"İletişim için bu dili öğrenmeliyiz. Öğretmenler bu kültürü bilmeli, rehberlik servisleri kulak kabartmalı, öğrenciler ise yalnız olmadıklarını hissetmeli. Konuşmazsak yayılıyor, gülüp geçersek büyüyor. Bu dili ancak konuşarak, dinleyerek anlayabiliriz."

Bahçeşehir Üniversitesi Öğretim Üyesi Doç. Dr. B. Çağla Garipağaoğlu ile nesiller arası iletişimi konuştuk.

HOCAM BUGÜN BİRÇOK ANNE BABA ŞUNU SÖYLÜYOR: AYNI EVDE YAŞIYORUZ AMA ÇOCUKLARIMIZLA SANKİ FARKLI DÜNYALARIN İNSANIYIZ. SİZCE BU KOPUŞUN TEMEL NEDENİ NE?

Bugün yaşadığımız şey sadece bir kuşak farkı değil, aslında bir dil farkı.

Z kuşağı ve özellikle Alfa kuşağı artık bambaşka bir dil konuşuyor.
Dolayısıyla mesele artık "çocuğum beni dinlemiyor" meselesi değil.

Asıl mesele şu:

"Ben çocuğumun dilini bilmiyorum."

Eğer o dili bilmiyorsanız, çocuğunuzun duygusal evreninin dışında kalırsınız.

Üstelik bu dil sadece eğlenceli bir internet jargonu değil.
Bugünün gençlerini etkileyen kültürel, digital ve psikolojik akımların da taşıyıcısı.

Andrew Tate fenomeni, incel kültürü, moglama, body dysmorphia, toksik erkeklik gibi kavramlar bu dijital dilin tam da göbeğinde yer alıyor.

TikTok’ta gördüğünüz ‘alpha olmak için 5 yol’ videoları, Discord gruplarında örgütlenen mini incel forumları, çocuğunuzun sınıf arkadaşının bir anda radikalleşip herkese düşman kesilmesi….işte tüm bunlar, biz yetişkinlerin bu ne saçma dil deyip geçtiği Alpha kuşağı dilinin taşıdığı ideolojiler.

PEKİ BU KELİMELER GERÇEKTEN GENÇLERİN DÜNYASINDA BU KADAR ANLAM TAŞIYOR MU? BU DİLİ BİLMEK GERÇEKTEN BU KADAR KRİTİK Mİ?

Evet kritik. Çünkü siz bu kelimeleri anlamıyorsanız, o çocuğun dünyasında aslında hiç yoksunuz.

Halbuki artık tehlike bazen tek bir kelimenin içine gizleniyor.

Bir çocuk arkadaşına "kys" yazıyorsa, bu "kill yourself" demek.
Bu bir şaka mı, yoksa bir zorbalık mı?

Bir grup sürekli bir arkadaşına "cringe" diyorsa, onu sistematik biçimde dışlıyor olabilir.

Birine "NPC" diyorsa, “senin bir hükmün de değerin de yok. Sen sadece edilgen bir varlıksın. Figüransın ve kendi hayatında bile başrol oynayamazsın” demek istiyor olabilir.

Bu aslında siber zorbalığın yeni dili.

YANİ BU DİL EBEVEYNLER VE ÖĞRETMENLER İÇİN BİR ERKEN UYARI SİSTEMİ Mİ?

Kesinlikle öyle.

Mesela gençler arasında kullanılan “moglamak” kelimesi var.
Birini ezmek, üstün gelmek, gölgelemek demek.

Ama altında dev bir psikolojik gerçek var:
Gençler sürekli kendisini bir diğeri ile karşılaştırıyor

• Babasının parasıyla
• Oturduğu evle
• Gittiği okulla

• Babasının arabasıyla
• Bedenle
• takipçi sayısıyla
• karizma ile.

Bu yarışta kaybedenler ise çoğu zaman sessizleşiyor.

“Ghost” oluyor.

Bir genç “ben sigma’yım” dediğinde belki de şunu söylüyor:

“Ben kimseye güvenmiyorum.”

Eğer biz o dili çözebilirsek, gençleri kaybetmeden onlara ulaşabiliriz.

DİL GERÇEKTEN DÜŞÜNME BİÇİMİMİZİ DE DEĞİŞTİRİYOR MU?

Evet, bunu gösteren çok ilginç araştırmalar var.

Çift dilli insanlar üzerine yapılan bazı çalışmalarda aynı kişinin farklı dillerde farklı kişilik özellikleri gösterdiği görülüyor.

Örneğin Almanca konuşurken daha sistematik ve analitik, İspanyolca konuşurken daha sıcak ve sosyal davranabiliyorlar.

Yani kelimeler değişince sadece cümleler değişmiyor.

İnsanın zihniyetinin tonu da değişiyor.

Bu yüzden kullandığımız dil aslında dünyayı nasıl gördüğümüzü de şekillendiriyor.

Başka bir dil konuştuğunuzda zihninizde başka bir pencere açılıyor.

Eğer biz çocuklarımızın baktığı o pencereyi görmezsek, onlarla iletişim kuramayız.

