ABD’nin İran hamlesi havacılığı felç etti! Ülkeler bir bir uçuşları kesiyor

ABD’nin İran’a yönelik ekonomik baskısında yeni aşamaya geçilirken, hedef bu kez İran’ın uluslararası hava trafiği oldu. Washington’ın İran havayollarını küresel operasyonlardan izole etmeyi amaçlayan yeni yaptırımları 23 Eylül’de yürürlüğe girerken, bazı uluslararası uçuşlar peş peşe iptal edildi.

Ankara-Tahran hattındaki karşılıklı restleşmede yeni perde! Bu sefer de Türk şirketler uçuşlarını durdurdu

Tahran’daki seyahat acentelerinden edinilen bilgilere göre İran’dan Bağdat, Maskat, Katar, Gürcistan ve Azerbaycan’a yapılan bazı uçuşlar durduruldu. Buna karşılık Çin başta olmak üzere bazı uzak destinasyonlara seferlerin sürdüğü, Türkiye’ye yönelik uçuşların ise kısmen devam ettiği bildirildi. Ancak seyahat acenteleri, durumun hızla değiştiğini ve bazı bilet satışlarının iptaller nedeniyle geçici olarak durdurulduğunu aktardı.

HİZMET SAĞLAYAN ŞİRKETLER DE YAPTIRIMLARIN HEDEFİNDE

ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, yaptırımların yürürlüğe girmesinden önce İran havayollarının uluslararası operasyonlarını fiilen durdurmayı hedeflediklerini açıklamıştı. Bessent, İran şirketlerine hizmet veren yabancı kuruluşların da ABD yaptırımlarının hedefi olabileceği uyarısında bulunmuştu.

Bessent, İran havayollarına ait uçakların yabancı bir havalimanına inmesi halinde yakıt verilmesi, iniş hizmeti sağlanması veya bilet satışı gibi faaliyetlerin yaptırım riski taşıdığını belirterek, bu hizmetleri sunan şirketlerin dolar sisteminden çıkarılabileceğini söylemişti.

Washington’ın hamlesi, ağustos ayında başlatılan ve Bessent tarafından daha önce “ekonomik D-Day” olarak tanımlanan İran’a yönelik kapsamlı baskı politikasının havacılık ayağını oluşturdu. ABD Hazine Bakanlığı 8 Eylül’de İran havacılık sektörüne yönelik operasyon kapsamında 36 kişi ve kuruluşu yaptırım listesine aldığını, bunların arasında 27 İran hava yolu şirketinin bulunduğunu açıklamıştı. Washington, bu şirketlerin İran yönetiminin yanı sıra Devrim Muhafızları için personel, silah ve diğer malzemelerin taşınmasında kullanıldığını savunmuştu.

BAĞDAT VE MASKAT HATTI KESİLDİ

Yaptırımların ilk somut sonuçlarından biri Irak ve Umman hatlarında görüldü.

İran Sivil Havacılık Kurumu Sözcüsü Mecid Ahavan, Tasnim'e yaptığı açıklamada Bağdat ve Maskat havalimanlarının İran uçuşlarını kabul etmeyeceğini duyurdu. Bunun üzerine İran makamları, Bağdat'a yapılması planlanan seferlerin Irak'ın Necef kentine yönlendirilmesi için görüşmelere başladı.

Irak hükümeti ilk aşamada konuyla ilgili resmi bir açıklama yapmazken, Reuters'a konuşan Irak Sivil Havacılık Kurumu kaynakları Bağdat yönetiminin İran uçuşlarının askıya alınması yönünde talimat verdiğini bildirdi. İran ile Irak arasında Necef'e yönlendirme seçeneğinin de değerlendirildiği aktarıldı.

Necef, İranlı yolcular açısından kritik güzergahlardan biri olarak öne çıkıyor. Özellikle Şii Müslümanlar açısından önemli dini merkezlerden biri olan kentteki seyahat acenteleri, İran ile hava bağlantısının kesilmesinin sektörü doğrudan etkilemesinden endişe ediyor.

GÜRCİSTAN VE AZERBAYCAN DA UÇUŞLARI KESTİ

Krizin yalnızca Irak ve Umman'la sınırlı kalmadığı görüldü.

