İzin gününde işe çağrılanlar dikkat! Yargıtay'dan emsal karar

Türkiye’de çalışanların en temel yasal kazanımları arasında yer alan hafta tatili hakkı, Anayasa ve İş Kanunu hükümleri ile kesin sınırlarla korunuyor. Yargıtay içtihatları ve ilgili mevzuat, işçinin dinlenme hakkının ihlal edilmesi durumunda devreye giren yaptırımları net bir şekilde ortaya koyuyor.

HAFTA TATİLİ ANAYASAL GÜVENCE ALTINDA: 24 SAATTEN AZ OLAMAZ

Hafta tatili, Anayasa’nın "Çalışma şartları ve dinlenme hakkı" başlıklı 50’nci maddesinde doğrudan güvence altına alınmış durumdadır. 4857 Sayılı İş Kanunu kapsamındaki iş yerlerinde, tatil gününden önceki günlerde çalışmış olan personele, 7 günlük zaman dilimi içerisinde kesintisiz en az 24 saat dinlenme süresi verilmesi kanuni bir zorunluluktur.

Habertürk'ten Ahmet Kıvanç'ın aktardığı bilgilere göre bu düzenlemeye göre, bir iş yerinde 6 gün boyunca aralıksız çalışan işçi, 7’nci gün dinlenme hakkı elde eder. Yasal mevzuatta bu tatilin mutlaka cumartesi ya da pazar günü kullanılması şartı aranmaz; esas olan 6 günlük çalışma periyodunun ardından gelen günde işçinin 24 saat kesintisiz dinlendirilmesidir.

YARGITAY KARARI NET: YARIM SAAT BİLE ÇALIŞILSA TATİL YANAR

Hafta tatilinin emredici bir kanun maddesi ve Anayasal hak olması sebebiyle Yargıtay bu konuda tavizsiz bir tutum sergiliyor. Yüksek Mahkeme kararlarına göre; 7 günlük periyotta işçiye kesintisiz 24 saatin altında verilen izinler, yasal olarak "kullandırılmamış" sayılıyor.

Hesap öderken sakın şaşırmayın! Servis ücreti yasaklandı ama tek bir istisna var

İşçinin hafta tatili gününde yarım saatliğine dahi işe çağrılması veya fiilen çalıştırılması durumunda, o günün tatili hiç kullanılmamış kabul ediliyor. Ayrıca personelin rızası ve onayı olmadan hafta tatilinde mesai yaptırılamaz. İşçinin kendi onayıyla tatil gününde çalışması durumunda ise çalışana ilave olarak bir günlük tam ücret ödenmesi gerekmektedir.

45 SAAT KURALI: HAFTALIK ÇALIŞMA VE TATİL GÜNLERİ NASIL DAĞITILIR?

Mevzuata göre haftalık yasal çalışma süresi en fazla 45 saattir. İş sözleşmelerinde aksi yönde bir madde bulunmadığı sürece bu süre, haftanın çalışılan günlerine eşit olarak paylaştırılır:

Haftada 6 gün çalışılan iş yerlerinde: Günlük mesai süresi 7,5 saat, hafta tatili ise 1 gündür.
Haftada 5 gün çalışılan iş yerlerinde: Günlük mesai süresi 9 saat, hafta tatili ise 2 gündür.

FİİLEN ÇALIŞILMASA BİLE ÇALIŞILMIŞ SAYILAN HALLER

İşçinin hafta tatiline hak kazanabilmesi için tatil öncesindeki 6 günü çalışarak geçirmesi gerekir. Ancak kanun koyucu, bazı durumlarda işçi fiilen iş başında olmasa dahi o günleri çalışılmış gibi kabul etmektedir:

• Çalışılmadığı halde kanunen çalışma süresinden sayılan haller ile ücretli veya ücretsiz kanuni ve sözleşmesel tatil günleri,
  
  
• İşçinin evlenmesi, evlat edinmesi durumlarında verilen izinler,
  
  
• Anne, baba, eş, kardeş veya çocuğun vefatı hallerindeki mazeret izinleri,
  
  
• Eşin doğum yapması durumunda verilen babalık izinleri,
  
  
• Bir haftalık süre içinde işveren tarafından verilen idari izinler ile hekim raporuyla belgelenen hastalık ve dinlenme (istirahat) süreleri.
  
  

TURİZM SEKTÖRÜNE ÖZEL 10 GÜNLÜK İSTİSNA

Geçtiğimiz yıl yasalaşan düzenleme ile Kültür ve Turizm Bakanlığı’ndan turizm işletmesi belgesi alan konaklama tesislerinde istisnai bir kural yürürlüğe girdi. Bu tesislere, işçinin yazılı talebi ve onayı şartıyla personeli 10 güne kadar aralıksız çalıştırıp hafta tatilini 11’inci günde kullandırma hakkı tanındı. Turizm sektöründe hayata geçen bu uygulamanın ardından, benzer tatil erteleme esnekliğinin diğer bazı sektörler tarafından da talep edildiği belirtiliyor.

HAFTA TATİLİ HAKKININ TARİHSEL GELİŞİMİ

Çalışanların dinlenme hakkı Türkiye'de ilk olarak 1924 yılında yürürlüğe giren 394 Sayılı Kanun ile yasal zemine kavuştu. İlk etapta yalnızca nüfusu 10 bin ve üzerinde olan yerleşim yerlerindeki işçilere haftada 1 gün tatil zorunluluğu getirildi. Söz konusu dönemde ulaştırma, sağlık, lokanta ve turizm gibi temel sektörler bu zorunluluktan muaf tutulurken, süreç içerisinde mevzuat genişletilerek tüm çalışanları kapsayan bugünkü standartlara ulaşıldı.