Eşi benzeri görülmemiş felaket sonrası korkutan uyarı geldi: Milyonlarca insan tehlike altında

Nepal-Tibet sınırında günlerdir devam eden arama-kurtarma çalışmaları, Himalayalar’ın karşı karşıya olduğu daha büyük bir tehlikeyi de gündeme taşıdı. 26 Ağustos’ta Langtang Lirung çevresinde başlayan olay, yalnızca ani bir selden ibaret değildi. Bilim insanlarının uydu görüntüleri ve sismik veriler üzerinden yaptığı ilk incelemelere göre yüksek rakımdaki kaya zemininin çökmesi, beraberindeki buz ve kaya kütlesini yamaçtan aşağı sürükledi.

Türk rehber Nepal'deki sel felaketinde kayboldu! 6 Şubat depremlerinin kahramanıydı

Yaklaşık 2 bin metrelik düşüşün ardından oluşan dev buz-kaya akışı Lhende Khola Nehri'ne ulaştı. Tonlarca malzemenin nehir yatağını doldurmasıyla suyun akışı geçici olarak kesildi ve doğal bir set oluştu. Ardından bu engelin parçalanmasıyla biriken su, kaya, buz ve çamurla birlikte vadilere doğru hızla ilerledi. Ortaya çıkan yıkıcı akış, Nepal ile Çin arasındaki önemli ulaşım noktalarından Gyirong Limanı'na kadar ulaşırken köprüleri, yolları, yerleşimleri ve altyapıyı sürükledi. USGS, akışın yaklaşık 100 kilometrelik bir hat boyunca etkili olduğunu bildiriyor.

DEPREM SANILMIŞTI AMA...

İlk saatlerde olayın bir depremle tetiklenmiş olabileceği düşünülse de daha sonraki incelemeler farklı bir tablo ortaya koydu. USGS'nin analizinde, kaydedilen sismik enerjinin yaklaşık 5,2 büyüklüğündeki bir depreme eşdeğer olduğu ancak bunun bir depremden ziyade buzul çökmesi ve ardından gelişen enkaz akışından kaynaklandığı belirtildi.

Uzmanların dikkat çektiği bir diğer nokta ise felaketin teknik olarak klasik bir Buzul Gölü Taşkını (GLOF) olmayabileceği. Buradaki zincir, doğrudan büyük bir buzul gölünün patlamasından ziyade buz ve kaya kütlesinin nehir yatağını kapatması, suyun birikmesi ve doğal setin daha sonra kırılması şeklinde gelişmiş görünüyor. Bu nedenle araştırmacılar olayı, birbiri ardına tetiklenen buzul çökmesi, kaya kopması, doğal baraj oluşumu ve ani taşkından oluşan karmaşık bir dağlık bölge felaketi olarak değerlendiriyor.

TEHLİKE YALNIZCA NEPAL'LE SINIRLI DEĞİL

Nepal'deki yıkımın ardından bilim dünyasında asıl endişe, benzer zincirlerin başka dağlık bölgelerde tekrarlanma ihtimali. Nature Communications'da yayımlanan araştırmaya göre dünya genelinde yaklaşık 15 milyon kişi, buzul gölü taşkınlarının etkileyebileceği bölgelerde yaşıyor. Bu nüfusun yarısından fazlası Hindistan, Pakistan, Peru ve Çin'de bulunuyor.

Araştırmalar, riskin yalnızca Himalayalar'da yoğunlaşmadığını da gösterirken özellikle And Dağları dikkat çekti. Bölgedeki buzul göllerinin sayısının 1990-2015 döneminde yaklaşık yüzde 93 arttığı, buna karşılık Yüksek Dağlık Asya'daki artışın yüzde 37 olduğu hesaplandı. Bilim insanları bu nedenle Peru ve diğer And ülkelerindeki riskin geçmişte olduğundan daha fazla önemsenmesi gerektiğini belirtti.

ARTAN SICAKLIKLAR ENDİŞE VERİCİ

İklim değişikliği ise tabloyu daha da karmaşık hale getiriyor. Artan sıcaklıklar buzulların küçülmesine ve yeni buzul göllerinin oluşmasına yol açarken, donmuş zeminlerin çözülmesi ve dağ yamaçlarının istikrarını kaybetmesi kaya kopmaları ile heyelanların meydana gelme ihtimalini artırabilir. Nepal'deki son olay da bu farklı tehlikelerin tek bir zincir içerisinde birleşebileceğini gösterdi.

Bilim insanları hangi dağın ne zaman çökeceğini veya hangi buzul gölünün ne zaman taşacağını kesin olarak öngörmenin mümkün olmadığını vurguladı. Ancak buzulların hızla gerilemesi, yüksek dağlık bölgelerde nüfus ve altyapının artması ve aşırı hava olaylarının şiddetlenmesi, gelecekte benzer felaketlerin daha ağır sonuçlar doğurabileceği anlamına geliyor.

Nepal'deki felaket böylece yalnızca yüzlerce kişinin hayatını kaybettiği bir doğal afet olarak değil, ısınan dünyanın yüksek dağlarında birbirini tetikleyen tehlikelerin ne kadar yıkıcı olabileceğini gösteren çarpıcı bir örnek olarak değerlendiriliyor.