Trump'ın Dolly Parton kararı kural tanımazlığın göstergesi mi, seçmenine şirin görünme derdi mi?

Dünyaca ünlü country müzik yıldızı Dolly Parton'ın 80 yaşında hayatını kaybetmesinin ardından ABD Başkanı Donald Trump'tan dikkat çeken bir karar geldi. Trump, Parton'ın anısına Amerikan bayraklarının ülke genelinde bir hafta boyunca yarıya indirilmesini emretti. Karar 25 Ağustos'ta saat 18.00'de yürürlüğe girerken bayrakların 1 Eylül gün batımına kadar yarıda tutulması planlanıyor. Uygulama yalnızca ABD içindeki federal binaları değil, askeri tesisleri, deniz istasyonlarını, federal gemileri ve yurtdışındaki ABD'ye ait diplomatik ve askeri tesisleri de kapsıyor.

Trump emir verdi Dolly Parton için tüm ülkede bayraklar yarıya indirildi!

Trump, Parton'ın ölümünün ardından yaptığı açıklamada, sanatçının milyonlarca insan için büyük bir kayıp olduğunu belirterek onu "eşsiz" bir isim olarak nitelendirdi. Parton'ın ölümünün ardından ülkenin farklı kesimlerinden gelen taziye mesajları da sanatçının siyasi sınırları aşan popülerliğini ortaya koydu. Müzik ve sinema dünyasının yanı sıra farklı siyasi görüşlerden siyasetçiler de Parton'ın mirasına vurgu yaptı.

BİR SANATÇI İÇİN NEDEN BU KADAR SIRA DIŞI?

ABD'de bayrağın yarıya indirilmesi, yalnızca bir kişinin ölümünü anmak için kullanılan sıradan bir sembol değil. Federal bayrak protokolünde uygulama ağırlıklı olarak başkanlar, başkan yardımcıları, yüksek yargı mensupları, Kongre üyeleri ve diğer önemli devlet görevlilerinin ölümleriyle ilişkilendiriliyor.

ABD Bayrak Kanunu'na göre başkanın emriyle devletin önemli isimlerinin ölümünde bayrak yarıya indirilebiliyor. Aynı madde, bazı diğer yetkililer ve yabancı devlet adamları için de başkanlık talimatı veya emirleriyle uygulama yapılabileceğini açıkça belirtiyor. Dolayısıyla Trump'ın Parton için verdiği kararın kanuna aykırı olduğuna dair bir durum değil. Aksine, karar başkanın sahip olduğu takdir yetkisi çerçevesinde değerlendiriliyor.

Ancak tartışmanın asıl nedeni de tam olarak burada ortaya çıkıyor: Yasal olması, geleneksel açıdan sıradan olduğu anlamına gelmiyor.

Kanun, örneğin eski veya görevdeki başkanların ölümünde 30 günlük, başkan yardımcısı, başyargıç veya Temsilciler Meclisi Başkanı'nın ölümünde 10 günlük süreler öngörüyor. Buna karşılık siyasi makamı bulunmayan bir sanatçı için federal düzeyde bir hafta boyunca bayrakların yarıya indirilmesi son derece istisnai bir uygulama.

DAHA ÖNCE DE SANATÇILAR İÇİN YAPILMIŞTI AMA...

Parton'ın kararı tamamen emsalsiz değil. ABD tarihinde siyasi makam taşımayan bazı önemli kültürel ve toplumsal figürlerin ölümünün ardından federal bayrakların yarıya indirilmesi yönünde başkanlık kararları alındı. Komedyen ve oyuncu Bob Hope, 2003'te hayatını kaybettiğinde Başkan George W. Bush tarafından federal binalar, askeri tesisler ve federal gemilerde bayrakların yarıya indirilmesiyle onurlandırıldı. Astronot Neil Armstrong için de Başkan Barack Obama 2012'de benzer bir karar aldı. Ancak bu örneklerde uygulama çok daha kısa sürelerle sınırlıydı.

PRESLEY'YE BİLE YAPILMADI

ABD'nin kültürel tarihinde çok daha büyük kitlelere ulaşan Elvis Presley, Aretha Franklin ve Frank Sinatra gibi isimlerin ölümlerinin ardından da bayraklar yarıya indirildi; ancak bunların federal çapta, başkanlık kararıyla gerçekleştirilen uygulamalarla karıştırılmaması gerekiyor. Elvis Presley'nin 1977'deki ölümünün ardından özellikle Memphis ve Güney eyaletlerinde bayraklar yarıya indirilirken, Başkan Jimmy Carter sanatçının Amerikan popüler kültüründeki etkisine dikkat çeken bir açıklama yaptı. Ancak Presley için ülke genelindeki federal tesisleri kapsayan bir başkanlık kararı yoktu.

Frank Sinatra için de ölümünün ardından memleketi Hoboken başta olmak üzere bazı yerlerde yerel bayraklar yarıya indirildi. Aretha Franklin için de benzer şekilde yerel ve eyalet düzeyinde anma uygulamaları gerçekleştirildi. Ancak Dolly Parton için alınan kararın farkı, federal düzeyde ve tam bir hafta uygulanması.

Trump'ın 25 Ağustos'tan 1 Eylül'e kadar verdiği karar, bu nedenle bir sanatçı için federal düzeydeki en uzun süreli bayrak indirme uygulaması olarak öne çıktı. Güncel karşılaştırmalarda Parton, daha önce bu nadir onura layık görülen isimlerin arasında, yedi günlük süreyle önceki sanatçı örneklerinin belirgin biçimde önüne geçti.

