Rusya'da veba paniği büyüyor! Türkiye için uyardılar

Rusya'nın Sibirya bölgesinde bulunan veba araştırma merkezinde laboratuvar çalışanı Daria Shipilova'nın hayatını kaybetmesi, olası veba vakası ve laboratuvar kazası tartışmalarını dünya gündemine taşıdı. Ölümün ardından yaklaşık 200 kişi karantinaya alınırken, Rus makamları çalışanın vebadan öldüğü yönündeki iddiaları doğrulamadı. ABD Başkanı Donald Trump ise gelişmelerin ardından Rusya'ya yardım etmeye hazır olduklarını açıkladı.

Veba salgını patladı: İlk ölüm haberi geldi! Karantina resmen başladı

KAZA İHTİMALİ TARTIŞILIYOR

Sibirya'daki olayla ilgili tartışmalar, çalışanın doğrudan veba araştırmaları yapan bir merkezde görev yapması nedeniyle kısa sürede büyüdü. Sosyal medyada ve bazı uluslararası haberlerde laboratuvarda veba bakterisiyle bağlantılı bir kaza yaşanmış olabileceği ileri sürülürken, Rusya'nın halk sağlığı kurumu Rospotrebnadzor bu yöndeki iddialara ilişkin resmi bir doğrulama yapmadı.

Rus yetkililere göre çalışanın ölüm nedeni "kaynağı bilinmeyen zatürre" olarak kayıtlara geçti. Yapılan ilk incelemelerde, çalışanın mesleki faaliyetleri sırasında temas ettiği mikroorganizmalarla ölüm arasında bağlantı tespit edilmediği bildirildi.

YAKLAŞIK 200 KİŞİ NEDEN KARANTİNAYA ALINDI?

Çalışanın ölümünün ardından temaslı kişilere yönelik kapsamlı bir takip süreci başlatıldı. Yaklaşık 197 kişi karantinaya veya tıbbi gözetime alınırken, yetkililer hastalığın yayılıp yayılmadığını belirlemek amacıyla temaslıları izlemeye başladı.

Ancak uzmanlara göre karantinaya alınan kişi sayısının tek başına salgının büyüklüğünü göstermesi mümkün değil. Asıl belirleyici olan, kimlerin hastayla ne şekilde ve ne kadar süreyle temas ettiği.

UZMANLARDAN AÇIKLAMA GELDİ

Hürriyet'ten Selin Irmak Kaçmaz'ın haberine göre, konunun bilimsel boyutunu Klinik Mikrobiyoloji Uzmanı Doç. Dr. Melda Özdamar ile Mikrobiyoloji ve Klinik Mikrobiyoloji Uzmanı Dr. Öğr. Üyesi Pervin Avcı değerlendirdi.

Doç. Dr. Özdamar, Rusya'daki olay hakkında kesin bir sonuca ulaşmak için öncelikle laboratuvar sonuçlarının ve resmi epidemiyolojik değerlendirmelerin beklenmesi gerektiğini söyledi. Klinik belirtilerin tek başına veba tanısı koymak için yeterli olmadığını vurgulayan Özdamar, özellikle akciğer vebasının halk sağlığı açısından yakından takip edilmesi gereken bir tablo olduğunu belirtti.

Özdamar, Yersinia pestis bakterisinin neden olduğu akciğer vebasının insandan insana solunum yoluyla bulaşabileceğini belirterek, erken tanı ve hızlı müdahalenin önemine dikkat çekti.

YENİ BİR PANDEMİ BAŞLAR MI?

Uzman, günümüzde vebanın geçmişte yaşanan büyük pandemilerle aynı koşullarda değerlendirilmemesi gerektiğini ifade ederek şu değerlendirmeyi yaptı:

"Günümüzde vebanın geçmişteki pandemilerle aynı koşullarda değerlendirilmemesi gerekir. Erken tanı, uygun antibiyotik tedavisi, temaslıların izlenmesi ve enfeksiyon kontrol önlemleri hastalığın kontrolünde çok önemlidir. Dolayısıyla 'antibiyotik var, artık risk yok' demek de doğru değildir; 'yeni bir pandemi kaçınılmaz' demek de bilimsel değildir."

"KARANTİNA SÜRECİ YALNIZCA SAYIYLA BELİRLENEMEZ"

Doç. Dr. Özdamar, olay sonrasında 197 kişinin karantinaya alınmasını da değerlendirdi. Epidemiyolojik incelemelerde yalnızca sayıya bakılmaması gerektiğini belirten Özdamar, risk taşıyan kişilerin doğru biçimde belirlenmesinin esas olduğunu söyledi.

Bu değerlendirmeye göre hastanın semptomlarının ne zaman başladığı, kimlerle temas ettiği, temasın süresi ve niteliği gibi ayrıntılar kritik önem taşıyor.

Özdamar, dolayısıyla 197 kişinin karantinaya alınmasının tek başına "yeterli bir çember oluşturulduğu" anlamına gelmediğini, asıl önemli unsurun temaslıların doğru belirlenmesi ve takip sürecinin kalitesi olduğunu vurguladı.

TÜRKİYE İÇİN SALGIN ALARMI VAR MI?

Rusya ile Türkiye arasındaki yoğun hava ulaşımı ve ticaret bağlantıları da olayın Türkiye açısından ne anlama geldiği sorusunu gündeme getirdi.

