Bu yanan kuyunun cehenneme açılan kapı olduğu düşünülüyor
Türkmenistan'ın Karakum Çölü'ndeki Darvaza Krateri, Sovyet döneminden kalma bir sondaj kazası nedeniyle yarım asırdır aralıksız yanıyor. Bilim insanları kraterin söndürülmesinin mevcut koşullarda felakete yol açabileceği konusunda uyarıyor.
Orta Asya'nın en ıssız bölgelerinden biri olan Karakum Çölü'nün ortasında 70 metre çapında, 30 metre derinliğinde devasa bir krater yarım asırdır alevler içinde yanıyor.
National Geographic'in araştırmasına göre "Cehennem Kapısı" olarak bilinen Darvaza Krateri, tahminen 1960'lar ile 1980'ler arasında Sovyet mühendislerinin doğal gaz aramak için yaptığı sondaj sırasında oluştu. Sondaj noktasındaki zemin çökmesiyle altındaki büyük metan gazı cebi açığa çıktı. Sızan gazın bir şekilde tutuşmasıyla başlayan yangın bugüne dek hiç sönmedi.
Kraterin altındaki metan gazıyla doymuş jeolojik yapı aleve sürekli yakıt sağlıyor. Newcastle Üniversitesi'nden jeobilimci Mark Ireland bu durumu "Varlığına şaşırmamalıyız" sözleriyle özetliyor.
Bu dağ 2 bin 500 yıldır kendi kendine kesintisiz yanıyor: Türkiye'de ama kimse bilmiyorKRATERİN DİBİNE İNEN TEK İNSAN
Kaşif George Kourounis, 2013 yılında iki yıllık hazırlığın ardından kraterin dibine inen ilk ve tek kişi oldu. Alevlerin arasında yalnızca 17 dakika kalarak örnek toplayabildi. Kourounis deneyimini "Beklediğimden çok daha korkutucuydu" diye tanımladı.
Kourounis'in bu inişine ait görüntüler internette viral oldu. Yabancı ziyaretçilere oldukça kapalı olan Türkmenistan için krater beklenmedik bir turizm merkezine dönüştü.
NEDEN SÖNDÜRÜLEMEDİ?
Türkmen hükümeti yıllardır kraterin geleceği konusunda kararsız. Dönemin Cumhurbaşkanı Kurbankulu Berdimuhammedov Ocak 2022'de yangını söndürme ve gazı ekonomik olarak değerlendirme niyetini açıkladı. 2023'ün başında ise Washington ve Aşkabat bu tür alanların mühürlenmesi için iş birliği olanaklarını görüştü.
Ancak bilim insanları söndürme girişimlerinin ciddi riskler taşıdığını vurguluyor. Kraterin çimentoyla kapatılması gazın kontrolsüz biçimde başka noktalardan fışkırmasına neden olabilir. Yeraltı tünellerinin haritası çıkarılmadığı için gazın tam kaynağı bilinmiyor.
Sovyetlerin kuyu yangınlarında son kez 1981'de kullandığı kontrollü patlama yöntemi ise büyük bir felaket riski barındırıyor.
Kratere inişi gerçekleştiren Kourounis ise Türkmen hükümetine tavsiyesi ise "Bırakın yansın" oldu.
YANMASI ASLINDA DAHA AZ ZARARLI
Türkmenistan, Sovyet döneminden kalan aktif ve terk edilmiş kuyular nedeniyle dünyanın en büyük metan emisyonu kaynaklarından biri konumunda. Darvaza'daki yangın ülkenin toplam metan sızıntısının yanında küçük kalıyor.
Bilim insanları şaşırtıcı bir gerçeğe dikkat çekiyor. Metanın yanarak karbondioksit ve su buharına dönüşmesi, doğrudan atmosfere metan salınmasından sera etkisi açısından daha az zararlı. Kraterin söndürülmesi durumunda metan gazının kontrolsüz biçimde atmosfere yayılma ihtimali, sorunu çözmek yerine derinleştirme riski taşıyor.
