Çöpü milyar dolarlık madene dönüştüren mucize!
Dev maden ocakları tarih oluyor; bilim insanları geleceğin teknolojisi için ihtiyaç duyulan değerli elementleri çöp yığınlarından çıkarıyor.
Piller, rüzgar türbinleri, elektrikli araçlar ve akıllı telefonlar için hayati önem taşıyan nadir toprak elementleri, her gün doğaya attığımız atıkların içinde gizli olabilir. Bilim insanları, artık devasa açık ocak madenlerine ihtiyacımız olmadığını; çözümün kömür külü yığınlarında, endüstriyel çamurda ve hatta özel mantarlarda yattığını belirtiyor.
Geleneksel madenciliğin getirdiği yüksek maliyet ve çevre kirliliğine karşı öne çıkan yenilikçi yöntemler ve potansiyel kaynaklar şu şekilde:
NADİR METALLERİ "YİYEN" MANTARLAR (MİKOMİNİNG)
Viyana Üniversitesinden Alexander Bismarck ve ekibi, biyolojik madencilik (mikomining) adı verilen bir yöntem üzerinde çalışıyor. Laboratuvar ortamında özel bir substratta yetiştirilen mantarlar, ortamdaki nadir toprak elementlerini emiyor. Biyokütle toplandıktan sonra yakılıyor ve kalan külden değerli metaller ayrıştırılıyor. Bu yöntem henüz deneversal aşamada olsa da gelecekte kirlenmiş endüstriyel alanların temizlenmesinde ve metal geri kazanımında büyük potansiyel taşıyor.
Laboratuvarda, nadir toprak elementlerinin "mikrominasyonu" için model sistemin bir parçası olarak Aspergillus mantarı kullanılıyor
KÖMÜR KÜLÜ VE KIRMIZI ÇAMURDA MİLYARLARCA DOLAR
Austin’deki Texas Üniversitesinden Bridget Scanlon’ın araştırmalarına göre, yalnızca ABD’deki kömür külü yığınlarında yaklaşık 8,4 milyar dolar değerinde nadir toprak elementi bulunuyor. Kömür yakıldığında bu elementler külde yoğunlaşıyor. Bir diğer devasa kaynak ise alüminyum üretiminden geriye kalan dünya genelindeki 30 milyon ton "kırmızı çamur". Bu çamur, Dünya kabuğuna kıyasla 10 ila 20 kat daha yüksek konsantrasyonda nadir metal içeriyor.
SANİYELER İÇİNDE AYRIŞTIRMA: "FLAŞ JOULE ISITMA"
Rice Üniversitesi’nden Profesör James Tour tarafından geliştirilen "Flaş Joule Isıtma" teknolojisi, malzemeleri elektrik akımıyla saniyeler içinde binlerce dereceye kadar ısıtıyor. İstenen metaller klor bazlı bir bileşiğe bağlanarak buhar halinde yakalanıyor. Geleneksel yöntemlere göre çok daha az enerji harcayan bu teknik; eski mıknatıslara, kömür külüne ve endüstriyel atıklara doğrudan uygulanabiliyor.
KÜRESEL REKABET VE STRATEJİK BAĞIMSIZLIK
Disprosyum, itriyum ve skandiyumun da dahil olduğu 17 metalik elementten oluşan nadir toprak elementleri pazarı, şu anda büyük oranda Çin'in kontrolünde. Çin, küresel çıkarımın %70'ini ve işlemenin %90'ını elinde tutuyor.
Bu bağımlılığı kırmak isteyen ülkeler stratejik hamleler yapıyor; örneğin ABD, stratejik rezerv oluşturma planlarını ve Grönland ile Ukrayna'daki yataklara erişim konularını sıkça gündeme getiriyor. Atıklardan metal geri kazanım teknolojileri ekonomik olarak tamamen uygulanabilir hale geldiğinde, ülkeler hem çevre kirliliğini temizleme hem de milyar dolarlık jeopolitik bağımsızlık elde etme imkanına kavuşacak.
