İktidarın emeklilik planı devreye girerse asgari ücretli için felaket yaşanacak

İktidarın uzun süredir üzerinde çalıştığı Tamamlayıcı Emeklilik Sistemi’nin (TES) hayata geçirilmesi, geçim sıkıntısı yaşayan asgari ücretlinin maaşını daha da azaltabilir. Gündemdeki model kapsamında çalışanın ücretinden yüzde 3 oranında yeni kesinti yapılması değerlendiriliyor.

Türkiye Gazetesi yazarı İsa Karakaş’ın hesabına göre net asgari ücret, TES kesintisiyle birlikte 28 bin 75 liradan 27 bin 84 liraya düşecek. Böylece asgari ücretlinin eline her ay yaklaşık 991 lira daha az para geçecek. Karakaş artan maliyetin kayıt dışı istihdamı da büyütebileceğini belirtti.

İsa Karakaş asgari ücrette tarih ve rakamı açıkladı: İki ayrı formül masada

Yeni sistemin işverene de yüzde 3 ek yük getirmesi hâlinde istihdam üzerindeki toplam prim yükünün yüzde 44,75’e ulaşacağı belirtiliyor. Karakaş, bu durumun özellikle küçük işletmeler ve KOBİ’lerde kayıt dışı çalışmayı artırabileceği görüşünde.

OTOMATİK KATILIM SİSTEMİ

Türkiye’nin ekonomik ve sosyal politikalarının belirlendiği Orta Vadeli Program ile Cumhurbaşkanlığı Programı’nda yer alan “emeklilik ve tasarruf reformu”, Tamamlayıcı Emeklilik Sistemi’nin kurulmasını öngörüyor.

Plan kapsamında Otomatik Katılım Sistemi’nin işveren katkısını da içeren ikinci basamak emeklilik sistemine dönüştürülmesi hedefleniyor. BES’teki standart fonların yeniden düzenlenmesi, otomatik katılım kapsamındaki çalışanların BES fonlarına erişebilmesi ve kesintilerin sadeleştirilmesi de planın parçaları arasında bulunuyor.

Ancak sistemin ayrıntıları henüz netleşmedi. Karakaş, mevcut durumu “TES kurulacak. Ama kanun teklifi yok. Taslak yok.” sözleriyle anlattı.

ASGARİ ÜCRETLİ SEFALET İÇİNDE

Karakaş’ın yazısında aktardığı verilere göre 28 bin 75 liralık asgari ücret, 36 bin 940 liralık açlık sınırının 8 bin 865 lira altında kalıyor. Açlık sınırı, asgari ücretin yaklaşık yüzde 31,6 üzerinde bulunuyor.

Mevcut yüzde 15’lik çalışan primine yüzde 3 TES kesintisinin eklenmesi durumunda net ücretin 27 bin 84 liraya ineceği hesaplanıyor. Böylece asgari ücret ile açlık sınırı arasındaki fark 9 bin 856 liraya çıkacak.

Karakaş, çalışanın itirazının duygusal değil, geçim koşullarından kaynaklandığını belirtti.

Karakaş’a göre gelecekte sağlanacak ek emeklilik geliri için bugünkü ücretin azaltılması, temel ihtiyaçlarını karşılamakta zorlanan çalışanlar açısından ciddi bir kayıp anlamına geliyor.

İŞVERENİN MALİYETİ DE ARTACAK

TES’in işverene de yüzde 3 katkı yükümlülüğü getirmesi bekleniyor. Karakaş’ın aktardığına göre SGK ve işsizlik primi yükü Ocak 2026 itibarıyla yüzde 37,75’ten yüzde 38,75’e yükseldi.

Çalışan ve işveren için ayrı ayrı yüzde 3 TES katkısı getirilmesi hâlinde istihdam üzerindeki toplam prim yükünün yüzde 44,75’e çıkacağı hesaplanıyor. İmalat dışındaki sektörlerde uygulanan prim indiriminin yüzde 5’ten yüzde 2’ye düşürülmesi de işverenlerin maliyetini artırıyor.

Karakaş, yeni yükün özellikle esnaf ve KOBİ’leri zorlayacağını savunarak “Gücü tükenen tarafa yeni yük yüklemek sistemi düzeltmez. Kilitler.” değerlendirmesinde bulundu.

Artan prim maliyetinin kayıt dışı çalışmayı teşvik edebileceği, resmî istihdamı azaltabileceği ve SGK’nin prim tabanını daraltabileceği belirtiliyor. Bu nedenle tasarruf amacıyla kurulacak sistemin, beklenenin tersine işçi ve işveren üzerindeki baskıyı artırabileceği ifade ediliyor.

TES TAKVİMİ SÜREKLİ ERTELENDİ

TES’in yürürlüğe girmesi için daha önce 2024 sonbaharı işaret edilmişti. Takvim daha sonra 2025’e, ardından 2026 Yılı Cumhurbaşkanlığı Programı ile 2026’ya ertelendi.

Buna rağmen kamuoyuna açıklanmış bir taslak veya TBMM’ye sunulmuş bir kanun teklifi bulunmuyor. Meclisin ekimde açılmasının ardından bütçe görüşmelerine başlayacak olması, düzenlemenin yıl sonuna kadar yasalaşma ihtimalini de azaltıyor.

Karakaş, işçi ve işverenin mevcut ekonomik koşullarda yeni katkı payını karşılayacak gücünün bulunmadığını belirtiyor. Sosyal tarafların uzlaşamaması hâlinde TES’in yeniden ertelenebileceğini ve seçim sonrasına bırakılabileceğini savunuyor.

KIDEMDE DEĞİŞİKLİK YOK

TES ile kıdem tazminatının aynı fonda birleştirilmesi 2003’ten beri zaman zaman gündeme geliyor. Ancak Karakaş, mevcut durumda kıdem tazminatına ilişkin herhangi bir değişiklik bulunmadığını vurguladı:

“Kıdem tazminatında bir değişiklik söz konusu değil. Mevcut uygulama aynen duruyor.”

Karakaş, çalışanları kıdem tazminatının kaldırılacağı yönündeki gerçeği yansıtmayan iddialara karşı da uyardı. Asıl çözümün yeni bir kesinti sistemi kurmak değil, mevcut SGK emeklilik sistemini daha adil ve sürdürülebilir hâle getirmek olduğunu savundu.

Karakaş yazısını şu değerlendirmeyle tamamladı:

“Uzlaşma yoksa TES de yok. Devlet kaynak arar. İşçi nefes arar. İşveren maliyet arar. Üçü aynı masada oturmadan yazılan reform, reform olmaz. Tehir olur.”