Türk hazır giyimine yeni rota: Suriye ve Özbekistan hamlesi!
Yükselen maliyetler ve gerileyen ihracat, hazır giyim üreticilerini komşu Suriye ve pamuk zengini Özbekistan’a yönlendiriyor. Sektör ucuz işçilik peşindeyken, asıl soru Türkiye'nin tasarım, kalite ve nitelikli iş gücünü elinde tutup tutamayacağı.
Bir tişörtün etiketinde yazan ülke, çoğu zaman sadece son dikim yerini gösterir. Kumaş başka bir ülkede hazırlanmış, tasarım Türkiye’de yapılmış, ürün Avrupa’da satılmış olabilir. Hazır giyimde Suriye ve Özbekistan’ın yeniden gündeme gelmesi, işte bu dağınık üretim zincirinin yeni halkalarını gösteriyor. Ama konu sadece “daha ucuza nerede dikeriz?” sorusu değil. Türkiye’deki işin, tecrübenin ve istihdamın nasıl korunacağı da aynı derecede önemli.
Suriye’de bir tekstil fabrikasında çalışan işçi. Kaynak: Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO), 2025.
Ekonomi gazetesinin 24 Eylül tarihli haberinde sektör temsilcisi Ramazan Kaya’nın Suriye ve Özbekistan ziyaretleri aktarılıyor. Kaya, özellikle fiyatı belirleyici olan ürünlerde Türkiye’deki maliyet artışının firmaları yeni arayışlara ittiğini söylüyor. Suriye yakınlığıyla, Özbekistan ise güçlü tekstil altyapısıyla öne çıkıyor. Buradaki değerlendirmeler bir sektör temsilcisinin gözlemleri; iki ülkede büyük ölçekli yatırımın kesinleştiği anlamına gelmiyor.
İhracattaki gerileme neden önemli?
Türkiye’nin hazır giyim ihracatı son yıllarda geriledi. İHKİB verileri, 2022’de 21,2 milyar dolar olan ihracatın 2025’te 16,8 milyar dolara indiğini gösteriyor. Bu düşüş her fabrikanın aynı durumda olduğu anlamına gelmiyor; fakat sektörün hem fiyat hem de rekabet baskısı altında olduğunu açıkça anlatıyor.
Suriye yakın; ama şartlar belirleyici
Halep ile Gaziantep’in birbirine yakın olması, kumaş ve aksesuarın Türkiye’den gönderilip dikimin sınırın öte tarafında yapılması fikrini cazip kılıyor. Ancak yoldaki süre tek başına yetmez. Sınır geçişi, gümrük, elektrik, altyapı ve düzenli sevkiyat gibi konuların da güvenilir olması gerekir.
Suriye’de düşük ücretleri tek başına avantaj saymak eksik kalır. ILO’nun 2025 tarihli program belgesi, ülkedeki istihdamın büyük bölümünün kayıt ve koruma dışında olduğunu belirtiyor. Çocuk işçiliği, sosyal güvence ve iş güvenliği riskleri bu yüzden önem taşıyor. Üretim canlanacaksa ölçü sadece maliyet olmamalı; işçinin güvenliği, düzenli ücret ve denetlenebilir taşeron zinciri de masada olmalı.
Fotoğraf: Özbekistan’ın Kokand kentinde bir kadın tekstil çalışanı. Fotoğraf: Petar Milošević
Özbekistan ne vadediyor?
Özbekistan’ın pamuk, iplik ve kumaş üretiminde uzun yıllara dayanan birikimi var. Bu nedenle ülke sadece ucuz işçilik arayanlar için değil, baştan sona daha geniş bir tekstil zinciri kurmak isteyenler için de dikkat çekiyor. ILO, 2021 pamuk hasadında sistematik çocuk işçiliği ve zorla çalıştırmanın sona erdiğini bildirdi. Yine de her fabrika ve her sipariş için ücret, çalışma saatleri ve alt yüklenici denetimi ayrıca yapılmalı.
Türkiye neyi elinde tutmalı?
Üretimin bir bölümü başka ülkelere kaysa bile Türkiye’nin elinde güçlü işler kalabilir: tasarım, kumaş geliştirme, kalite kontrol, hızlı teslimat ve marka yönetimi. Fakat bu sonuç kendiliğinden ortaya çıkmaz. Küçük ve orta ölçekli üreticinin teknolojiye ulaşması, finansman bulması, nitelikli çalışanı tutması ve kadınların istihdamda kalması için somut destek gerekir.
Asıl soru sadece “Hangi ülkede daha ucuza dikeriz?” olmamalı. Türkiye hangi işleri, hangi ücret ve çalışma şartlarıyla sürdürecek? Komşu ülkelerle kurulacak üretim ilişkisinde değeri kim yaratacak, kazanç kimle paylaşılacak? Etikette yazan ülke değişebilir ama iyi bir üretim modelinin merkezinde insan emeği ve hesap verebilirlik kalmalı.
