Göç yolunda dehşeti yaşadılar: Bir daha asla kanat çırpamayacaklar

Avrupa kıtasından Afrika'ya uzanan zorlu göç yolculuğuna çıkan leylekler, İstanbul semalarındaki açık enerji nakil hatları nedeniyle büyük bir felaket yaşıyor. İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa Veteriner Fakültesi kliniğinde tedavi gören yaklaşık 60 leyleğin en az yarısının kanat hasarları sebebiyle bir daha asla uçamayacağı saptandı. Akıma kapılarak bacakları ve kanatları kırılan onlarca göçmen kuş, yaşamlarının kalan kısmını kafes ardında geçirmek zorunda kalacak.

Yüksek gerilim hatlarına çarparak yere çakılan yaralı hayvanlar, Doğa Koruma ve Milli Parklar ekipleri ile duyarlı yurttaşlar tarafından fakülteye getiriliyor. Uzman hekimler bacakları alçıya alınan ve cerrahi operasyon geçiren kuşları kurtarmak için yoğun bir rehabilitasyon çalışması yürütüyor.

Fakültede görev yapan Araştırma Görevlisi Serhan Coşkun, göç mevsiminde karşılaşılan acı bilançoyu anlattı. Coşkun, "Özellikle burada gördüğümüz leylekler göç sonrasında elektrik çarpması, ateşli silah yaralanmaları gibi sebeplerle geliyorlar. Avrupa'dan Afrika'ya doğru göçler sırasında genellikle ülkemizde bu tarz şeylere çok sık rastlanıyor ve her sene de tekrar eder. Ortalama 60 civarında bu sene geldi" dedi.

Çarpmanın ardından hayvanların hızla yere düştüğünü hatırlatan Serhan Coşkun, "Elektrik çarpmasından sonra düşme kaynaklı olarak kanat ve bacak kırıkları şekilleniyor. Bunun haricinde doku ölümleri, nekroz dediğimiz durumlar, açık yaralar gerçekleşebiliyor. En ileri durumda da ölümler görüyoruz bol sayıda" ifadelerini kullandı.

Klinikte uygulanan operasyonlara rağmen kanat kemikleri parçalanan kuşların doğal hayata dönme umudu tamamen tükeniyor. Sağlığına kavuşan az sayıdaki göçmen kuş gökyüzüne salınırken, uçma yetisini kaybeden leylekler ömür boyu insan bakımına muhtaç kalıyor.

Kanat kırıklarının kalıcı hasar bıraktığını vurgulayan Serhan Coşkun, "Bacak kırıklarında biraz daha şansı yüksek ama kanat kırığı olanlar tekrardan uçamıyorlar, göçe bir daha katılamıyorlar. Burada gerekli operatif müdahalelerimizi yapıyoruz, kırık onarımlarını, onun dışında genel yara sağaltımlarını gerçekleştiriyoruz. Uzun süre kendilerine bakıyoruz, ilgileniyoruz. Onun dışında ağrı kesicilerle, destek tedavilerle de yemelerini, içmelerini sağlıyoruz bu süreçte. Şu an 60 leylekten yaklaşık en azından yarısı kesin uçamayacak, tekrardan göçe katılamayacak. Bundan sonra ömür boyu bakılmaları gerekecek" değerlendirmesinde bulundu.

Kuşların kafes ortamında yaşadığı psikolojik çöküşe dikkat çeken Coşkun, doğadaki serbestliğin yerini stresin aldığını kaydetti. Coşkun, "Göç kendi doğalarında bulunan bir olay. Sıcak iklimlere doğru göçler genellikle gerçekleşiyor. Bunu bir daha yapamayacak olmaları, sürekli bir yerde sabit kalacak olmaları, bir kafes içinde yaşayacak olmaları onları zaten genel olarak etkiliyor. Çünkü hayvanların genel doğasında sabit bir yerde bulunma yok. Genel olarak da sürüye katılamamak onlar için pek sağlıklı olmuyor. Çünkü hayvanlar çok stresliler" uyarısını yaptı.

Sezonun sonuna gelindiğini aktaran Serhan Coşkun, "Uçabilenlerin biz bir kısmını gönderdik. Göçe katıldılar. Artık göçler de yavaş yavaş bitiyor. Bu sene daha fazla gönderebilmemiz pek mümkün gibi görünmüyor. Çünkü geri kalanlar artık hasta olanlar, iyice dönmesi zor olanlar, durumu hiç iyi olmayanlar" diye konuştu.

Uzun menzilli göç yollarının üzerinde kalan İstanbul kırsalında açıkta duran enerji iletim hatları, konaklamak isteyen kuşlar için ölümcül birer tuzağa dönüşüyor. Yaban hayatı savunucuları, tehlikeli kabloların yer altına indirilmesini ve direklerin yalıtımlı malzemelerle kaplanmasını talep ediyor.

Elektrik hatlarının yol açtığı risk mekanizmasını açıklayan Serhan Coşkun, "Elektrik hatlarının yer altından değil de yer üstünde direkler, teller aracılığıyla gitmesi sonucu hayvanlar bunları bir dal, bir tünek gibi kullanarak aslında konmaya çalışıyorlar. Elektrik direklerinin de yalıtımsız olması sebebiyle elektrik çarpmaları çok sık görülüyor. Genellikle tren hatlarının, yüksek gerilimlerin bulunduğu yerlerde çok sık rastlanıyor bu elektrik çarpması durumlarına" dedi.

Kentin göç koridorundaki coğrafi önemine değinen Coşkun, "İstanbul direkt göç yolu üzerinde kalıyor. Özellikle Küçükçekmece, Çatalca gibi konumlar ve Trakya bölgesi doğrudan göç üzerinde kalıyor. Burada da çok fazla sayıda yine elektrik direği, yüksek gerilim hatları bulunuyor" ifadelerini kullandı.

Bölgedeki ölüm oranlarına ilişkin acı rakamları paylaşan Serhan Coşkun, "Bu yıl 80 civarında leylek doğrudan ölü olarak bulundu. Oradan kurtarılan 40 sayıda leylek vardı. Onların da bir kısmı yine geldiğinde burada biz müdahale ettik, öldü. Bir kısmı da hala tedavi sürecine devam ediyor" bilgisini verdi.

Yaralı bir göçmen kuşa rastlayan vatandaşların öncelikle yetkili kurumlara ihbarda bulunması gerekiyor. Doğrudan müdahale yapılması gereken acil hallerde ise çırpınan hayvanın kanat yapısını korumak adına özel tedbirler uygulanması isteniyor.

Vatandaşların uygulaması gereken doğru kurtarma yöntemini tarif eden Serhan Coşkun, "Büyük bir havlu yardımıyla sakince yaklaşıp, üzerine havluyu örterek veya üzerine doğru yerleştirerek hayvanı sakince alıp kanatlarını, ayaklarını sabitleyerek bir kutu içine yerleştirip getirebilirler. Herhangi bir torba veya bir kafes de çok sağlıklı olmayabiliyor kanatları olduğu için. Onun yerine kutu her zaman daha sağlıklı oluyor. Karanlık, kapalı, sessiz bir şekilde getirmekte fayda var" tavsiyesinde bulundu.

Yaban hayatı yaşam alanlarının korunması gerektiğini hatırlatan uzmanlar, yalnızca leyleklerin değil göçmen tüm türlerin güvenliği için enerji altyapısının dönüştürülmesini şart koşuyor. Bölgedeki kontrolsüz hatlar izole edilmediği takdirde her göç döneminde benzer kayıpların yaşanacağı vurgulanıyor.

(AA)