PEKİ ALFA KUŞAĞININ KULLANDIĞI BU DİLDE ÖNE ÇIKAN KAVRAMLAR NELER?

Bu dil çok güçlü sinyaller ve metaforlar içeriyor.

Biz yetişkinler TikTok’ta bu dili bazen bir mizah dili gibi görüyoruz.

Ama gençler için bu dil: kimlik kurmanın, değer belirlemenin, statü ve gücü tanımlamanın yolu.

MESELA HANGİ KAVRAMLAR?

En yaygın olanlardan biri Alpha – Sigma – Beta – Omega hiyerarşisi.

Bu kavram aslında 1970’lerde kurt sürüleri üzerine çalışan biyolog David Mech’ten geliyor.

Ama internet kültürü bunu alıp genç erkekler arasında bir statü sistemi haline getirdi.

Bugün gençler arasında:

Alpha → güçlü ve baskın
Sigma → yalnız ama karizmatik
Beta → zayıf görülen
Omega → dışlanmış

BU DİL GERÇEK HAYATA DA YANSIYOR MU?

Evet, çok net biçimde.

Bugün bazı gençler arasında şöyle bir güç oyunu var:

“Okul çıkışına kaç kişi yığabilirsin?”

Yani mesele artık şu:

Bir telefon açtığında kaç kişi gelir?

Bir anlamda sosyal medyadaki takipçi kültürü gerçek hayata taşınmış durumda.

Bir genç diğerine meydan okurken şöyle diyor:

“Hadi vs atalım.”

Bu aslında video oyunlarından gelen bir ifade. “Versus” yani kapışalım demek.

Ama bazen gerçek kavgalara dönüşebiliyor.

SOMUT ÖRNEKLER GÖRÜYOR MUSUNUZ?

Evet. Son dönemde bazı okullarda konuşulan bir şey var:

“Parlak mont akımı.”

Belli bir marka siyah parlak mont giyen çocuklar okul çıkışında kümeleniyor.

Hepsi aynı mont.
Hepsi aynı stil.

Bir tür grup kimliği oluşuyor.

Sonra sosyal medyada birbirlerine meydan okuyorlar:

“Kaç kişi getiriyorsun?”
“Hadi vs atalım.”

Bu aslında dijital statü oyununun fiziksel dünyaya taşınması.

PEKİ GENÇLERİ ETKİLEYEN İDEOLOJİLER NELER?

En çok konuşulanlardan biri Redpill.

Bu kavram Matrix filminden geliyor.

Filmde Neo’ya iki hap sunuluyordu:

Bluepill → UYANMA ve sistemde kal
Redpill → UYAN ve gerçeği gör. sistem seni kandırıyor. Bu acı verici olabilir. Ama seni özgürleştirir. Orada özgürleşme metaforuydu.

Ama internet kültüründe bu fikir farklı bir yere evrildi.

Bugün bazı dijital çevrelerde Redpill kadın düşmanı bir ideolojiye dönüşmüş durumda.

BU İDEOLOJİ NE SÖYLÜYOR?

• “Gerçeği gör, kadınlar ve toplum manipülatif.”
• Kadınlar sadakatsizdir, sadece "üst düzey" erkeklerle birlikte olmak isterler
• Erkekler güçlü, zengin, statü sahibi olmazsa asla sevilmez.
• Sözüm parama geçer
• Kadınlara güvenilmez, evlenmek akılsızlıktır, flört “oyun oynamaktır.”
• Toplum erkekleri "beta"laştırır, ama gerçek erkek "alpha" olur.

Yani bu ideoloji, erkeğe şunu der:

"Kendini geliştirmezsen, ezilirsin. Ama geliştirirsen de kimseye acıma."

Görünüşte "kişisel gelişim" gibi dursa da toksik erkeklik, kadın düşmanlığı ve ilişki güvensizliği üretir

BLACKPİLL NEDİR?

Blackpill Redpill’in bir seviye ötesi ve daha karanlık versiyonu.

Blackpill ideolojisi şunu söyler: “Savaşma, Hiçbir şey değişmez, kaderin genetik olarak belirlenmiş.”

“Sigma” ve “Alpha” burada “üst insan” mitine dönüşüyor.

• Her şey doğuştan belirlenmiştir. Dış görünüşün kötüyse, kadınlar seni asla sevmez.
• Ne yaparsan yap, yakışıklı, paralı ve dominant erkek değilsen kaybedersin.
• Kadınlar sadece "görünüşe bakar", o yüzden çirkinsen kadere küs.
• Bu yüzden umutsuzluk, nefret, yalnızlık içinde bir hayat sürmen normaldir.

Bu fikirler özellikle kendini yalnız ve değersiz hisseden gençlerde yankı buluyor. Bu ideoloji özellikle incel (involuntary celibate = istemeden bekar kalan erkekler) topluluklarında yaygındır.

ANDREW TATE GİBİ FİGÜRLERİN ETKİSİ BURADA MI ORTAYA ÇIKIYOR?

Andrew Tate gibi figürler de bu dili popülerleştiriyor.

Ama mesele Andrew Tate değil.

Genç erkeklerin Tate izlemesinin nedeni Güçsüzlük hissi.

