Milyonlarca çalışan için mola süreleri değişti: İhlal eden işverene para cezası
Yargıtay kararıyla 11 saati aşan mesailerde mola süreleri artırıldı. Çalışma sürelerine göre yeni dinlenme saatleri, fazla mesaiye etkisi, idari para cezası ve çalışan haklarına dair tüm yasal düzenlemeler netleşti.
İş Kanunu kapsamında çalışanların dinlenme ve mola haklarına ilişkin uygulama esaslarında yargı kararları doğrultusunda düzenlemeye gidildi. Yargıtay tarafından verilen yeni kararla birlikte, günlük çalışma süresi 11 saati aşan personelin mola süreleri artırıldı. Yasal dinlenme sürelerine uymayan ve çalışanlarına bu hakları tanımayan işverenler için ise 26 bin 620 TL tutarında idari para cezası uygulanıyor.
YARGITAY KARARIYLA BELİRLENEN YENİ MOLA SÜRELERİ
İş Kanunu'na göre azami günlük çalışma süresi 11 saat olarak tanımlanmıştır. Ancak fiili uygulamada bu süreyi aşan çalışmalar tespit edildiğinden, Yargıtay içtihadıyla ara dinlenme süreleri yeniden düzenlenmiştir. Günlük çalışma süresine göre uygulanması gereken mola süreleri şu şekilde:
MOLA HAKKININ AMACI VE ÖNEMİ
İş mevzuatında yer alan mola hakkı; personeli yorgunluktan kaynaklanabilecek olası iş kazalarından korumak, fiziksel ve ruhsal sağlığını muhafaza etmek, iş tatminini ve iş verimliliğini artırmak ve çalışanların sosyal yaşama katılımını sağlamak amacıyla mesai saatleri içine yerleştirilen dinlenme aralıklarıdır.
ÖZEL STATÜDEKİ ÇALIŞANLAR İÇİN MOLA VE İZİN KURALLARI
Mevzuatta belirli çalışan grupları için farklı ve özel mola standartları bulunmaktadır:
EVDEN (UZAKTAN) ÇALIŞANLARIN MOLA HAKLARI
Uzaktan veya evden çalışan personeller, iş sözleşmelerinde aksi yönde yasal bir hüküm kararlaştırılmadığı müddetçe, İş Kanunu'nda belirlenen genel ara dinlenme sürelerine ve kurallarına aynı şekilde tabidir.
MOLALARIN PLANLANMASI VE KULLANIM ŞARTLARI
Mola sürelerinin zamanlamasını ve kullanım şeklini planlama yetkisi işverene aittir. İşveren, çalışma düzenine göre personeline toplu olarak veya belirli bir vardiya planı dahilinde sırayla mola kullandırabilir. Ancak ara dinlenmeleri mesai saatlerinin içinde kullandırılmak zorundadır; mesaiye geç başlama veya işten erken ayrılma şeklinde mola kullanımı yasal olarak geçerli sayılmaz.
Mola süreleri anayasal güvence altında olup bölünmeden tek seferde kullandırılması esastır. İşveren ara dinlenme sürelerini yasal sınırın altına düşüremez; fakat kendi inisiyatifiyle, bireysel iş sözleşmesiyle veya toplu iş sözleşmeleriyle çalışan lehine artırabilir.
MOLA SAATİNDE İŞYERİNDE BULUNMA, ÇALIŞMA VE UYUMA DURUMU
Ara dinlenmesi süresince işçi tamamen serbesttir. Bu zaman dilimini işyerinde ya da işyeri dışında geçirebilir. Ancak işveren, işin niteliği gereği personelin mola süresinde işyeri sınırlarını terk edemeyeceğini kararlaştırabilir.
Çalışan işyerinde kalsa dahi dinlenme saatinde çalışmaya zorlanamaz veya işverenden emir bekler vaziyette tutulamaz. Mola esnasında çalıştırılan veya emir bekletilen işçinin ara dinlenmesi fiilen kullandırılmamış sayılır.
İşçinin mola saatinde uyuyup uyumayacağı kendi serbest tasarrufundadır. Ancak işverenler, iş disiplini ve kuralları gereği iç yönetmeliklerle işyeri alanında uyumayı yasaklayabilir. Buna karşın Japonya ve Çin gibi Uzak Doğu ülkelerindeki bazı modellerde, çalışan verimliliğini yükselttiği gerekçesiyle mola saatlerinde kontrollü uykuya izin verilmesi yaygınlaşmaktadır.
YEMEK, ÇAY VE İHTİYAÇ MOLALARININ HESAPLANMASI
Yemek, çay, kahve ya da ibadet (namaz) amacıyla verilen tüm aralar ara dinlenmesi kapsamında değerlendirilir ve çalışma süresinden (mesaiden) sayılmaz. Örneğin bir işyerinde 1 saatlik yemek molasına ek olarak 15 dakikalık çay molası uygulanıyorsa, toplam mola süresi 1 saat 15 dakika olarak hesaplanır.
MOLA HAKKI YERİNE ÜCRET ÖDEMESİ YAPILABİLİR Mİ?
Mola süreleri fiilen dinlenme amacıyla kullanılmak zorundadır. Kanuna göre ara dinlenmesi kullandırılmayıp bunun yerine personele nakdi ücret ödemesi yapılamaz.
FAZLA MESAİ HESABI, YASAL YAPTIRIMLAR VE HAKLI FESİH
Ara dinlenme süreleri fiili çalışma süresine dahil edilmez. Fazla mesai ücretlerinin hesaplanmasında ve yargıya intikal eden iş davalarında, bilirkişiler ve mahkemeler öncelikle işçinin toplam günlük süresinden yasal mola saatlerini düşer. Düşüş yapıldıktan sonra haftalık fiili çalışma süresi 45 saati aşıyorsa, aşan her saat için yüzde 50 zamlı fazla çalışma ücreti ödenir. İşverenler mola süresini olduğundan daha az göstererek fazla mesai hesabı yapamaz.
Mola hakkını fiilen kullandırmayan işverenlere 26 bin 620 TL idari para cezası kesilir. Bunun yanı sıra, işverenin dinlenme sürelerini ihlal etmesi veya haksız yere mola kullandırmaması durumunda, çalışana iş sözleşmesini haklı nedenle derhal feshetme (haklı fesih) hakkı doğar.
