Bosna Hersek'te tarihi seçim

Balkanların kilit ülkesi Bosna Hersek'te halk; devlet, entite ve kanton düzeyindeki yeni yöneticilerini belirlemek adına sandık başına gitti. Ülkenin sahip olduğu çok katmanlı idari yapı sebebiyle vatandaşlar, aynı gün içerisinde birden fazla makam ve temsil organı için tercihte bulunuyor.

İLK KEZ BİYOMETRİK TARAMA UYGULANIYOR

Türkiye Saati İle (TSİ) 08.00’de başlayan oy verme maratonu, akşam saat 20.00’ye kadar kesintisiz devam edecek. Bu seçim sürecinin en dikkat çekici teknik adımı ise yaklaşık 4 bin 500 sandık merkezinin tamamında devreye alınan teknolojik denetim altyapısı oldu.

Süreçte biyometrik kimlik doğrulama, parmak izi taraması, oy pusulası tarayıcıları ve video gözetim araçları ilk defa bu denli yaygın kullanılıyor. Seçmenler klasik kağıt pusulalara tercihlerini işaretledikten sonra bu belgeleri sandığa atmadan önce optik tarayıcılardan geçiriyor. Verilerin Merkez Seçim Komisyonuna (CIK) anlık aktarılması sayesinde, geçmiş seçimlerde saat 23.00’ü bulan ilk resmi sonuçların bu kez sandıkların kapandığı 20.00 itibarıyla kamuoyuna duyurulması hedefleniyor. Kesin ve resmi sonuçların ilanı için yasal son tarih ise 20 Kasım olarak belirlendi.

DEVLET DÜZEYİNDEN KANTONLARA: HANGİ MAKAMLAR İÇİN OY KULLANILIYOR?

Seçmen pusulalarında birden çok kademe için tercihler yapılıyor. Vatandaşlar bu süreçte;

• Devlet Başkanlığı Konseyi'nin 3 kurucu üyesini (Boşnak, Hırvat, Sırp),
  Bosna Hersek Parlamenter Meclisi'ni,
• Bosna Hersek Federasyonu (FBiH) Temsilciler Meclisi'ni,
• Sırp Cumhuriyeti (RS) Ulusal Meclisi'ni,
• RS Başkanı ve başkan yardımcılarını,
• FBiH bünyesindeki 10 ayrı kantonun meclis üyelerini,
• Özel idari statüye sahip Brcko bölgesinin hükümet temsilcilerini belirliyor.

ÜÇLÜ DEVLET BAŞKANLIĞI KONSEYİ İÇİN 10 İSİM YARIŞTA

Ülkenin en üst icra makamı olan üçlü Devlet Başkanlığı Konseyi koltuğu için toplam 10 aday mücadele veriyor. Boşnak ve Hırvat üyelerin FBiH sınırları içinden, Sırp üyenin ise RS sınırlarından seçildiği tabloda yarışan isimler şu şekilde:

Boşnak üyeliği adayları: Denis Becirovic (mevcut üye), Bakir İzetbegoviç (eski Konsey üyesi ve SDA Genel Başkanı), Semir Efendic ve Fahrudin Radoncic.

Hırvat üyeliği adayları: Darijana Filipovic, Zdenko Lucic ve Slaven Kovacevic.

Sırp üyeliği adayları: Zeljka Cvijanovic (mevcut üye), Marinko Bozovic ve Nebojsa Vukanovic.

Hatırlanacağı üzere 2022'deki genel seçimlerde Denis Becirovic Boşnak, Zeljko Komsic Hırvat, Zeljka Cvijanovic ise Sırp üyelik makamını kazanan isimler olmuştu.

SIRP CUMHURİYETİ BAŞKANLIĞI İÇİN 12 ADAYLI REKABET

Sırp Cumhuriyeti (RS) entitesinde liderlik koltuğu için 12 aday bulunuyor. Nispi temsil yerine en çok oyu alan adayın doğrudan seçileceği bu yarışta rekabetin ağırlıklı olarak Savo Minic ile Branko Blanusa arasında geçmesi öngörülüyor.

RS içerisindeki oy dağılımı, Bosna Hersek genelinin siyasi dengesi açısından kritik görülüyor. Zira RS’nin iktidar partisi SNSD’nin lideri Milorad Dodik, merkezi anayasal kurumlara ve Anayasa Mahkemesi kararlarına yönelik mesafeli ve karşıt tutumuyla biliniyor. RS'nin Konsey'deki temsilcisi Zeljka Cvijanovic ise Rusya ve Devlet Başkanı Vladimir Putin yönetimiyle sürdürdüğü diplomatik temaslarla öne çıkıyor.

DAYTON ANLAŞMASI VE KARMAŞIK SİSTEMİN PERDE ARKASI

Ülkedeki bu çok başlı yapının temelini, 1992-1995 yılları arasındaki savaşı noktalayan Dayton Barış Antlaşması oluşturuyor. Sözleşmeyle birlikte ülke; Bosna Hersek Federasyonu (FBiH) ve Sırp Cumhuriyeti (RS) olarak iki entiteye ve tek bir özel Brcko bölgesine bölündü. FBiH kendi içinde bağımsız meclisleri olan 10 kantondan meydana geliyor.

Merkezi meclis ise çift kanatlı işliyor:

Temsilciler Meclisi: 42 sandalyenin 3'te 2'si FBiH'den, 3'te 1'i RS'den doğrudan halk oyuyla belirleniyor.

Halklar Meclisi: Etnik temele dayalı 15 sandalyeden oluşuyor; Boşnak, Hırvat ve Sırp toplulukları 5'er delegeyle dolaylı yoldan temsil ediliyor.

Bu sistem uzun süredir etnik kısıtlamalar nedeniyle tartışma konusu. Coğrafi ve etnik bağ koşulu gereği, RS'de ikamet eden bir Boşnak ya da Hırvat, kendi etnik grubunun Konsey adayı için oy kullanamıyor; aynı durum FBiH'de yaşayan Sırplar için de geçerli. Öte yandan Hırvat milliyetçisi HDZ BiH partisi, Boşnak oylarının Hırvat temsilcinin seçilmesinde belirleyici olduğunu savunarak anayasa değişikliği gerektiren yeni bir seçim kanunu talep ediyor.

SEÇİMLERİN AVRUPA BİRLİĞİ SÜRECİNE ETKİSİ

4 Ekim seçimleri yalnızca yerel iktidarları değil, ülkenin Brüksel ile olan entegrasyon takvimini de doğrudan ilgilendiriyor. Aralık 2022'de AB aday ülke statüsü kazanan ve 2024'te resmen katılım müzakerelerine başlayan Bosna Hersek, etnik ve siyasi kilitlenmeler yüzünden gerekli reform adımlarını atmakta zorlanıyor.

Sandıktan çıkacak yeni kabinenin AB'nin beklediği yasal düzenlemeleri hayata geçirip geçiremeyeceği ve Dayton’ın getirdiği bürokratik engelleri aşıp aşamayacağı, yeni dönemin en belirleyici sınavı olarak değerlendiriliyor.