Market etiketleri kalkıyor yerine ESL geliyor: Tek tuşa basacaklar zam gelecek

Türkiye çapında faaliyet gösteren dev zincir marketler, raflarda yıllardır kullanılan kağıt etiketleri kaldırarak yerine Wi-Fi teknolojisiyle merkeze bağlı olarak çalışan Elektronik Raf Etiketi (ESL) sistemlerini entegre etmeye başladı.

Şirketler bu yeni uygulamayı; operasyonel kolaylık sağlama, kağıt israfını bitirme ve raf ile kasa arasındaki fiyat farklılıklarını ortadan kaldırma gibi gerekçelerle sunuyor. Ancak perakende sektöründeki bu teknolojik dönüşüm, hane halkı bütçesini derinden sarsacak yeni bir fiyatlandırma modelini de beraberinde getiriyor.

ETİKET DEĞİŞTİRME KÜLFETİ TARİH OLUYOR

Mevcut verilere göre Türkiye'de organize perakende sektöründe 50 binin üzerinde zincir market şubesi faaliyet gösteriyor ve her bir mağazada ortalama 3 bin ila 5 bin arasında farklı ürün bulunuyor. Geleneksel sistemde, herhangi bir ürüne zam yapıldığında bu 50 bin şubedeki etiketlerin personeller tarafından elle tek tek değiştirilmesi gerekiyordu. Bu ciddi iş gücü ve lojistik maliyeti, firmaların sürekli zam yapmasının önünde engel teşkil eden doğal bir tüketici kalkanı görevi görüyordu.

Türkiye gazetesinden Kaan Zenginli'nin haberine göre yeni kurulan dijital sistemle birlikte bu kalkan tamamen ortadan kalkıyor. Genel merkezdeki ana bilgisayardan yapılacak tek bir işlemle, Edirne'den Kars'a tüm şubelerdeki milyonlarca ürünün fiyatı aynı saniyede güncellenebilecek.

Artık büyük ve dikkat çekici zamlar yerine; günlük olarak 50 kuruş, 1 lira gibi ufak tutarlarla gerçekleştirilen "mikro-zamlar" sürekli devrede olacak.

YAPAY ZEKA İLE 'DİNAMİK' FİYATLANDIRMA

İşleyişin teknik altyapısında ise Yapay Zeka bulunuyor. Bu teknoloji; hava durumunu, mağaza içi yoğunluğu, alışverişin pik yaptığı dönemleri ve tüketicilerin eğilimlerini anlık olarak analiz ederek dalgalı bir fiyatlandırma modeli oluşturuyor.

Sistem bütünüyle devreye girdiğinde, örneğin insanların mesai çıkışında marketlere yöneldiği 18.00 ile 20.00 saatleri arasındaki yoğunluk tespit edildiğinde; ekmek, süt ve yumurta gibi temel gıda ürünlerinin fiyatları algoritma tarafından anında birkaç lira artırılabilecek. Benzer şekilde, kavurucu yaz sıcaklarında soğuk içeceklerin, aniden bastıran bir yağmurda şemsiyelerin veya derbi maçları öncesinde kuruyemiş ve cips fiyatlarının otomatik olarak şişirilmesi mümkün hale geliyor.

DENETİMLERDEN KAÇMAK İÇİN 'KARAKUTU' UYARISI

Dijital etiketlerin bir diğer boyutu ise resmi denetimlerin etrafından dolanma riski. Ticaret Bakanlığı müfettişlerinin veya zabıta ekiplerinin mağazaya adım attığı an, merkeze gönderilecek tek bir bildirimle raftaki fahiş fiyatlar saniyeler içerisinde mevzuata uygun seviyelere çekilebiliyor. Denetim görevlilerinin şubeden ayrılmasından 5 dakika sonra ise fiyatlar sessiz sedasız eski yüksek seviyesine dönebiliyor. Uzmanlar, fırsatçılığın ve denetimden kaçışın önüne geçilebilmesi için, geriye dönük fiyat değişikliklerinin resmi bir şekilde kaydedildiği "karakutu" benzeri bir takip sisteminin acilen zorunlu tutulması gerektiğini vurguluyor.

ABD'DE YASAKLANMASI GÜNDEMDE

Söz konusu dijital sistemin yaratacağı tahribat, Amerika Birleşik Devletleri (ABD) sınırları içinde çoktan tartışma konusu oldu.

Demokrat Parti senatörleri, teknolojinin yasaklanması talebiyle ABD Senatosu'na bir yasa tasarısı sundu. "Gözetim Fiyatlandırması" olarak adlandırılan bu modelin; yüz tanıma kameraları, yapay zeka ve büyük veriyi kullanarak tüketicilerin anlık ihtiyacına ve gelir durumuna göre kişiye özel fahiş fiyatlar sunmasından endişe ediliyor.

Gıda ve perakende sektöründe 1 milyonu aşkın işçiyi temsil eden Uluslararası Gıda ve Ticaret İşçileri Sendikası (UFCW) Uluslararası Başkan Yardımcısı Ademola Oyefeso ise duruma tepki göstererek şu ifadeleri kullandı:

"Elektronik Raf Etiketleri (ESL), her türlü haksız fiyatlandırma planını kolaylaştıracak temel teknoloji. Bunu yapan marketler var. Ve mutlaka müdahale edilmeli"