Doç. Dr. Özdamar, yalnızca Rusya'daki vaka iddiasından hareketle Türkiye'de bir salgın riski bulunduğunu söylemenin doğru olmayacağını belirtti. İki ülke arasındaki ulaşım bağlantısının hastalığın doğrudan Türkiye'ye yayılacağı anlamına gelmediğini vurgulayan Özdamar, asıl önemli noktanın erken fark etme ve doğru yönlendirme kapasitesi olduğunu söyledi.

Uzman, havalimanları ve sağlık kuruluşlarında paniğe neden olacak uygulamalar yerine, şüpheli vakaların erken tespit edilmesini sağlayacak sistemlerin hazır tutulmasının yeterli olacağını ifade etti.

Dr. Öğr. Üyesi Pervin Avcı da Türkiye açısından özellikle havalimanları, limanlar ve diğer uluslararası giriş noktalarında sendromik sürveyansın güçlü tutulması gerektiğini belirtti.

Avcı'ya göre ateş ve ağır solunum yolu belirtileri gösteren şüpheli hastalarda seyahat geçmişinin sorgulanması, gerektiğinde Rusya'daki olayla olası temas bağlantısının araştırılması ve şüpheli hastanın uygun izolasyon koşullarında değerlendirilmesi önem taşıyor.

VEBA HANGİ BELİRTİLERLE ORTAYA ÇIKIYOR?

Vebanın klinik tablosunun hastalığın türüne göre değişebildiğini belirten Doç. Dr. Özdamar, özellikle hıyarcıklı ve akciğer vebası arasındaki farklılıklara dikkat çekti.

Özdamar, hıyarcıklı vebada yüksek ateş, halsizlik ve "bubo" adı verilen ağrılı lenf bezi şişliklerinin görülebildiğini söyledi.

Akciğer vebasında ise tablonun daha ağır seyredebileceğini belirten uzman, öksürük, nefes darlığı ve göğüs ağrısı gibi ciddi solunum yolu belirtilerinin ortaya çıkabileceğini ifade etti.

Ancak bu belirtilerin tek başına veba tanısı koyduramayacağının altını çizen Özdamar, seyahat ve temas öyküsünün yanı sıra mikrobiyolojik testlerin de gerekli olduğunu vurguladı.

VEBAYA KARŞI RUTİN BİR AŞI BULUNUYOR MU?

Uzmanlara göre vebaya karşı toplumun tamamına uygulanan rutin bir aşı programı bulunmuyor. Bazı ülkelerde ve belirli risk grupları için aşı uygulamaları söz konusu olsa da hastalığın kontrolünde asıl kritik unsurlar erken tanı, hızlı antibiyotik tedavisi ve temaslıların yakından takip edilmesi.

Modern tıbbın sağladığı imkanların hastalığın kontrol edilebilirliğini önemli ölçüde artırdığını belirten Özdamar, Rusya'daki tek bir ölüm vakasının doğrudan salgın anlamına gelmeyeceğini vurguladı.

Uzman değerlendirmesinin en dikkat çekici noktalarından biri de bu ayrım oldu:

"Bir vakanın ortaya çıkması ile toplumda salgın başlaması aynı şey değildir. Veba tamamen ortadan kalkmış değildir ancak doğru risk yönetimi ile kontrol altına alınabilir."

TRUMP'TAN RUSYA'YA DESTEK MESAJI

Gelişmeler Washington'ın da gündemine girdi. ABD Başkanı Donald Trump, Beyaz Saray'dan Nebraska'ya hareket etmeden önce gazetecilerin Sibirya'daki ölümle ilgili sorularını yanıtladı.

Rusya'daki gelişmeden üzüntü duyduğunu belirten Trump, veba için "Zorlu bir hastalık" değerlendirmesinde bulundu.

ABD'nin Rusya'ya yardım edip etmeyeceği sorulan Trump ise doğrudan destek mesajı verdi:

"Yardım edeceğiz. Böyle bir sorun yaşayan herkese yardım etmeye her zaman hazırız."

Trump'ın açıklaması, Rusya'daki ölümün veba olup olmadığına ilişkin tartışmaların henüz sonuçlanmadığı bir dönemde geldi.

VEBA İDDİASI HENÜZ DOĞRULANMADI

Sibirya'daki olayla ilgili en önemli belirsizlik ise çalışanın ölümünün gerçekten vebadan kaynaklanıp kaynaklanmadığı.

Rus makamları şu ana kadar veba tanısını doğrulamadı. Resmi açıklamalarda ölüm nedeni "kökeni bilinmeyen zatürre" olarak ifade edilirken, çalışanın laboratuvardaki mesleki faaliyetleriyle ölüm arasında bağlantı kurulduğuna dair bir bulgu açıklanmadı.

Bu nedenle yaklaşık 200 kişinin karantinaya alınması, tek başına Rusya'da bir veba salgınının başladığını göstermiyor.

Ancak veba araştırma merkezinde meydana gelen ölüm ve temaslıların sayısının yüksek olması nedeniyle süreç uluslararası sağlık kuruluşları ve ülkeler tarafından yakından takip ediliyor.

Şimdilik ortaya çıkan tablo, doğrulanmış bir veba salgınından çok, nedeni kesinleşmemiş bir ölüm sonrasında yürütülen kapsamlı bir halk sağlığı soruşturması niteliğinde.