Eşel Mobil Sistemi nedir? Akaryakıta nasıl yansıyacak?
EŞEL MOBİL SİSTEMİ NEDİR?
"Eşel mobil" ifadesi, Fransızca "échelle mobile" yani "hareketli ölçek" kavramından Türkçe'ye geçiyor.
Fiyat ya da ücret belirlemesinde sabit bir oran yerine değişken bir ölçeğin kullanılmasını tanımlıyor.
Akaryakıt piyasasındaki karşılığı ise şu şekilde: Uluslararası petrol fiyatları ya da döviz kuru hareket ettiğinde, bu değişimin tüketiciye yansıması ÖTV ayarlamasıyla dengeleniyor.
Akaryakıt fiyatlarına 'eşel mobil' formülü: Karar Resmi Gazete'de yayımlandı
EŞEL MOBİL SİSTEMİ NASIL ÇALIŞIYOR?
Küresel fiyatlar yükseldiğinde devlet ÖTV'yi indiriyor, böylece pompaya yansıyacak zammın büyük bölümünü absorbe ediyor. Fiyatlar gerilediğinde ise ÖTV tekrar artırılarak vazgeçilen vergi telafi ediliyor.
Yeni uygulamada referans tarih 2 Mart olarak belirlendi. Bu tarihten sonra gerçekleşecek fiyat artışlarının en fazla yüzde 75'i kadar ÖTV indirimi yapılabilecek.
Yani pompa fiyatına 10 liralık bir zam geldiğinde bunun yalnızca 2,5 lirası tüketiciye yansıyacak, kalan 7,5 lirayı devlet vergi kaleminden üstlenecek.
Yapılabilecek azami ÖTV indirimleri ürün bazında şöyle belirlendi:
- Benzin: litre başına 14,8277 TL
- Motorin: litre başına 13,9006 TL
- LPG: kilogram başına 11,3830 TL
Fiyatların düşmesi durumunda ÖTV yeniden artırılacak; ancak bu artış hiçbir koşulda 2 Mart'taki ÖTV tutarını geçemeyecek.
TÜRKİYE EŞEL MOBİL SİSTEMİNİ DAHA ÖNCE UYGULADI MI?
Evet Türkiye'de eşel mobil sistemi daha önce de uygulanmıştı. 17 Mayıs 2018'de döviz kurundaki sert hareketler ve yükselen petrol fiyatları gerekçesiyle ilk kez devreye alındı. Ancak 2021'in son çeyreğinde uygulama rafa kaldırıldı.
BBC News Türkçe'ye göre Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası verilerine göre sistem, Türk lirasının değer yitirdiği ve piyasa oynaklığının zirveye çıktığı o dönemde akaryakıtın ekonomiye yayılan etkilerini frenleyerek enflasyon üzerindeki baskıyı önemli ölçüde hafifletti.
EŞEL MOBİL SİSTEMİ NEDEN GERİ GETİRİLDİ?
ABD ve İsrail'in İran'a yönelik saldırılarının ardından Körfez'deki gerilim enerji piyasalarını derinden sarstı.
Küresel petrol ve doğalgaz sevkiyatının yaklaşık yüzde 20'sinin geçtiği Hürmüz Boğazı'ndaki trafik neredeyse durma noktasına gelirken, Brent petrolün fiyatı savaşın başladığı 28 Şubat'tan bu yana 73,20 dolardan, 5 Mart itibarıyla 84 dolara yükseldi.
Tarımdan sanayiye hemen her sektörün enerji yoğunluğu göz önüne alındığında, bu tür fiyat sıçramalarının üretim maliyetleri üzerinde yarattığı baskı kaçınılmaz biçimde tüketiciye yansıyor.
