Yapay zekâ devleri neden milyonlarca antika kitabı satın alıp yok ediyor?

Teknoloji şirketlerinin telif davalarından sıyrılmak ve yapay zekâ tarafından üretilmemiş "saf insan verisine" ulaşmak için başvurduğu bu yöntem, kültür mirasına zarar verdiği gerekçesiyle yazarlar, arşivciler ve kitap tutkunlarının büyük tepkisini çekiyor.

GİZLİ OPERASYONLAR VE AİRTAG İLE İZ SÜRME

Her şey, yazarlar ile Anthropic arasındaki bir dava kapsamında ortaya çıkan şirket içi belgelerle başladı. "Panama Projesi" adı verilen gizli operasyon, şirketin milyonlarca basılı kitap satın aldığını, dışarıdan yükleniciler tutarak kitapların sırtlarını kestirdiğini, sayfaları yüksek hızlı tarayıcılardan geçirdiğini ve ardından orijinallerini imha ettiğini gösterdi. Bu vahim tablonun peşine düşen 404 Media gazetecileri, nadir kitap satıcısı bir kişinin yardımıyla 1000 adetlik bir siparişin içine Apple AirTag sakladı. Takip edilen paket; Kaliforniya'dan Milwaukee ve Colorado Springs üzerinden geçerek Amazon'un VGT3 kodlu devasa deposuna ulaştı. Girişinde açık bir kitabı yutmak üzere olan bir Tyrannosaurus rex logosu bulunan bu tesiste çalışanlar, tüm günlerinin devasa ölçekli dil modellerini eğitmek üzere kitap taramaktan ibaret olduğunu doğruladı. Ancak işin en acı kısmı, sadece güncel çok satılanların değil; henüz dijital arşivi bulunmayan, uzun zamandır baskısı tükenmiş antika ve nadir kitapların da bu endüstriyel kıyımda yok edilmesi oldu.

YASAL BOŞLUKLAR VE TEMİZ VERİ ARAYIŞI

Peki, yapay zekâ şirketleri neden dijital kaynaklar yerine basılı kitapların peşine düşüyor? Forbes'un analizine göre bunun arkasında yasal riskler ve veri kalitesi yatıyor. Korsan dijital kütüphanelerin kullanımı teknoloji devlerini telif hakkı ihlali davalarıyla karşı karşıya bırakırken, fiziksel kitap satın almak hukuksal bir zırh sağlıyor. ABD yasalarındaki İlk Satış Doktrini (First Sale Doctrine) uyarınca, satın alınan bir kopyanın sahibi onu imha etmek de dahil olmak üzere dilediği gibi elden çıkarabiliyor. Mahkemeler de yasal olarak satın alınmış basılı bir kitabı dahili model eğitimi amacıyla dijitalleştirmeyi "dönüştürücü kullanım" kapsamında değerlendiriyor.

YAPAY ZEKÂ ÇÖPÜ İNTERNETİ SARMIŞ DURUMDA

Öte yandan şirketler, metinlerin yapay zekâ yardımıyla oluşturulmadığından emin olmak için özellikle 2022 öncesi basılan kitapları topluyor. Günümüz interneti yapay zekâ üretimi çöplerle dolup taştığı için yeni sistemleri bu verilerle eğitmek model kalitesini düşürürken; basılı kitaplar insan zekasından çıkmış, editoryal süzgeçten geçmiş zengin bir dil sunuyor. Şimdilik kesin bilanço bilinmese de Anthropic’in şirket içi belgelerinde yer alan "dünyadaki tüm kitapları tahrip edici şekilde tarama" hedefi, kültür mirasını tehdit eden bu endüstriyel imhanın dehşet verici boyutlarını gözler önüne seriyor.