6 milyon Afganı geri gönderip Taliban'ın insafına terk ettiler

Pakistan ve İran’dan Afganistan’a doğru büyüyen zorunlu dönüş dalgası, sınır hattında insani krizin boyutlarını gözler önüne serdi. BBC'nin haberine göre, Pakistan ile Afganistan arasındaki Torkham sınır kapısında günlerdir benzer hikâyeler yaşanıyor. Yıllarını hatta tüm hayatını komşu ülkelerde geçiren Afganlar, bu kez kendi istekleriyle değil, sınır dışı edilerek Afganistan'a dönüyor.

Taliban’dan insan haklarını hiçe sayan düzenleme! Çocuk evliliklerinin önü resmen açıldı

Torkham'daki görüntüler ise dönüşlerin ardındaki dramı ortaya koydu. Koltuk değnekleriyle yürümeye çalışan yaşlılar, yanlarında son eşyalarını taşıyan aileler ve geride bıraktıkları evlerinden getirdikleri tavuklara sarılan çocuklar sınırdan geçiyor. 35 yaşındaki Nazia da iki çocuğuyla birlikte Pakistan'dan Afganistan'a gelenlerden biri. Afganistan'da daha önce hiç yaşamayan Nazia, ülkesine döndüğü için mutlu olduğunu söylese de karşılaştığı tablo karşısında endişeli: “Buradaki birçok insanın yiyecek ekmeği bile yok.”

ÜÇ YILDA 6 MİLYON KİŞİ DÖNDÜ

Birleşmiş Milletler verilerine göre, yalnızca bu yıl Pakistan ve İran'dan Afganistan'a geri dönmek zorunda kalanların sayısı yaklaşık 1 milyona ulaştı. BM Mülteciler Yüksek Komiserliği (UNHCR) ise Taliban'ın 2021'de yeniden iktidara gelmesinden bu yana üç yıldan biraz fazla sürede yaklaşık 6 milyon kişinin Afganistan'a döndüğünü belirtti.

UNHCR Afganistan Sözcüsü Charlie Goodlake, bu ölçekte bir geri dönüş hareketinin yakın geçmişte benzerinin görülmediğini ifade etti. Ancak Afganistan'a dönenlerin önemli bir bölümü için sınırın diğer tarafında hazır bir ev, iş veya geçim kaynağı bulunmuyor.

Torkham yakınlarında kurulan geçici barınma alanları da bu tabloyu açıkça ortaya koydu. Yardım kuruluşlarının oluşturduğu çadırlar, Afganistan'a ulaşan insanların birkaç günlüğüne barınabilmesini sağlasa da kavurucu sıcak altında yaşamaya çalışan ailelerin geleceği belirsiz.

“EVİMİZDEN ZORLA ÇIKARILDIK”

Pakistan'da onlarca yıl yaşayan Sarwar da sınırdan dönenlerden biri. Sovyetler Birliği'nin Afganistan'ı işgali sırasında ülkesini terk eden Sarwar, yaklaşık yarım asır sonra yedi kardeşi ve aileleriyle birlikte Afganistan'a döndü. Yaklaşık 40 kişilik kafile, yıllar boyunca biriktirdikleri eşyaları Pakistan'dan kiraladıkları kamyona yükleyerek sınırı geçti.

Sarwar, Pakistan'da geçirdikleri uzun yılların ardından evlerinden çıkarılmanın kendileri için büyük bir acı olduğunu anlatırken, ülkedeki polis baskısından kurtulmuş olmanın da kendisini rahatlattığını söyledi.

İnsan hakları kuruluşları ise Pakistan'daki sınır dışı operasyonlarının yalnızca kayıt dışı göçmenlerle sınırlı kalmadığını savunuyor. İnsan Hakları İzleme Örgütü, daha önce yaptığı açıklamalarda Afganlara yönelik ev baskınları, gece operasyonları ve tutuklamalar konusunda ciddi endişelerini dile getirmişti.

İRAN'DA DA BENZER TABLO

İran'da da benzer bir tablo yaşanıyor. Özellikle 2025'te İsrail ve ABD ile yaşanan 12 günlük savaşın ardından Afganlara yönelik sınır dışı işlemlerinin hızlandığı bildirilirken insan hakları kuruluşları, bazı Afganların casusluk şüphesiyle hedef alındığını öne sürdü.

KADINLAR VE ÇOCUKLAR İÇİN GELECEK KORKUSU

Afganistan'a dönen ailelerin en büyük endişelerinden biri ise kadınların ve kız çocuklarının geleceği. Taliban yönetiminin kız çocuklarının ortaöğretim ve üniversite eğitimine yönelik kısıtlamaları devam ederken, kadınların kamusal yaşamdaki hareket alanı da ciddi biçimde sınırlandırılmış durumda.

40 yaşındaki Zarina, beraberindeki çocuklara bakarak kaygısını şu sözlerle anlattı: “Hepsi kız. Tabii ki endişeliyim.”

Ekonomik koşullar ise krizi daha da ağırlaştırıyor. BM'ye göre Afganistan'da bu yıl yaklaşık 21,9 milyon kişinin insani yardıma ihtiyaç duyacağı tahmin ediliyor. UNICEF de yaklaşık 1 milyon çocuğun hayati tehlike oluşturabilecek düzeyde yetersiz beslenmeyle karşı karşıya olduğunu bildirdi.

TALİBAN'A KARŞI OLANLAR KORKU İÇİNDE

Ülkeye dönenler arasında Taliban'ın geçmişteki rakipleriyle bağlantılı kişiler de bulunuyor. Eski bir Afgan güvenlik görevlisi, önce İran'dan ardından Pakistan'dan sınır dışı edildiğini ve ailesiyle birlikte güvenlik endişesi nedeniyle evinden çıkamadığını anlattı.

Taliban yönetimi 2021'de iktidarı ele geçirdikten kısa süre sonra eski hükümet çalışanları ve güvenlik personeli için af ilan etmişti. Ancak eski güvenlik görevlisi, bu güvencelere güvenmediğini ifade etti. Ona göre geçmişte birlikte görev yaptığı çok sayıda kişinin öldürülmesi, Taliban'ın af politikasına duyduğu güveni ortadan kaldırmış durumda.

"UZUN VADEDE AFGANİSTAN İÇİN FAYDALI"

Taliban yönetimi ise geri dönüşlerin Afganistan'ın geleceği açısından uzun vadede olumlu sonuçlar doğuracağını savundu. Dışişleri Bakanı Emir Han Muttaki, ülkenin ciddi bir yardım ihtiyacı bulunduğunu kabul ederken, geri dönen nüfusun oluşturduğu baskının zaman içinde aşılabileceğini öne sürüyor.

Ancak BM, Afganistan'ın böylesine büyük bir dönüş dalgasını tek başına yönetmesinin mümkün olmadığı görüşünde. Kurum, geri dönüşlerin gönüllü, güvenli ve onurlu olması gerektiğini vurguladı.

Torkham'da ise bu ilkelerin ne kadar uzağında bir tablo olduğu görüldü. Yıllarını Pakistan ve İran'da geçiren, hatta Afganistan'ı ilk kez gören insanlar; ev, iş ve güvenlikten yoksun şekilde yeni bir hayata başlıyor.