Eğer bir genç kendini değersiz hissediyorsa,
ona “güçlü ol, kimseye acıma” diyen biri cazip gelir.

Mesele şu:

Genç erkekler güç arıyor.
Genç kızlar değer arıyor.
Ve yetişkinler bu arayışı çoğu zaman görmüyor.

Bu da, genç erkeklerde umutsuzluk, öfke ve kadın düşmanlığı eğilimlerini besleyebiliyor. Kadın düşmanlığı sadece kadınları değil erkekleri de etkiliyor. Birini değersizleştirmek için önce kendini değersizleştiriyorsun.

PEKİ NEDEN BU KADAR YAYGIN?

• TikTok ve YouTube algoritmaları bu tarz içerikleri “kişisel gelişim” etiketiyle genç erkeklere pompalıyor.
• Özellikle kendini yalnız, reddedilmiş, güçsüz hisseden erkekler için cazip çünkü:
  • Birilerini suçlayacak bir sistem sunuyor (kadınlar, toplum, alfalar).
  • Kendi başarısızlıklarını "kader" veya "genetik şanssızlık" gibi göstermeyi sağlıyor.

BU İDEOLİJELERİN GENÇLERİMİZ TARAFINDAN BU KADAR İÇSELLEŞTİRİLMESİNİN SONUÇLARI NE OLACAK PEKİ?

Redpill ve blackpill kavramları sadece internet jargonu gibi görünse de, özgüvensizlikten doğup, nefrete dönüşen ideolojiler. Bu söylem çok ciddi bir tehlike çünkü şiddeti, intiharı ve toplumsal nefret kültürünü besliyor.

Bu fikirler okulda yayılınca:

• Zorbalık artar.
• Kadınlar hedef haline gelir.
• Toplumda şanslı görünen algılanan çocuklar, toplumda kendini şanssız olarak gören algılayan çocukların hedefi oluyor
• Empati biter, şiddet potansiyeli yükselir.

BU DİJİTAL KÜLTÜR GENÇLERİN KENDİLİK ALGISINI NASIL ETKİLİYOR?

Gençler sürekli performans halinde.

Looksmaxxing Rizz gibi kavramlar gençleri sürekli karşılaştırma/performans moduna sokuyor. Erkekler kas oranıyla kızlar beden ölçüsüyle herkes takipçi sayısıyla ölçülüyor.

Gençler artık “nasılım?” değil, “yeterince iyi miyim?” diye soruyor.

Bir genç kız aynaya baktığında kendini değil algoritmayı görüyor.

Bir genç erkek spor salonuna kas için değil kabul görmek için gidiyor.

Ve yetişkinler hâlâ not ortalamasını konuşuyor.

Erkekler 16 yaşında steroid araştırıyor, protein tozu kullanıyor, kızlar yemek yemekten utanıyor. Tüm bunlar, kızlarda anoreksia, erkeklerde kas dismorfisi olarak kendini gösteriyor. Erkek çocuklarımız genç yaşta kalp krizinden hayatlarını kaybediyorlar.

Okulda herkes birbirini izliyor, karşılaştırıyor ve sonunda nefret ediyor. Kendinden ve başkalarından. Discord gruplarında örgütlenen mini incel forumları, moglanan çocukların steroidlere başvurması, kızların kilo almak korkusuyla kahvaltı yapmaması… Bunların hepsi bir gerçek.

Bu bir beden sorunu değil; sistemin gençlere ‘böyle olmazsan değersizsin’ dediği bir kriz.

YETİŞKİNLER BURADA NEYİ KAÇIRIYOR?

Hızı.

Dil inanılmaz hızlı değişiyor.

Ben iki lise çağında çocuğu olan bir anne ve akademisyenim.

Bu dili bildiğimi düşünüyordum.

Ama Bahçeşehir Üniversitesi’nde yaptığımız bir tersine mentörlük etkinliğinde bir öğrenci bana şöyle dedi:

“Hocam siz antik-alpha dili kullanıyorsunuz.”

İşte gerçek bu; dil o kadar hızlı değişiyor ki, farkında olmasak bile biz geride kalıyoruz.

PEKİ BU MESAFEYİ NASIL KAPATACAĞIZ?

Nesiller arası iletişim otoriteyle kurulmaz.

Merakla kurulur.

Bir gence “Bu ne saçma dil?” dediğiniz anda kaybedersiniz.

Ama “Bu ne demek?” dediğiniz anda kazanırsınız.

Çünkü gençler önce görülmek ister.

Bir genç görüldüğünde radikalleşmez.
Sertleşmez.
Kapanmaz.

Açılır.

Ve iletişim orada başlar.

İletişim için bu dili öğrenmeliyiz. Öğretmenler bu kültürü bilmeli, rehberlik servisleri kulak kabartmalı, öğrenciler ise yalnız olmadıklarını hissetmeli. Konuşmazsak yayılıyor, gülüp geçersek büyüyor. Bu dili ancak konuşarak, dinleyerek anlayabiliriz.

Sevgili hocam değerli bilgileriniz için size teşekkür ediyorum. Türkiye Hepimizin, Eğitim Hepimizin...