Eyvah Eyvah gerçek oldu! Herkeste 200 lira: "Bozuk yok sakız ister misin?" dönemi
Türk Lirasındaki değer kaybı alışveriş alışkanlığını kökten değiştirirken, piyasada küçük banknot bulamayan esnaf, para üstü olarak sakız, kibrit gibi küçük ürünler veriyor.
Derinleşen ekonomik kriz ve kontrolden çıkan enflasyon, Türkiye'nin en büyük kağıt parası olan 200 TL'yi adeta pula dönüştürdü. Piyasadaki küçük kupürlü banknot ve bozuk para kıtlığı sebebiyle büyük sıkıntı yaşanıyor.
Piyasada en yüksek değerli kağıt para olan 200 TL temel ödeme vasıtasına dönüşürken; 5, 10, 20, 50 ve 100 TL tutarındaki kupürler ile madeni bozuk para tedarikinde yaşanan darlık ticareti zor bir sürece soktu. Para üstü verme zorluğu çeken zincir marketler, alışveriş merkezleri ve lokantalar tüketicileri kartla ödeme yapmaya yönlendiriyor. Tırmanan nakit ihtiyacını karşılamakta zorlanan bazı finans kuruluşları da ATM cihazlarındaki para haznelerine yalnızca 200 TL'lik banknotlar koymaya başladı.
TİCARETİN AKIŞINI YAVAŞLATIYOR
Nefes gazetesine konuşan İstanbul Esnaf ve Sanatkarlar Odaları Birliği Kurul Üyesi Zeki Ateş, bilhassa düşük meblağlı alışverişlerde tüketicilerin aralıksız 200 TL ile ödeme gerçekleştirmesinin esnaf kasalarındaki ufak kupür ile bozuk paraları hızla tükettiğini ifade etti. Ateş, "Bir ekmek, kısa mesafe taksi ücreti veya bakkaldan alınan birkaç ürün için sürekli 200 TL uzatılması, esnafın para üstü verme imkanını kısa sürede ortadan kaldırıyor" şeklinde konuştu.
Ateş, banka şubelerinden yahut Merkez Bankası'ndan bozuk para temin etme sürecinin esnaflar bakımından ayrı bir zaman kaybına dönüştüğünü vurguladı. Para üstünün birkaç lira noksan kalması durumunda esnaf ile müşterinin karşılıklı anlayışla yol bulmaya çalıştığını aktaran Ateş, bazen "Bir dahakine verirsin" yanıtının verildiğini, bazen de tüketicinin ufak farkı almayarak bıraktığını dile getirdi. Bakkal ile fırın türü işletmelerde ise para üstünün tamamlanamadığı hallerde eksik kalan meblağ tutarınca sakız, kibrit veya benzeri küçük ürünlerin verilmesi yoluyla sorunun çözülmeye çalışıldığını belirtti. Ateş, "Bu durum, ticaretin akışını yavaşlatmakta, zaman zaman müşteri ile esnaf arasında gereksiz gerginliklere yol açıyor" değerlendirmesinde bulunarak piyasaya sunulan bozuk para ve küçük kupür miktarının yükseltilmesi gerektiğini söyledi.
15 YILDA 32 KAT ERİDİ
En yüksek değerli kağıt para konumundaki 200 TL, piyasa sirkülasyonundaki ağırlığını günden güne artırıyor.
Temmuz ayında dolaşımdaki banknotların toplam miktarı 6,9 milyar adede yaklaştı. 200 TL'lik banknot adedi, geçtiğimiz senenin aynı dönemine kıyasla yüzde 24 oranında artış kaydederek 4,3 milyar adede ulaştı. Toplam kağıt paralar içerisindeki payı ise yüzde 62,9 seviyesine tırmandı.
YouTube'da para kazanmanın şartları değişiyor200 TL'nin alım gücü, piyasaya ilk çıkarıldığı Ocak 2009 döneminden bu yana büyük oranda eridi. O süreçte 133 dolara karşılık gelen 200 TL, günümüzde yalnızca 4,2 dolar değerine denk geliyor. Böylelikle 200 TL'nin dolar bazındaki ederi 15 senelik zaman diliminde yaklaşık 129 dolarlık kayıpla yüzde 96,9 oranında küçüldü. 200 TL'nin döviz karşısındaki değeri yaklaşık 32 kat erimiş oldu.
15 YIL ÖNCE 200 LİRA İLE NELER ALINIYORDU?
Ekonomide yaşanan bu durum ise Eyvah Eyvah 15 yıl önce yayımlanan Eyvah Eyvah adlı filmden bir sahneyi akıllara getirdi. O dönem 200 lira ile yapılan alışverişte "bozuk yok" diyen esnaf bu para ile mayo, terlik ve şapka satıyordu.
