Dünyanın en büyük rezervi: 40 milyon ton bulundu, değeri bir buçuk trilyon dolar
ABD'de Nevada-Oregon eyalet sınırında, eski bir yanardağ kraterinin altında dünyanın en büyük lityum yatağının bulunduğu belirlendi. Yaklaşık 20 ila 40 milyon metrik ton lityum içerdiği tahmin edilen bu yatağın piyasa değerinin 1,5 trilyon doları (67 trilyon 388 milyar 130 milyon TL) aştığı hesaplanıyor.
SÜPERVULKAN KRATERİNİN ALTINDAKİ HAZİNE
McDermitt kalderası olarak bilinen bu oluşum, Nevada ile Oregon eyalet sınırı boyunca kuzey-güney yönünde yaklaşık 45 kilometre, doğu-batı yönünde ise 35 kilometre uzanıyor. Lityum Amerikalar Şirketi'nden jeolog Thomas R. Benson önderliğindeki araştırma ekibi, yatağın bugüne kadar keşfedilen en büyük lityum rezervini barındırdığını öne sürdü. Bulgular, Science Advances dergisinde yayımlandı.
Yatağın ticari değeri, ABD'deki güncel lityum karbonat sözleşme fiyatları olan ton başına yaklaşık 37 bin dolar referans alınarak hesaplandı.
16 MİLYON YIL ÖNCE PATLADI
Krater, bundan yaklaşık 16 milyon yıl önce gerçekleşen dev bir yanardağ patlamasıyla oluştu. Magma odacığının çökmesiyle meydana gelen bu yapı, zamanla uzun ömürlü bir göl havzasına dönüştü. Birikinti tabakaları volkanik kül ve çamurdan oluşan kalın göl kayaçlarına dönüşürken, derinlerdeki magmadan yükselen hidrotermal sıvılar volkanik camdan lityumu çözüp yukarı taşıdı.
Bu kimyasal süreç iki aşamada ilerledi. İlk aşamada göl çamuru önce smektit adı verilen magnezyumca zengin bir kile dönüştü. Ardından daha sıcak sıvılar bu smektiti, lityumu çok daha sıkı tutan ilit kiline çevirdi.
Thacker Pass'taki zengin lityum kuşağında ilit, yaklaşık 30 metre kalınlığında bir bant oluşturuyor. Analizler bu kilin ağırlıkça yüzde 1,3 ile 2,4 arasında lityum içerdiğini ortaya koyuyor; bu oran, tipik kil yataklarının neredeyse iki katı.
NEDEN BU KADAR ÖNEMLİ?
Lityum; cep telefonları, dizüstü bilgisayarlar, elektrikli araçlar ve yenilenebilir enerji depolama sistemlerindeki şarj edilebilir pillerin temel hammaddesi.
Aynı araştırma grubunun tahminlerine göre küresel lityum talebi 2040 yılına kadar 2022 üretiminin sekiz katına, yani yılda bir milyon tona ulaşabilir. Bu bağlamda tek bir havzada bu denli yoğun bir rezervin bulunması, uzun vadeli enerji dönüşümü planları yapan hükümetler ve şirketler açısından büyük önem taşıyor.
Zengin kil tabakalarının yüzeye yakın konumda bulunması, açık ocak madenciliğini mümkün kılıyor. Derin sert kaya madenlerine kıyasla bu durum, ton başına daha az patlama ve daha düşük enerji tüketimi anlamına geliyor.
ÇEVRESEL VE KÜLTÜREL KAYGILAR
Devasa rezerv, beraberinde ciddi soruları da getiriyor. Yöredeki yerli topluluklar ve hayvancılıkla geçimini sağlayan aileler, büyük çaplı bir madencilik faaliyetinin su kaynakları, otlak alanları ve kutsal mekanlar üzerindeki olası etkilerine ilişkin kaygılarını dile getiriyor.
Projeyi destekleyenler, tek bir sığ kil yatağının geniş bir coğrafyaya yayılmış çok sayıda küçük madenden daha az arazi tahribatına yol açacağını savunuyor. Karşı çıkanlar ise tek bir büyük açık ocağın bile dikkatli yönetilmediğinde yeraltı sularını bozabileceğini, toz kirliliği yaratabileceğini ve yaşam alanlarını parçalayabileceğini vurguluyor.
Teknik açıdan da güçlükler mevcut. Kil bünyesindeki lityum, tuzlu su kaynaklarındaki gibi serbest halde bulunmuyor; kilin öğütülmesi, özel kimyasal çözeltilerle liç işlemi uygulanması ve su kullanımı ile atık miktarı gözetilerek lityumun geri kazanılması gerekiyor.
