylaşımında şu ifadeler yer aldı:
“Sivas Kayalıpınar’da, Hititlerin devlet hafızasına uzanan çok önemli bir keşfe imza attık. 2026 yılı kazılarında antik Šamuḫa’da, Kral II. Tudhaliya dönemine ait 131 çivi yazılı tablet ve parçasını gün yüzüne çıkardık. Geçtiğimiz sezon bulunanlarla birlikte sayı 184’e ulaştı. Böylece Kayalıpınar’daki kraliyet arşivi, 21. yüzyılda ortaya çıkarılan en kapsamlı Hititçe arşiv olarak tarihteki yerini aldı.
Hititçe ve Hurrice kaleme alınan bu belgeler, yaklaşık 3 bin 400 yıl öncesinin devlet yönetimini, askerî gelişmelerini, inanç dünyasını ve kraliyet ailesinin yaşadıklarını doğrudan günümüze taşıyor. Tabletlerde şehirden şehre yayılan, özellikle çocukları ve bebekleri etkileyen yüksek ateşli bir salgının izlerine rastlanırken hastalanan bir bebek prensesin sağlık durumu, ardından vefatı ve onun için gerçekleştirilen cenaze ritüeli de kayıtlarda yer alıyor.
Batı Anadolu’daki Hitit generallerinin krala gönderdiği bir başka mektup ise düşman tehdidi karşısında asker, at ve savaş arabası talep edildiğini, yardım ulaşmaması hâlinde ordunun yok olabileceğine ilişkin uyarıları ortaya koyuyor. Kuş falcılarının izledikleri güzergâhları ve gözlemlerini kaydettikleri tabletler de Hititlerin kehanet uygulamalarına ilişkin daha önce bilinmeyen bilgiler sunuyor.
Bu eşsiz arşiv Hitit tarihinden dinî uygulamalarına, dilin gelişiminden kâtiplik kültürüne kadar pek çok alanda yeni bir kapı aralıyor. Anadolu’nun binlerce yıllık hafızasını bilimle gün yüzüne çıkarmaya, korumaya ve geleceğe taşımaya devam ediyoruz.”
3 BİN 400 YIL ÖNCEKİ SALGIN
Arşivde kehanet, fal, mektup, ritüel ve dua kategorilerinde metinler bulunurken en dikkat çekici belgelerden bazılarında, şehirden şehre yayılan yüksek ateşli bir salgının anlatıldığı belirtildi.
Tabletlerde özellikle çocukları ve bebekleri ölüme sürükleyen hastalık nedeniyle küçük prens ve prensesler ile yüksek rütbeli Hitit görevlilerinin çocuklarının sağlık durumlarının fal sorgulamalarıyla takip edildiği görüldü.
Anne sütüyle beslenen bir bebek prensesin sağlık durumunun büyük endişeyle ele alındığı belgelerde, geleceğinin kehanet yoluyla anlaşılmaya çalışıldığı görüldü. Bir diğer tablette ise bebek prensesin hayatını kaybettiği ve onun için gerçekleştirilen cenaze ritüeli kayıt altına alınıyor.
Falcının krala gönderdiği bir diğer tablet, bebek prensesin henüz yeri tespit edilemeyen Ziulila kentinde hastalandığını da ortaya koyuyor.
KRALA SAVAŞ ALARMI
Belgeler sadece sarayın yaşadığı sağlık krizlerini değil, Hitit devletinin karşı karşıya kaldığı askeri tehditleri de gözler önüne serdi.
Batı Anadolu’daki Hitit generalleri tarafından Samuḫa’da bulunan Hitit kralına gönderilen bir mektupta, Hitit bölgesinin düşmanlar tarafından çevrildiği bildiriliyor. Generaller düşmanları yenebilmek için asker, at ve savaş arabası gönderilmesini talep ediyor.
Ayasofya’nın altındaki tüneller şehir efsanesi değil gerçekmiş! Bakan açıkladıMektupta, istenen desteğin gelmemesi durumunda durumun ağırlaşacağı ve Hitit ordusunun yok edileceği yönündeki uyarılar da bulunuyor. Generaller ayrıca gerekli desteğin gönderilmemesi durumunda ortaya çıkacak sonuçların sorumluluğunu üstlenmeyeceklerini krala iletiyor.
BİLİNMEYEN BİLGİLERİ ORTAYA ÇIKARDI
Arşiv, Hititlerin inanç ve kehanet dünyasına ilişkin de daha önce bilinmeyen bilgiler veriyor.
Bir tablette kuş falcılarının Samuḫa’nın dışına çıkarak çeşitli bölgelerde yaptıkları gözlemler adeta bir günlük düzeninde kayıt altına alınmış. Falcıların konakladıkları yerler, izledikleri güzergahlar ve gözlemledikleri kuşlar belgelerde ayrıntılarıyla bulunuyor.
Çivi yazılı metinler, kuş falının nasıl değerlendirildiği ve yorumlandığı konusunda daha önce bilinmeyen bilgileri de ortaya çıkardı.
21. YÜZYILDA BULUNAN EN KAPSAMLI HİTİTÇE ARŞİV
Kayalıpınar’da 2025 yılında aynı alanda ele geçirilen 53 çivi yazılı tablet ve parçasının da bu arşive ait olduğu değerlendirilirken, 2026 yılındaki 131 yeni buluntuyla birlikte arşivdeki tablet ve parça sayısı 184’e çıktı.
Kazı ekibine göre Kayalıpınar’da ortaya çıkarılan kraliyet arşivi, 21. yüzyılda bulunan en kapsamlı Hititçe arşiv oldu.
Kral II. Tudhaliya dönemine tarihlenen metinler; Hitit tarihi ve dini uygulamalarının yanında dönemin Hitit dilinin gelişimi ile katiplik kültürüne ilişkin de önemli bilgiler veriyor.
Kayalıpınar kazıları, Kültür ve Turizm Bakanlığının izniyle 2021 yılından bu yana Koç Üniversitesi Arkeoloji ve Sanat Tarihi Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Çiğdem Maner başkanlığındaki ekip tarafından yürütülüyor.
