Çöp diye döküldü, orman oldu!
Kosta Rika’daki verimsiz bir alana dökülen 12 bin ton portakal kabuğu, 16 yıl sonra kimsenin beklemediği bir mucizeye dönüştü. Bilim insanlarının unuttuğu atık sahası, bugün geçmek için pala gerektiren gür bir tropikal ormana ev sahipliği yapıyor.
BENZERSİZ BİR ANLAŞMA VE TİCARİ ATIKLAR
1997 yılında Kosta Rika'nın Guanacaste Koruma Alanı'nda çalışan iki ekolojist, Daniel Janzen ve Winnie Hallwachs, milli parkın sınırında üretime yeni başlamış olan Del Oro adlı meyve suyu şirketiyle sıra dışı bir anlaşmaya imza attı. Şirketin elinde parkın sınırlarını genişletecek ormanlık araziler, parkın elinde ise şirketin atıklarını değerlendirebileceği bozulmuş, verimsiz mera alanları vardı. Anlaşma oldukça basitti: Del Oro ihtiyaç duyulan ormanlık araziyi parka devredecek, karşılığında ise portakal atıklarını koruma alanı içindeki bu eski sığır çiftliği arazisine ücretsiz olarak dökebilecekti.
ÇAMURLU BAŞLANGIÇ VE MAHKEME KARARI
Anlaşmanın ardından 12.000 metrik ton kabuk ve posa taşıyan yaklaşık 1.000 kamyon, neredeyse hiçbir şeyin yetişmediği yedi dönümlük alana boşaltıldı. İlk altı ay boyunca alan; çürüyen kabuklar, sinek larvaları ve iğrenç bir çamur tabakasıyla kaplandı. Ancak kısa süre sonra bu çamur, besin değeri son derece yüksek siyah bir killi toprağa dönüştü. Tam bu sırada rakip bir şirket, çevre kirliliği gerekçesiyle dava açtı ve Kosta Rika Yüksek Mahkemesi kabukların kaldırılmasına karar verdi. Ortada kaldırılacak bir kabuk kalmadığı için alan kendi haline bırakıldı ve 15 yıl boyunca tamamen unutuldu.
ATIKLAR NEDEN İŞE YARADI?
Bozulmuş tropikal meralar genellikle sıkışmış toprak, istilacı otlar, gölge ve besin eksikliği nedeniyle ormanın yeniden büyümesini engeller. Dökülen portakal kabukları ise bu dört engeli aynı anda ortadan kaldırdı: Zararlı otları boğdu, toprağın nemini tuttu, toprağı besledi ve genç ağaç fidelerine güçlü bir başlangıç avantajı sağladı. Üstelik bu işlem ekstra dikim, sulama veya bakım masrafı gerektirmediği için, hem maliyetleri sıfırladı hem de atmosferden karbon yakalayan devasa bir ormanın doğmasını sağladı.
UNUTULAN ARAZİDEKİ İNANILMAZ DEĞİŞİM
2013 yılında Princeton Üniversitesi'nden ekolojist Timothy Treuer, saha çalışması için bölgeye gittiğinde araziyi tanıyamadı. Hatta araziyi işaretleyen 2,1 metrelik tabela bile tamamen gür bitki örtüsünün altında kalmıştı. Yapılan ölçümlerde, sadece tek bir toprak yolla ayrılan iki alandan işlem görmemiş olan tarafta cılız ve seyrek ağaçlar yer alırken; portakal kabuğu dökülen tarafta içinden geçmek için pala gerektiren sık bir orman oluşmuştu. Portakal dökülen parsel, diğer alana göre %176 daha fazla odunsu biyokütleye, daha zengin besin maddeli toprağa ve çok daha yüksek bir ağaç çeşitliliğine sahipti.
RİSKLER VE GELECEK POTANSİYELİ
Tabii ki süreç tamamen risksiz değildi. Proje döneminde yapılan testler, çevredeki su yollarında narenciye yağında bulunan d-limonen maddesinin yükseldiğini ve yan etkiler doğurabileceğini göstermişti. Araştırmacılar, bu deneyin tek bir bölge, tek bir ürün ve özel bir iklimde gerçekleştiğinin altını çiziyor. Ancak elde edilen sonuçlar; doğru tarımsal atıkların doğru arazilerde kullanıldığında, tahrip edilmiş tropikal ormanları ucuz ve hızlı bir şekilde yeniden canlandırabileceğini kanıtlıyor.