Merkez Bankası ilk çeyrek raporunu açıkladı: Borç yükü fırladı

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), 2026 senesinin ilk çeyreğini kapsayan Finansal Hesaplar Raporu'nu kamuoyu ile paylaştı.

TÜRKİYE EKONOMİSİNİN NET FİNANSAL POZİSYON AÇIĞI ARTTI

Açıklanan resmi rapora göre, senenin birinci çeyreği bittiğinde yurt içinde yerleşik sektörlerin toplam finansal varlıkları 231 trilyon 969 milyar liraya çıkarken, toplam finansal yükümlülükleri ise 247 trilyon 604 milyar liraya tırmandı. Ortaya çıkan bu tablo neticesinde, Türkiye ekonomisinin net finansal pozisyon açığının Gayri Safi Yurt İçi Hasıla'ya (GSYİH) oranı bir önceki çeyreklik döneme kıyasla 0,7 puanlık bir artış göstererek yüzde 23,2 seviyesine ulaştı. TCMB istatistiklerine göre, sektörler bazında hayata geçirilen net finansal işlemler incelendiğinde, çeyreklik GSYİH'nin yüzde 10,2'sine denk gelen oranda bir net borçlanma yaşandı.

VARLIKLAR 12,7 TRİLYON LİRA, YÜKÜMLÜLÜKLER 14,2 TRİLYON LİRA YÜKSELDİ

Yılın ilk üç aylık diliminde toplam ekonominin finansal varlıklarında bir önceki çeyreğe göre 12 trilyon 700 milyar liralık bir artış izlendi. Bu yükselişin 7 trilyon 518 milyar liralık kısmı finansal işlemlerden, geriye kalan 5 trilyon 182 milyar liralık kısmı ise değerleme etkilerinden meydana geldi. Bilhassa hisse senedi ile özkaynak hesaplarında fiyat ve kur hareketlilikleri sebebiyle 4 trilyon 7 milyar liralık pozitif bir değerleme oluştu.

Aynı zaman zarfında finansal yükümlülükler ise 14 trilyon 201 milyar liralık artışla 247 trilyon 604 milyar liraya fırladı. Meydana gelen bu yükümlülük artışının 9 trilyon 244 milyar lirası gerçekleştirilen işlemlerden, 4 trilyon 957 milyar lirası da değerleme etkisinden kaynaklandı. Tüm bu hareketlilikler sonucunda toplam ekonominin net finansal pozisyonu, ilk çeyrekte bir önceki döneme göre 1 trilyon 501 milyar lira gerileme kaydetti. Bu gerilemede, varlık tarafında para ve mevduat hesaplarındaki artış etkili olurken; yükümlülük tarafını borçlanma senetleri, krediler, parasal altın ve SDR hesaplarındaki yükselişler yukarı çekti. Toplam ekonomiye ait borcun GSYİH'ye oranı yüzde 94, toplam finansal varlıklara olan oranı ise yüzde 27 şeklinde belirlendi.

HANEHALKI VARLIKLARINDA MEVDUAT AĞIRLIĞI

Yayımlanan raporda, ilk çeyrekte hanehalkı finansal varlıklarının 1 trilyon 788 milyar lira artış göstererek 28 trilyon 562 milyar liraya çıktığı ifade edildi. Söz konusu varlıklar içerisinde para ve mevduat hesapları, yaklaşık yüzde 54'lük ağırlığıyla başı çekti. Yatırım fonları ve hisse senetlerindeki fiyat yükselişleri de bu varlık artışına destek sağladı. Hanehalkının finansal yükümlülükleri ise kredilerin etkisiyle 597 milyar lira arttı. Bu tabloyla hanehalkının net finansal pozisyonunda 1 trilyon 191 milyar liralık bir iyileşme ölçüldü. Hanehalkı borcunun GSYİH'ye oranı yüzde 10, harcanabilir gelire oranı ise yüzde 25 olarak kayıtlara geçti.

ŞİRKETLERİN VE KAMUNUN BORÇLULUĞU TIRMANIYOR

Finansal olmayan kuruluşların (şirketlerin) varlıkları bu dönemde 6 trilyon 366 milyar lira artarak 111 trilyon 365 milyar liraya ulaştı. Fakat aynı periyotta şirket yükümlülükleri 8 trilyon 764 milyar lira birden artarak 141 trilyon 474 milyar liraya fırladı. Şirketlerin net finansal pozisyonu 2 trilyon 398 milyar lira daha kötü bir seviyeye geldi. Varlık tarafını mevduatlar desteklerken, yükümlülük tarafındaki bozulmayı özkaynak, hisse senedi ve krediler tetikledi. Şirketlerin borcunun GSYİH'ye oranı yüzde 39 seviyesinde sabit kalırken, borçların finansal varlıklara oranı yüzde 24 düzeyine yükseldi.

Genel yönetimin (kamu) finansal varlıkları 214 milyar liralık artışla 15 trilyon 679 milyar liraya çıkarken, yükümlülükleri çok daha hızlı bir şekilde, 611 milyar lira artarak 20 trilyon 637 milyar liraya ulaştı. Bankacılık ve finans sektörünün yer aldığı finansal kuruluşların varlıkları 4 trilyon 316 milyar lira artışla 75 trilyon 810 milyar liraya, yükümlülükleri ise 4 trilyon 191 milyar liralık artışla 77 trilyon 774 milyar liraya dayandı.

KREDİ VE MEVDUAT AKIŞINDA SON RAKAMLAR

Kimden-kime matrisine göre, finansal kuruluşlar yılın ilk üç ayında toplamda 29 trilyon 89 milyar lira kredi sağladı. Bu tutarın 18 trilyon 729 milyar liralık kısmı finansal olmayan kuruluşlara, 6 trilyon 772 milyar liralık bölümü ise hanehalkına tahsis edildi. Yurt dışından sağlanan kredi hacmi 11 trilyon 531 milyar lira oldu. Mevduat tarafında ise toplam 48 trilyon 117 milyar liralık hacmin 42 trilyon 124 milyar lirası finansal kuruluşlarda birikirken, bunun 15 trilyon 361 milyar liralık en büyük payını hanehalkı oluşturdu.

TCMB raporundaki uluslararası karşılaştırmalara göre, Türkiye'de yerleşik sektörlerin toplam borcunun GSYİH'ye oranı olan yüzde 94, emsal ülkelere kıyasla düşük seviyesini muhafaza etti. Ayrıca yüzde 11 düzeyindeki hanehalkı borcunun milli gelire oranı ile hanehalkı finansal varlıklarının GSYİH'ye oranı (yüzde 42), karşılaştırılan ülkeler arasında en düşük seviyelerde yer aldı. Şirketlerin finansal varlıklarının GSYİH'ye oranının yüzde 165, yükümlülüklerinin ise yüzde 210 düzeyinde seyrettiği ve küresel ölçekte görece düşük kaldığı ifade edildi.