Emeklilik başlangıcı değişti mi? Uzman isim asıl adresi gösterdi, gerçeği açıkladı
Çalışma yaşamında önemli bir konuyu gündemine alan SGK Uzmanı Özgür Erdursun sosyal medyada hızla yayılan "staj ve çıraklık sigortası emeklilik başlangıcı oldu" yönündeki iddiaları açıklığa kavuşturdu.
Sosyal Güvenlik Uzmanı Özgür Erdursun, çalışma yaşamının en kronik sorunlarından biri olan staj ve çıraklık sigortası tartışmalarına ilişkin önemli değerlendirmelerde bulundu. Emeklilik şartlarının değiştiği dönemlerde, geçmişte staj ya da çıraklık sebebiyle sigorta sicil numarası alan yüz binlerce kişinin beklentisi yeniden gündeme gelirken, özellikle X platformunda bazı Yargıtay kararlarının yanlış yorumlandığına dikkat çekildi.
YARGITAY'IN KARARI NASIL YORUMLANMALI?
Tartışmaların odağındaki karar, Yargıtay 10. Hukuk Dairesi'nin 2024/6211 Esas, 2024/6406 Karar sayılı ve 05.06.2024 tarihli dosyasını kapsıyor. Davaya konu olayda, 15.10.1993 tarihinde çıraklık eğitimi çerçevesinde işe giriş bildirgesi bulunan bir kişi, bu tarihin emeklilik açısından ilk sigortalılık başlangıcı sayılmasını talep etti. İlk derece mahkemesi davayı reddederken, Ankara Bölge Adliye Mahkemesi de istinaf başvurusunu esastan geri çevirdi. Dosyanın temyiz edilmesi üzerine Yargıtay kararı bozdu.
DAVA KARARI KİŞİNİN ÖZNEL DURUMUNA GÖRE
Sosyal medyadaki yanlış algının bu noktadan kaynaklandığını belirten Özgür Erdursun, Yargıtay'ın bozma kararının "çıraklık sigortası otomatik olarak emeklilik başlangıcı sayılmalıdır" anlamına gelmediğini vurguladı.
Yüksek mahkeme burada, kişinin gerçekten çırak sıfatıyla mı eğitim aldığını, yoksa bu ad altında fiilen normal bir işçi gibi üretim süreçlerinde çalıştırılıp çalıştırılmadığının yeterince araştırılmadığına hükmetti.
Gerçek bir çıraklık ilişkisinde temel amacın üretim yapmak değil, kişiye meslek ve sanat kazandırmak olduğu ifade edilirken; çalışanın iş yerinde üretime fiilen katılması ve mesleki eğitimin ikinci planda kalması durumunda kayıtlardaki "çıraklık" ibaresinin yeterli kabul edilemeyeceği belirtildi. Bu kapsamda mahkemenin Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) tescil kayıtlarını, dönem bordrolarını, tanık beyanlarını ve komşu iş yeri çalışanlarının ifadelerini kapsayan derinlemesine bir araştırma yapması istendi.
MAHKEME YOLLARI VE KANUNİ ENGELLER
Stajyerlerin ve çırakların yıllardır dile getirdiği mağduriyetlerin gerçek bir temele dayandığı ifade eden Erdursun, kişilerin geçmişte iş yerlerinde fiilen bulunarak üretimde yer aldığı, adlarına sigorta sicil numarası açıldığı ancak tabi oldukları mevzuat gereğince uzun vadeli sigorta kolları olan malullük, yaşlılık ve ölüm sigortalarına prim yatırılmadığı, yalnızca kısa vadeli sigorta kolları üzerinden prim ödemesi yapıldığını hatırlattı.
Ancak Erdursun bu sorunun bireysel dava yollarıyla çözülmesini beklemeyi doğru bulmuyor. Aradan geçen 20-30 yıllık süre zarfında eski bordrolara ulaşmak, tanık bulmak ve fiili çalışmanın niteliğini ispatlamak son derece güç bir süreç yaratıyor. Bu nedenle Erdursun'a göre çözüm yargının yükü haline getirilmemeli ve yasal bir zeminde ele alınmalı.
BORÇLANMA HAKKI VE MECLİS ÇÖZÜMÜ
Geçmişte staj veya çıraklık kapsamında sigorta kaydı bulunan kişilere belirli şartlarla borçlanma hakkı tanınmasının en adil yol olduğunu ifade eden Erdursun şu uyarıda bulundu:
"Adına ilk defa staj veya çıraklık nedeniyle sigorta kaydı oluşturulan ancak uzun vadeli kollara prim ödenmeyen kişilere bu imkanın sağlanması, milyonlarca insanın tek tek mahkemelerde hak aramasının önüne geçecektir."
Türkiye'nin nitelikli ara eleman ve usta bulmakta yaşadığı zorluklar göz önüne alındığında, mesleki eğitimi tercih eden gençlerin çalışma hayatına erken adım atmasının sosyal güvenlik sisteminde bir karşılığının olması gerektiği vurguladı.
Erdursun şu uyarıda bulundu:
Kişinin elinde yıllar öncesine ait bir sigorta giriş kaydı bulunuyor ancak bu tarih emeklilik hesabında beklenen sonucu doğurmuyor. Stajyer ve çırakların bu sorununun tek tek açılacak davalarla çözülmesini beklemek doğru bir yaklaşım değil. Aradan 20-30 yıl geçmiş bir çalışma için bordro bulmak, eski çalışma arkadaşlarına ulaşmak, komşu işyerlerini tespit etmek ve tanıklarla fiili çalışmanın niteliğini kanıtlamak son derece zor. Üstelik gerçek anlamda çırak veya stajyer olarak çalışanların zaten böyle bir iddianın peşinden koşmaları da mümkün bulunmuyor. Bu mesele mahkeme kararlarıyla değil, yasal düzenlemeyle çözüme kavuşturulmalıdır.
Geçmişte staj veya çıraklık kapsamında sigorta girişi bulunan kişilere makul şartlarla borçlanma hakkı tanınması, kişinin adına staj veya çıraklık nedeniyle ilk defa sigorta kaydı oluşturulmuşsa ve o dönemde uzun vadeli sigorta kollarına prim yatırılmamışsa belirli koşullarla bu dönemlerin borçlandırılabilmesine imkan sağlanması gerekiyor. Borçlanılan süre ve başlangıç tarihine ilişkin sonuçların da açık şekilde kanunda düzenlenmesi şart.
Türkiye'nin ciddi bir nitelikli ara eleman sorunu yaşadığı, sanayicinin kalifiye eleman aradığı, işverenin usta bulmakta zorlandığı ve mesleklerin yeni kuşaklara aktarılmasında sıkıntılar yaşandığı bir dönemde, mesleki eğitimi özendirmek için sosyal güvenlik avantajlarının sunulması büyük önem taşıyor."
