Erdoğan'ın 'Başkanlık' Çıkmazı: Bütün Yetkilerin Kılıçdaroğlu'na Geçmemesi İçin Plan Hazır

Mart 2011'de dönemin cumhurbaşkanı kontenjanından Danıştay üyeliğine seçilen ilk hukuk profesörü Ali Dursun Ulusoy, Independent Türkçe'ye konuştu.

Ulusoy'a göre böylesi bir senaryoda mevcut sistemden parlamenter sisteme geçiş o kadar kolay değil. Üstelik Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan seçimi kaybederse yeniden iktidar olabilmek için en çok kendisi parlamenter sistemi isteyecek.

"Parlamenter sisteme dönüş kolay olmayacak"

Önümüzdeki seçimler sonrası parlamentoda hiçbir ittifak tek başına mutlak çoğunluğa sahip olamayacak gibi görünüyor. Dolayısıyla cumhurbaşkanlığı seçimini Kılıçdaroğlu kazanırsa sistem hemen değişmeyecek mi? Parlamenter sistem hemen geri dönmeyecek mi?

Öyle anlaşılıyor. Çünkü hiçbir ittifak salt çoğunluğu parlamentoda sağlayacak gibi görünmüyor. En azından iki ittifakın iş birliği yapması gerekecek. Parlamentoda bir kanun çıkarabilmek için. Zaten anayasayı değiştirecek bir çoğunluğu hiçbir ittifakın alması beklenmiyor.

Beşte üç çoğunluk kolay bir şey değil çünkü parlamentoda. Dolayısıyla önemli konularda ittifakların; üç ittifak olarak düşünelim. Millet-Cumhur ve Emek ve Özgürlük İttifakları olarak düşünelim. Böyle olacağını varsayarsak hiçbir ittifak salt çoğunluğu alamazsa parlamentonun kanun çıkarması da çok muhtemel ki; oldukça zor olacak gibi görünüyor.

"Hiçbir ittifak mecliste tek başına çoğunluğu sağlayamayacak"
Tıkanma mı bekliyorsunuz?

Aslında bir tıkanma olmayabilir. O biraz da cumhurbaşkanının kişiliğiyle alakalı. Aslında bütün yetkileri cumhurbaşkanı neredeyse tek başına kullanacak gibi bir durum ortaya çıkacak. Parlamentonun kanun çıkaramamasının ortaya çıkardığı büyük bir eksiklik olmayabilir bu sistemde. Cumhurbaşkanı eğer iyi bir uzlaşma ortamı sağlayabilirse; en azından kendi ittifakı içinde birçok önemli konuda diğer ittifaklardan biriyle pazarlık nasıl yapılır yapılabilir mi onu bekleyerek göreceğiz.

Tabii cumhurbaşkanının Millet İttifakı'nın adayı Sayın Kılıçdaroğlu olduğu -hiçbir ittifakın tek başına mecliste çoğunluğu olamayacağını varsayarsak- bu durumda sistemde bir tıkanma olacağını çok düşünmüyorum. Dediğim gibi bu sistem biraz cumhurbaşkanına ağırlık veren bir sistem olarak kurgulandığı için çok bir tıkanma olmayabilir.

Türkiye yarı başkanlık sistemine mi geçiyor?
Ama parlamenter sisteme dönüşün çok gerçekçi veyahut da kısa sürede mümkün gözükmediğini söylüyorsunuz sanırım değil mi?

Gerçekçi olmak gerekirse mümkün görünmüyor. Ha, şu olabilir. Eğer Sayın Kılıçdaroğlu seçilirse parlamenter sisteme dönüş talebi Cumhur İttifakı'ndan gelir büyük ihtimalle. Bütün yetkiler muhalefetin cumhurbaşkanına geçmesin diye bu sefer onlar büyük ihtimalle diyecekler ki; "Haydi bir an önce geçelim, biz de destek verelim. Madem parlamenter sisteme geçelim dediniz" diyecekler. Hemen geçmek isteyecekler.

5 yılı beklemeden "Hemen parlamenter sisteme geçelim" diyecekler. Bu da tabii halkın oyuyla bu sistemde cumhurbaşkanı olmuş birinin cumhurbaşkanlığı yetkilerini bırakıp bu çağrıya hemen yanıt verip, "Haydi parlamenter sisteme geçelim demesi" çok mantıklı görünmüyor. Kılıçdaroğlu da muhtemelen "Tamam geçelim ama bir dönemin sonunda geçelim" diyecektir. 5 yılın sonunda veya en azından bir 4 yıl bu sistemde yönetmek isteyecektir halktan aldığı oy ile seçilmiş biri olarak.

"Erdoğan seçimi kaybederse yoluna devam edebilmesi için tek çıkar yol parlamenter sistem"
Yani Recep Tayyip Erdoğan eğer kaybederse siyasal geleceğini devam ettirebilmek için tek çıkar yolu parlamenter sistem denilebilir mi?

Evet, öyle görünüyor. Bu konuda aslında anayasa çok açık. Objektif bir hukukçu olarak söylüyorum. Anayasa "İkiden fazla seçilemez" diyor cumhurbaşkanı için. Burada geniş zaman kipi kullanıyor. Yani öncesi, sonrası arasında bir ayrım yapmıyor. Dolayısıyla ikiden fazla seçilemez. Bunun hukukta kuralı bellidir. Eğer mevcut cumhurbaşkanının üçüncü defa seçilmesi öngörülseydi bir geçici madde yapmak gerekirdi.

Yani hukukta bunun kuralı budur. "Bir geçici maddeyle mevcut cumhurbaşkanı için üçüncü defa seçilebilir" denilirdi. Bu yapılmadığına göre aslında bu çok açıktır. Bundan sonra eğer bir iktidar değişimi olursa objektif bir YSK'nın ben üçüncü defa seçilebilmesine yeşil ışık yakacağını, bundan sonraki cumhurbaşkanlığı seçiminde mümkün görmüyorum açıkçası. Çünkü hukuken mümkün değil böyle bir şey. Bu durumda tabii parlamenter sisteme geçip başbakan olarak ülkeyi yönetmek Sayın Erdoğan için artık bundan sonra tek seçenek gibi görünüyor. Bu seçimleri, önümüzdeki seçimleri kaybettiği varsayımından hareket edecek olursak.