Uganda ve Somali Türkiye için birbirlerine girdi

Türkiye ile Uganda arasında son günlerde büyüyen gerilimin arka planından Somali’de değişen güvenlik dengeleri çıktı. Uganda ordusunun yıllardır Somali’de yürüttüğü askeri faaliyetlerin, Türkiye’nin Mogadişu yönetimiyle geliştirdiği savunma ortaklığı nedeniyle gelecekte sona erebileceği öne sürüldü. Bu ihtimalin Kampala için milyonlarca dolarlık gelir kaybı anlamına gelebileceği belirtildi.

Uganda, Türkiye ile tüm ilişkileri askıya aldı! Gerilim zirveye tırmandı

Krizin son halkasında Uganda ordusu, Türkiye ile tüm savunma ve askeri iş birliğini derhal geçerli olmak üzere askıya aldığını açıkladı. Uganda Halk Savunma Kuvvetleri'nin açıklamasında kararın, iki ülke arasındaki “karşılıklı savunma ve askeri iş birliğine ilişkin çözülmemiş meseleler” giderilene kadar yürürlükte kalacağı belirtildi. Ancak Kampala yönetimi, söz konusu meselelerin ayrıntılarını kamuoyuna açıklamadı.

KRİZİN MERKEZİNDE SOMALİ İDDİASI

Middle East Eye'ın görüştüğü kaynaklara göre Ankara ile Kampala arasındaki gerilimin önemli başlıklarından biri Uganda'nın Somali'deki askeri varlığı ve Türkiye'nin ülkede giderek büyüyen güvenlik rolü oldu.

Uganda uzun yıllardır Somali'de Afrika Birliği çatısı altındaki operasyonlarda görev yapıyor. Kaynakların aktardığına göre ülkede yaklaşık 4 bin 500 Uganda askeri AUSSOM kapsamında, yaklaşık 2 bin asker ise ikili anlaşmalar çerçevesinde görev yapıyor.

UGANDA'NIN ASKERİ VARLIĞI SORGULANDI

Ancak Somali ordusunun Türkiye tarafından eğitilmesi ve Mogadişu yönetiminin kendi güvenlik kapasitesini geliştirmesi, Uganda'nın ülkedeki rolünün geleceğine ilişkin soru işaretlerini artırdı.

Türkiye'nin Somali'deki askeri varlığının temel unsurlarından biri, Mogadişu'daki TURKSOM üssü ve Somali güvenlik güçlerinin eğitimi olurken, Ankara'nın son yıllarda ülkenin güvenlik sektöründeki etkisi belirgin biçimde arttı.

Middle East Eye'a konuşan kaynaklar, Somali yönetiminin Türkiye'nin güvenlik alanındaki rolünün genişlemesiyle birlikte Uganda'nın askeri varlığına daha az ihtiyaç duyabileceğini öne sürdü. Ancak Somali hükümeti veya Uganda yönetimi, Uganda'nın çekilme talebinin Türkiye nedeniyle yapıldığını kamuoyu önünde doğrulamadı.

UGANDA İÇİN MİLYOLARCA DOLARLIK KAYIP

Gerilimin ekonomik boyutu ise Kampala açısından oldukça kritik. MEE'ye konuşan kaynaklardan biri, Uganda'nın Somali'deki misyonunun sona ermesi durumunda aylık 5 ila 6 milyon dolar, yıllık ise 60 ila 72 milyon dolar civarında gelir kaybedebileceğini tahmin etti.

Kaynak, Türkiye'nin Somali'de giderek daha önemli bir güvenlik ortağı haline gelmesi nedeniyle Kampala'nın Ankara üzerindeki baskısını artırmaya çalıştığını savundu.

Üstelik Uganda'nın Somali'den çekilme süreci yalnızca Türkiye ile yaşanan gerilim nedeniyle değil, AUSSOM'un geleceğine ilişkin finansman tartışmaları nedeniyle de baskı altında. Reuters'ın aktardığına göre ABD, BM'nin Somali'deki Afrika Birliği misyonuna yönelik desteğin aşamalı olarak sona erdirilmesine ilişkin planı gündeme getirmişti.

KRİZİN GÖRÜNEN YÜZÜ: FRED LUMBUYE

Ankara-Kampala hattındaki gerilimin kamuoyuna yansıyan diğer başlığı ise Türkiye'de yaşayan Ugandalı siyasi yorumcu Fred Lumbuye oldu.

Uganda'da hükümet karşıtı açıklamalarıyla tanınan Lumbuye'nin Türkiye'den iadesini isteyen göstericiler, 18 Eylül'de Kampala'daki Türkiye Büyükelçiliği önünde toplandı. Gösteri, Uganda Genelkurmay Başkanı General Muhoozi Kainerugaba'nın başkanlığındaki Patriotic League of Uganda ile bağlantılı destekçiler tarafından düzenlendi. AP, göstericilerin Lumbuye'nin Uganda'ya iadesini talep ettiğini bildirdi.

TÜRKİYE'YE YÖNELİK SERT AÇIKLAMALAR

Ancak dikkat çeken nokta şu oldu: Uganda ordusunun askeri iş birliğini askıya aldığını duyurduğu resmi açıklamada Lumbuye'nin adı geçmedi.

Buna rağmen Uganda Genelkurmay Başkanı Kainerugaba'nın son haftalarda Türkiye'ye yönelik sert açıklamaları krizin büyümesine neden oldu. Uganda basınında ve uluslararası haberlerde, Türk vatandaşlarının ülkeden ayrılması yönündeki çağrılar ile Türkiye merkezli Yapı Merkezi'nin yaklaşık 3 milyar dolarlık demiryolu projesinin iptal edilebileceği yönündeki tehditler de krizin ekonomik boyutunu gündeme taşıdı.

ANKARA'NIN SOMALİDEKİ ETKİSİ

Böylece Uganda-Türkiye gerilimi, yalnızca Türkiye'de yaşayan bir Ugandalı muhalifin iadesi tartışmasının ötesine taşınmış oldu. Somali'de yıllardır askeri varlık gösteren Uganda ile Mogadişu'nun güvenlik sektöründe giderek daha fazla rol üstlenen Türkiye'nin çıkarlarının kesişmesi, krizin daha geniş bir bölgesel boyuta ulaşmasına neden oldu.

Uganda'nın askeri iş birliğini askıya alması Ankara ile Kampala arasındaki yaklaşık 10 yıllık savunma ilişkisinde ciddi bir kırılma yaratırken, Türkiye'nin Somali'deki artan rolünün Uganda'nın gelecekteki askeri ve ekonomik konumunu nasıl etkileyeceği de tartışma konusu oldu.