Global kaynaklara göre Birleşik Arap Emirlikleri, Gürcistan ve Azerbaycan da İran uçuşlarını askıya aldı. Katar'a yönelik bazı seferlerin de durdurulduğu bildirildi. Böylece İran'ın özellikle bölgesel ulaşım ağında önemli bağlantılarından bazıları aynı anda devre dışı kaldı.

İran yönetimi ise ABD baskısına uyan ülkelere yönelik sert bir mesaj verdi. İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Sekreteri Muhsin Rızai, devlet televizyonuna yaptığı açıklamada, ABD'nin baskısıyla İran uçuşlarını engelleyen ülkelerin havalimanlarının da İran tarafından hedef alınabileceği yönünde uyarıda bulundu.

Rızai, “Bir ülke ABD ile işbirliği yapar veya maceraya girişirse, havalimanları artık uçuşları gerçekleştiremeyecek” ifadelerini kullandı.

ÇİN YAPTIRIMLARA RAĞMEN İRAN UÇAĞINI KABUL ETTİ

ABD'nin hamlesinin ardından dikkatlerin çevrildiği ülkelerden biri ise Çin oldu.

Yaptırımların yürürlüğe girdiği gün, İran'ın en büyük hava yolu şirketlerinden Mahan Air'e ait Tahran çıkışlı bir uçak Çin'in Guangzhou kentine indi. Uçuş takip verilerine göre söz konusu uçak Guangzhou'ya ulaştı. Aynı gün Tahran Uluslararası Havalimanı'nın internet sitesinde Şanghay'a yönelik bir uçuşun da planlandığı görüldü.

Çin yönetimi daha önce ABD'nin İran'a yönelik yeni yaptırımlarına karşı olduğunu açıklamış ve söz konusu önlemleri “yasa dışı” olarak nitelendirmişti. Mahan Air'in Çin'deki ofisinde çalışanların da yaptırımların ilk günü uçuşların iptal edildiğine ilişkin kendilerine bir bildirim ulaşmadığını ve önümüzdeki günler için bilet satışlarının sürdüğünü söylediği aktarıldı.

TÜRKİYE HATTINDA TABLO KARIŞIK

Türkiye bağlantısında ise tüm uçuşların kesildiği bir tablo oluşmadı. Tahran'daki seyahat acentesi yetkilileri İstanbul'a bazı seferlerin planlandığını, ancak bazı uçuşların da iptal edildiğini bildirdi.

Tahran Uluslararası Havalimanı verilerinde Türkiye ve Ermenistan'a bazı küçük İran hava yolu şirketleri üzerinden uçuşların devam ettiği görüldü. Necef ve Dubai'ye yönelik bazı seferlerin de planlandığı aktarıldı.

Ancak Türkiye bağlantısında da son dönemde ciddi daralma yaşanmış durumda. Financial Times, Mahan Air'in İstanbul, Ankara ve Maskat seferlerini askıya aldığını bildirmişti.

İRAN VATANDAŞLARININ YURT DIŞINA ÇIKIŞI ZORLAŞTI

Yaptırımların yalnızca hava yolu şirketlerini değil, İran vatandaşlarının günlük seyahat imkanlarını da etkilemesi bekleniyor.

ABD'nin uyguladığı mekanizma doğrudan İran hava sahasını kapatmaktan ziyade, İran havayollarının yurtdışındaki operasyonları için gerekli yakıt, iniş, yer hizmetleri ve biletleme altyapısını sağlayan şirketleri yaptırım tehdidi altında bırakıyor. Bu nedenle Washington'ın yabancı havaalanlarını doğrudan kapatma yetkisi bulunmasa da hizmet zincirinin hedef alınması, İran uçaklarının uluslararası uçuşlarını sürdürmesini zorlaştırıyor.

İran'ın havacılık sektörü zaten uzun yıllardır ABD yaptırımları altında bulunuyor. Yaptırımlar nedeniyle yeni uçak ve yedek parça temini, bakım ve teknik hizmetlere erişim konusunda ciddi kısıtlamalar yaşayan sektör, son hamleyle birlikte uluslararası operasyonlarını sürdürebilmek için yabancı ülkelerin kararlarına daha fazla bağımlı hale geldi.