Artemis II başarıyla sonuçlandı: Sırada ne var?

Artemis II ekibi, Ay'ın yörüngesindeki görevini başarıyla tamamladı. 4 astronot, yaklaşık 10 gün süren görev sonrasında tüm sağlık kontrollerini tamamlayarak evlerine döndü. Peki bir sonraki Artemis görevi ne zaman gerçekleştirecek ve insanlık Ay'a tekrar ne zaman ayak basacak?

ARTEMİS II TAMAMLANDI, SIRA ARTEMİS III'TE

Başlangıçta 2024'te Ay'a inmeyi hedefleyen Artemis III, önce 2025'e, ardından 2026'ya, 2027'ye ve nihayet 2028'e ertelendi. Şubat ayının sonunda NASA'nın Ay programında önemli bir değişiklik yaşandı. İnsanlığın 1972'den beri Ay'a ilk kez ayak basacağı görev olarak planlanan Artemis III, NASA Yöneticisi Jared Isaacman'ın açıkladığı revizyona göre bir ayak basma görevinden, kritik hazırlık ve yörünge görevine çevrildi. Ay yüzeyine ilk adım, Artemis IV'e ertelendi.

Artemis III görevinin artık 2027 yılının ortalarında gerçekleştirilmesi planlanıyor. Görev Ay'a gitmek yerine Dünya 'nın alçakyörüngesinde, birkaç yüz kilometre ile 36.000 kilometrenin ötesi arasında, yani jeostasyoner yörünge sınırının üzerinde gerçekleşecek.

SLS roketi, Orion uzay aracını büyük ihtimalle dört astronotla birlikte bu yüksekliğe taşıyacak. Orion'un asıl görevi ise SpaceX'in Starship HLS'i ve Blue Origin'in Blue Moon'u ile yörünge buluşması gerçekleştirmek olacak. NASA, her iki araçla da aynı görev içinde buluşma yaparak ileriki görevler için veri toplamayı planlıyor.

Artemis III, bu haliyle SLS Block 1 roketi kullanan son görev olacak. Artemis IV'ten itibaren daha güçlü SLS Block 1B'ye geçilecek.

ARTEMİS III'ÜN GEÇTİĞİ YOLLAR

Artemis III'ün hikayesi aslında 2019'a dayanıyor. Başlangıçta astronotların Ay'ın güney kutbunda iki bölgeye inerek yaklaşık bir hafta kalması planlanıyordu. Dört astronot Orion kapsülüyle fırlatılacak, ikisi SpaceX'in Starship HLS aracıyla yüzeye inecekti.

Ancak Orion'un ısı kalkanındaki sorunlar, Starship'in geliştirme sürecindeki gecikmeler ve hayat destek sistemindeki valf arızaları görevin önünde birer engel olarak belirdi.

2025'te Trump yönetimi SLS ve Orion programlarını Artemis III'ün ardından iptal etmeyi teklif etti. Ancak Temmuz 2025'te imzalanan "One Big Beautiful Bill" yasası bu planın önüne geçti ve programın Artemis IV ve V'e kadar sürdürülmesine kaynak ayırdı.

Aynı yılın Ekim ayında NASA, SpaceX'in gecikmeleri nedeniyle Artemis III iniş araçları ihalesini diğer şirketlere de açtı. Böylece Blue Origin'in Blue Moon aracı da yarışa girdi.

NASA Artemis III görevi için için iki farklı iniş aracı seçti. Bunlardan biri Blue Origin'in geliştirdiği Blue Moon, diğeri ise SpaceX'in HLS Starship'i. SpaceX'in son Starship modeli Teksas'taki tesislerden deneme uçuşuna yaklaşırken, Blue Moon'un küçültülmüş bir versiyonunun bu yıl Ay'a iniş denemesi yapması bekleniyor.

Artemis III'ün yörüngede buluşma mekanizması ise çoktan Kennedy Uzay Merkezi'ne ulaştı. Her iki araç da hala geliştirme aşamasında. NASA, Artemis III ile her iki iniş aracıyla da Ay'a inmemizi sağlayacak ileriki görevler için azami veri toplamayı hedefliyor. Astronotların görev sırasında giyeceği kıyafetlerin konsepti ise hazır.

Artemis III görevi işlev açısından, 1969'da gerçekleştirilen Apollo 9 görevine benzeyecek. Bu görev, Saturn V'in olduğu gibi, Orion'ın da ikinci insanlı uçuşu olacak, ve ayın yörüngesi ve iniş hesaplamaları için kritik bilgiler toplayacak.

ASIL HEDEF 2028

NASA şirketlerin geliştirme süreçlerini yakından takip ediyor. Eğer Blue Origin ve Space X tarafından geliştirilen iniş araçları bu görevde başarılı olursa bu iniş araçlarından birinin, 2028'de planlanan Artemis IV göreviyle Ay yüzeyine inmesi bekleniyor.

ARTEMİS IV: 1972'DEN BU YANA İLK AY İNİŞİ

2028'in başında fırlatılması hedeflenen Artemis IV, 1972'deki Apollo 17'den bu yana gerçekleşecek ilk insanlı Ay inişi olacak.

Görev, SLS roketi ile dört astronotu Ay yörüngesine taşıyacak. Ancak mürettebat fırlatılmadan önce, SpaceX'in Starship HLS'i ya da Blue Origin'in Blue Moon'u ayrı bir destek uçuşuyla Ay yörüngesine yerleştirilmiş olacak.

Orion bu araçla kenetlendiğinde, astronotlardan ikisi iniş aracına geçerek Ay yüzeyine inecek; diğer ikisi ise Orion'da bekleyecek. Yüzeyde yaklaşık bir hafta kalmaları beklenen iki astronot, Ay güneyinde jeolojik incelemeler yapacak, numune toplayacak ve bilimsel deneyler yürütecek.

Ardından iniş aracıyla Ay yörüngesine geri çıkacak ve Orion ile buluşarak Dünya'ya dönecekler. Toplam görev süresinin yaklaşık 30 gün olması öngörülüyor. İnişin gerçekleştirileceği bölge Ay'ın güney kutbu yakınları olacak.

NASA, bu bölgede insanlığın daha önce hiç ayak basmadığı 9 noktayı potansiyel iniş noktası olarak belirledi. Söz konusu bölgedeki derin kraterlerin milyarlarca yıldır güneş ışığı görmediği ve içlerinde büyük miktarda su buzu barındırdığı biliniyor. Bu buzun, ileride kurulacak Ay üssü için hem içme suyu hem de roket yakıtı olarak değerlendirilmesi planlanıyor.

ARTEMİS V: AY ÜSSÜNÜN TEMELLERİ ATILACAK

NASA, 2028'in sonunda SLS roketinin standart konfigürasyonunu kullanarak Artemis V'i fırlatmayı planlıyor. Bu görev aynı zamanda Ay üssünün inşasına başlanması öngörülen ilk görev olacak.

Artemis V programın dördüncü insanlı uçuşu ve ikinci Ay inişi olacak. Artemis V'ten itibaren NASA'nın yılda bir kez Ay yüzeyine iniş yapması planlanıyor. Uzun vadede hedef astronotların Ay'da uzun süre yaşayıp çalışabileceği kalıcı bir üs kurmak.

Bu altyapının, ilerleyen yıllarda Mars'a gönderilecek insanlı görevlerin de hem teknik hem operasyonel hazırlık zemini oluşturması bekleniyor.