NEDEN BU KADAR ÖZEL BİR İSİM?

Kararın sıra dışılığını anlamak için Parton'ın yalnızca bir müzisyen olmadığını da hatırlamak gerek.

Yaklaşık 70 yıla yayılan kariyerinde country müziğinin en önemli isimlerinden biri haline gelen Parton; müzik, sinema, televizyon ve iş dünyasının yanı sıra hayırseverlik çalışmalarıyla da öne çıktı. Özellikle çocuklara ücretsiz kitap ulaştıran Imagination Library programı, onun ABD'deki kültürel mirasının önemli parçalarından biri haline geldi.

Parton'ı diğer pek çok ünlüden ayıran bir başka özellik ise siyasi kutuplaşmanın dışında kalabilmesi oldu. Başkan adaylarına açık destek vermekten genellikle kaçınan sanatçı, hem muhafazakar hem liberal kesimlerden geniş bir hayran kitlesine sahipti. Bu nedenle ölümünün ardından gelen tepkiler de siyasi sınırları aşan bir görüntü ortaya koydu.

Parton ayrıca Trump döneminde kendisine sunulmak istenen Başkanlık Özgürlük Madalyası'nı kabul etmedi. Daha sonra Joe Biden döneminde de aynı madalyayı almaktan kaçındı. Gerekçeleri arasında eşinin sağlık durumu ve ödülün siyasi bir anlam taşıyor gibi görünmesini istememesi bulunuyordu.

TRUMP'IN HAMLESİ NEDEN SİYASİ TARTIŞMAYA DÖNÜŞTÜ?

Tam da bu nedenle kararın yalnızca bir yas jesti mi, yoksa Trump'ın son derece popüler bir kültürel figür üzerinden kendisini geniş bir seçmen kitlesiyle buluşturma hamlesi mi olduğu tartışılıyor.

Kararı eleştiren yorumlarda Trump'ın Parton'ın toplumun farklı kesimlerindeki popülerliğini kullanarak “birleştirici” ve halkın sevdiği bir figür üzerinden siyasi imajını güçlendirmeye çalıştığı öne sürüldü. Bu görüşe göre, siyasi makamı bulunmayan bir sanatçı için federal düzeyde yedi günlük yas ilan edilmesi, geleneksel bayrak protokolünün sınırlarının zorlanması anlamına geliyor.

Destekleyenler ise bunun siyasi bir hamle olarak görülmemesi gerektiğini savundu. Onlara göre Parton, müzik kariyeri, hayırseverliği ve çocukların eğitimine yönelik çalışmaları nedeniyle Amerikan toplumunda "ulusal hazine" niteliğinde bir figüre dönüştü ve verilen onur bu mirasın karşılığı.

Dolayısıyla tartışmanın iki tarafı da aslında aynı noktada buluşuyor: Dolly Parton'ın ABD kültüründeki etkisi olağanüstü.

TRUMP'IN BAYRAK KARARLARI YENİDEN GÜNDEMDE

Karar, Trump'ın bayrak protokolüyle ilgili geçmişte yaşadığı tartışmaları da yeniden gündeme taşıdı.

Bunun en bilinen örneği 2018'de Senatör John McCain'in ölümünün ardından yaşandı. McCain'in ölümünden sonra Beyaz Saray'daki bayrak önce yarıya indirildi, ancak kısa süre sonra yeniden tam direğe çıkarıldı. Trump yönetimi yoğun eleştirilerin ardından geri adım attı ve bayrağın McCain'in cenazesine kadar yarıya indirilmesini emretti.

O dönemde tartışmanın merkezinde Trump ile McCain arasındaki siyasi ve kişisel gerilim de vardı. Trump'ın McCain'in ölümünün ardından verdiği tepki, hem Demokratlardan hem de bazı Cumhuriyetçilerden eleştiri aldı. Bayrağın yeniden yarıya indirilmesi de bu baskının ardından gerçekleşti.

EMSALLERİNİN ÖTESİNDE BİR KARAR

Dolly Parton olayında ise tablo tamamen farklı. Trump, daha önce kendisine verilen Başkanlık Özgürlük Madalyası'nı kabul etmeyen bir sanatçı için çok daha geniş ve uzun süreli bir federal yas sembolü uyguluyor.

Bu nedenle tartışmanın özü, Trump'ın kararının “yasadışı” olup olmadığı değil. Asıl soru, başkanın sahip olduğu bu takdir yetkisinin geleneksel sınırlarının ne kadar genişletilebileceği ve Dolly Parton için verilen yedi günlük kararın bundan sonraki başkanlıklar açısından yeni bir emsal oluşturup oluşturmayacağı.

Sonuç olarak Dolly Parton için verilen karar, hukuken başkanlık yetkileri içinde görünürken, gelenek ve süre bakımından son derece sıra dışı bir uygulama olarak öne çıktı. Daha önce siyasi makam taşımayan önemli Amerikalılar için de federal bayraklar yarıya indirilmiş olsa da, Parton için belirlenen bir haftalık süre, sanatçılar açısından emsallerin ötesine geçti.

Bu nedenle ABD'deki tartışma giderek şu soruya dönüştü: Trump, Amerikan toplumunun ortak değerlerinden biri haline gelmiş bir sanatçıyı hak ettiği şekilde mi onurlandırıyor, yoksa başkanlık yetkisini seçmenine hoş görünmek için alışılmadık ölçüde mi kullanıyor?