2026 Nobel Tıp Ödülü'nün sahipleri belli oldu

2026 Nobel Fizyoloji veya Tıp Ödülü, beynin gizemlerini araştırmak için bilim dünyasına yeni bir yöntem kazandıran üç bilim insanına verildi. Amerikalı Karl Deisseroth ile Alman bilim insanları Peter Hegemann ve Georg Nagel, ışıkla kontrol edilebilen iyon kanalları ve optogenetik alanındaki çalışmaları nedeniyle Nobel'e layık görüldü.

İki ülke daha Trump'ı Nobel Barış Ödülü'ne aday gösterdi

İsveç'teki Karolinska Enstitüsü Nobel Meclisi tarafından açıklanan karar, Nobel haftasının ilk ödülünü de başlatmış oldu. Üç bilim insanı, toplam 12 milyon İsveç kronu tutarındaki para ödülünü paylaşacak.

BEYİNDEKİ HÜCRELERE IŞIKLA MÜDAHALE

Ödüle konu olan optogenetik yöntem, araştırmacıların canlı bir beynin içerisindeki belirli sinir hücrelerinin faaliyetini ışık aracılığıyla kontrol etmesine imkan sağlıyor.

Nobel Komitesi, yöntemin tek tek sinir hücrelerinin faaliyetinin açılıp kapatılmasını mümkün hale getirdiğini ve bugün dünyanın farklı noktalarındaki laboratuvarlarda beynin nasıl çalıştığını anlamak için kullanıldığını açıkladı.

Bu teknoloji, daha önce bilim insanlarının yalnızca hangi beyin bölgelerinin belirli işlevlerle bağlantılı olduğunu gözlemleyebilmesine karşın, tek tek sinir hücrelerinin faaliyetleri ile davranışlar arasındaki ilişkiyi çok daha hassas biçimde inceleyebilmesinin önünü açtı.

Karolinska Enstitüsü, optogenetiğin özellikle hafıza, duygular ve davranışların beyindeki sinir devreleri tarafından nasıl şekillendirildiğinin araştırılmasında önemli bir araç haline geldiğini belirtti.

HER ŞEY TEK HÜCRELİ BİR ALGLE BAŞLADI

Bu bilimsel devrimin temeli ise insan beyninden oldukça uzak bir yerde, tek hücreli bir alg üzerinde yapılan araştırmalara dayanıyor.

Peter Hegemann, alglerin ışığı nasıl algıladığını araştırırken dikkat çekici bir mekanizmanın izini sürdü. Hegemann ve Georg Nagel, çalışmalarında Chlamydomonas adlı tek hücreli algde bulunan ve ışığa tepki veren channelrhodopsin adlı proteinin özelliklerini ortaya çıkardı.

Mavi ışıkla karşılaştığında bu protein içerisindeki kanal açılıyor ve yüklü iyonların hücre içine geçmesine izin veriyordu. Böylece hücrede elektriksel bir sinyal oluşuyordu. Araştırmacılar, söz konusu proteinin başka hücrelere aktarıldığında bu hücreleri de ışığa duyarlı hale getirebildiğini gösterdi.

DEISSEROTH KEŞFİ BEYNE TAŞIDI

Karl Deisseroth ise bu buluşun sinirbilim açısından taşıdığı potansiyeli kullanarak yöntemi bir adım ileri götürdü.

Deisseroth, channelrhodopsin genini sıçanların sinir hücrelerine aktararak bu hücrelerin mavi ışıkla uyarıldığında sinyal üretmesini sağladı. 2005'te yayımlanan çalışma, sinir hücrelerinin ışık kullanılarak kontrol edilmesinin önünü açtı. İki yıl sonra ise yöntem canlı farelerin beynindeki sinir hücrelerini kontrol edecek şekilde uygulandı.

Böylece bilim insanları, elektriksel elektrotlar yerine ışığı kullanarak belirli sinir hücrelerini çok daha hassas şekilde etkinleştirebilir veya susturabilir hale geldi.

BEYNİN GİZEMİNİ ÇÖZMEK İÇİN KULLANILIYOR

Optogenetik, zaman içerisinde nörobilimin en önemli araştırma araçlarından birine dönüştü. Yöntem sayesinde araştırmacılar; belirli sinir devrelerinin hafıza, korku, duygular ve davranışlar üzerindeki etkilerini inceleyebiliyor.

Nobel Komitesi, yöntemin yalnızca temel beyin araştırmalarıyla sınırlı kalmadığını, nörolojik ve psikiyatrik hastalıkların altında yatan mekanizmaların araştırılmasında da kullanıldığını belirtti. Teknoloji, görme kaybı yaşayan kişilerin görme yetisini yeniden kazanmalarına yönelik deneysel çalışmalarda da araştırılıyor.

Nobel Komitesi açıklamasında, optogenetik için, “Bu yöntem günümüzde beynin gizemlerini aydınlatmak amacıyla dünyanın dört bir yanındaki laboratuvarlarda kullanılıyor” ifadelerini kullandı.

NOBEL HAFTASI TIP ÖDÜLÜYLE BAŞLADI

2026 Nobel Fizyoloji veya Tıp Ödülü'nün açıklanmasıyla birlikte Nobel haftası da başladı. Tıp ödülünün ardından fizik, kimya, edebiyat ve barış ödülleri açıklanacak; ekonomi ödülüyle birlikte haftanın programı tamamlanacak.

Alfred Nobel'in vasiyeti doğrultusunda verilen ödüller, Barış Ödülü dışında Stockholm'de düzenlenen törenlerle sahiplerine teslim ediliyor. Nobel ödülleri, her yıl Alfred Nobel'in ölüm yıl dönümü olan 10 Aralık'ta düzenlenen törenle sahiplerini buluyor.

2026 Nobel Tıp Ödülü'nün sahipleri Karl Deisseroth, Peter Hegemann ve Georg Nagel de toplam 12 milyon İsveç kronluk ödülü paylaşacak.