Tonlarca ağırlıklarına bakmayın: Onlar hayvanlar aleminin en duygusal canlıları

Her yıl 12 Ağustos'ta kutlanan Dünya Fil Günü, Kanadalı belgesel yapımcısı Patricia Sims ve Tayland Fil Yeniden Yerleştirme Vakfı tarafından 2012'de başlatıldı ve bu yıl 15. kez dünya genelinde anılıyor.

Dünyada bugün Afrika savan fili, Afrika orman fili ve Asya fili olmak üzere yalnızca üç fil türü yaşıyor ve üçü de farklı düzeylerde yok olma tehdidiyle karşı karşıya.

Karada yaşayan en büyük memeli olan Afrika savan fili, 9 tona ulaşan ağırlığı ve yaklaşık 4 metre boyuyla doğanın en heybetli canlısı olma özelliğini taşıyor.

Ortalama 4,8 kilogram ağırlığıyla kara hayvanları arasında en büyük beyne sahip olan fillerin beyni, yaklaşık 257 milyar nöron barındırarak insan beynindeki nöron sayısını üçe katlıyor.

Bir filin hortumu 40 bin kastan oluşuyor ve bu rakam, bir insan vücudundaki toplam kas sayısının 60 katından fazla.

Hortum tek seferde yaklaşık 10 litre su çekebiliyor, ancak filler suyu doğrudan hortumlarından içmek yerine ağızlarına püskürterek tüketiyor.

Memeliler arasında en fazla koku alıcı gene sahip olan filler, hortumlarındaki milyonlarca reseptör hücresi sayesinde 19 kilometre uzaklıktaki su kaynağını koklayarak tespit edebiliyor.

Tüm kara memelileri arasında en uzun gebelik süresine sahip olan filler, yavrularını tam 22 ay karnında taşıyor ve bu süre insan hamileliğinin neredeyse iki buçuk katına denk düşüyor.

Doğduğunda yaklaşık 100 kilogram ağırlığında olan fil yavrusu, hortumunu kontrol etmeyi öğrenmek için yaklaşık bir yıl boyunca pratik yapıyor ve bu sürede annesi gibi parmağını emen insan bebeklerine benzer şekilde hortumunu emebiliyor.

Fil toplulukları anaerkil bir düzenle yaşıyor ve sürüdeki en yaşlı dişi olan matriyark, su kaynaklarının yerini ve göç yollarını onlarca yıl hafızasında tutarak sürüyü yönetiyor.

Bir fil 200'den fazla bireyi tanıyabiliyor ve yıllar sonra karşılaştığı bir akrabasını sesinden, kokusundan ve görünüşünden ayırt edebiliyor.

Kenya'nın Samburu Ulusal Parkı ve Amboseli'de yürütülen araştırmada, Afrika savan fillerinin birbirlerine taklit içermeyen özgün seslerle isim taktığı ve bu isimlere yalnızca muhatabın tepki verdiği yapay zeka destekli analiz ile kanıtlandı.

İnsan kulağının algılayamayacağı kadar düşük frekanslı infrason dalgalar üreten filler, bu seslerle 10 kilometre uzaklıktaki sürü üyeleriyle iletişim kurabiliyor.

Asya filleriyle yapılan ayna testinde, Happy adlı fil alnına konulan işareti aynada fark ederek hortumunu o noktaya götürdü ve filler, insanlar, kuyruksuz maymunlar ile yunusların ardından aynada kendini tanıyan dördüncü memeli grubu oldu.

Ölen bir sürü üyesinin yanına gelerek hortumlarıyla kemiklerine dokunan, başında saatlerce nöbet tutan ve ölü bedeni yaprak ve dallarla örten filler, hayvanlar aleminin en karmaşık yas ritüellerinden birini sergiliyor.

Güney Afrikalı doğa korumacı Lawrence Anthony'nin ölümünün ardından, onun yıllar önce kurtardığı iki yabani fil sürüsü 12 saat yol yürüyerek korumacının evinin önünde iki gün boyunca nöbet tuttu.

Fillerin kulakları ince kan damarlarıyla dolu olduğundan özellikle Afrika fillerinin dev kulakları, rüzgarda çırpıldığında doğal bir soğutma sistemi işlevi görüyor.

Ekosistemin kilit türü sayılan filler, kuru mevsimde dişleriyle kurumuş nehir yataklarını kazarak diğer hayvanlara su kaynağı açıyor, gübrelerindeki tohumlarla bitki yayılımını sağlıyor ve ağaçları sökerek otlak alanlara dönüştürdükleri bölgelerde zebra ve antilop gibi türlerin yaşam alanını genişletiyor.

Tonlarca ağırlıklarına karşın filler arılardan korkuyor ve bazı Afrika ülkelerindeki çiftçiler elektrikli çit yerine tarlalarının çevresine arı kovanları yerleştirerek filleri uzak tutuyor.

Yarım yüzyıl önce yaklaşık 10 milyon olan Afrika fili popülasyonu bugün 500 bine, Asya fili sayısı ise 40 binin altına düştü ve kaçak avlanma, habitat kaybı ile insan-fil çatışması türün geleceğini ciddi biçimde tehdit ediyor.