Dünyanın en tüylü yırtıcısı patilerini neden saklıyor?

PALLAS KEDİSİ NEDİR?

Pallas kedisi ya da manul (bilimsel adı: Otocolobus manul), küçük bir yaban kedisi türüdür ve halk arasında genellikle “manul” adıyla bilinir. “Manul” ismi Moğolcadan gelir.

Görünüşte iri ve aşırı tüylü dursa da, gövde boyutu ev kedisine oldukça yakındır; onu daha büyük gösteren şey kalın ve kabarık kürküdür. Pallas kedisi, Orta Asya’nın bozkır (step) alanlarında ve yüksek rakımlı çayır ekosistemlerinde yaşar.

Pallas kedileri hakkında kısa bilgiler:

• Pallas kedileri ilk kez 1776 yılında, doğa bilimci Peter Simon Pallas tarafından Baykal Gölü çevresinde tanımlandı.

• En eski kedi türlerinden biri oldukları düşünülüyor; evrim ağacındaki kökenlerinin yaklaşık 10 milyon yıl öncesine uzanıyor.

• Tüm kedi türleri arasında en sık ve yoğun kürke sahip olan kedi türü Pallas kedileridir.

• Yalnız yaşamayı tercih ederler; yavrular büyüdükten sonra aile ya da sürü halinde dolaşmazlar.

• Küçük bir kedi türü olmalarına rağmen gözleri yuvarlaktır (çoğu küçük kedide gözbebeği dikeydir, büyük yırtıcılarda yuvarlaktır).

• Yuvarlak kulakları ve kafaya yakın konumları sayesinde avlanırken taşların arasında daha kolay saklanabilirler.

• Tüy renkleri açık ve koyu griden turuncuya uzanan tonlarda değişebilir.

• Yüksek rakımda yaşadıkları ve diğer türlerle temasları kısıtlı olduğu için bağışıklık sistemleri hassastır.

• Miyavlayamazlar; bunun yerine kornayı andıran, tuhaf ve kısa bir ses çıkarırlar.

• Üşüdüklerinde patilerini kuyruklarının üzerine koyarak sıcak tutmaya çalışırlar.

PALLAS KEDİSİNİN ÖZELLİKLERİ​

Pallas kedisi (manul), küçük boyutuna rağmen kalın kürkü ve “kompakt” görünümüyle dikkat çeken, zorlu coğrafyalara uyum sağlamış bir yaban kedisidir.

Doğada ortalama 6–8 yıl yaşar. Yaklaşık 2–5 kg ağırlığındadır. Gövde uzunluğu 46–65 cm, kuyruk uzunluğu ise 21–31 cm aralığında değişir. Yani onca kürkün altında aslında evcil bir kedi kadar ya da daha küçüktür.

Yüzünün geniş ve basık olması; kulaklarının küçük, yuvarlak ve başın yanlarına alçak yerleşimli bulunması, özellikle açık arazide avlanırken daha az fire vermesine yardımcı olan bir adaptasyon olarak anlatılır.

Gözlerinde soğuk ve toza karşı koruyucu bir yapı olan üçüncü göz kapağı (nictitating membrane) bulunur. Orta Asya’nın soğuk, kurak ve rüzgârlı karasal iklimine uyum sağlamasında ise en kritik unsur kalın ve sık kürküdür.

Pallas kedisi soliter (yalnız) yaşar; günün büyük kısmında saklanır ve uygun zamanda avlanır. Barınmak için çoğunlukla kaya oyukları/çatlaklarını ya da başka hayvanların terk ettiği yuvaları (özellikle marmot yuvaları gibi) kullanır.

Çünkü kendi yuvasını kazma konusunda sınırlıdır; bu yüzden güvenli bir sığınak bulmak onun için hayati önemdedir. Tehlike anında her zaman kaçmak yerine donup kamuflaja güvenme davranışını gösterir.

Yaşam alanı dağınık ve av baskısı yüksek olabildiğinden, türün geniş alanlara ihtiyaç duyduğu belirtilir; bu noktada erkeklerin dolaşım alanı genellikle daha geniştir.

Ayrıca sesleri de oldukça karakteristiktir, klasik bir “miyav” yerine, internette araba kornasına benzetilen garip ve kısa bir ses çıkarırlar.

Pallas kedileri tamamen vahşidir, evcilleşmeleri mümkün değildir.

PALLAS KEDİSİ YAVRULARININ ÖZELLİKLERİ

Pallas kedisinde üreme mevsimseldir; doğumların büyük bölümü ilkbahar aylarına (özellikle Nisan–Mayıs) denk gelir. Gebelikleri genellikle 66–75 gün arasında sürer.

Bir anne manul genelde 3–4 kediye doğum yapar, ama farklı kaynaklarda 2–8 arasında yavruya doğum yapabildikleri gözlemlenmiştir. Vahşi doğada yaşayan manullarda yaşam koşullarından dolayı yavru ölüm oranı yüksektir.

İnternet dünyasında ise yavru manullar "mini" ve "manul" kelimelerinin birleişimi olan "minul" kelimesiyle adlandırılıyor.

PALLAS KEDİSİ NE YER?

Pallas kedisinin beslenmesinin omurgasını pika türleri ve küçük kemirgenler (ör. gerbil, vole, hamster, jerboa vb.) oluşturur.

Ancak fırsat bulduğunda kuşları, böcekleri (özellikle çekirge gibi) ve sürüngenleri de tükettikleri bilinir; bazı kayıtlarda nadiren daha büyük avlara ya da leşe de gittiği belirtilir.

Avlanma tarzı ise genellikle “hızlı kovalamaca”dan çok stratejiye dayanır: avına alçaktan yaklaşma (stalking), çalı-ot örtüsünün içinde ilerleyip avı ürkütme ve uygun noktada pusu kurma gibi yöntemlerle avlanır.

PALLAS KEDİLERİ NEDEN PATİLERİNİ "SAKLAR"?

Pallas kedileri (manul), yaşadıkları coğrafya nedeniyle vücut ısılarını korumak için çok pratik bazı davranışlar sergiler. Orta Asya’nın yüksek rakımlı bozkır ve dağ çayırlarında hava soğuk, kuru ve rüzgârlı olabilir; kışın ise zeminden gelen soğuk, özellikle patiler gibi ısı kaybına açık bölgeleri hızla etkiler.

Bu yüzden manullar üşüdüklerinde patilerini kuyruklarının üzerine ya da gövdelerinin altına alarak zeminle temasını azaltır, ve üşümeyi önler.

PALLAS KEDİSİ NEREDE YAŞAR?

Pallas kedisi, İran’ın batısından başlayıp Orta Asya boyunca Moğolistan ve Çin çevresinden Tibet Platosu–Himalayalar hattına kadar uzanan geniş ama dağınık bir bölgede yaşar.

Pallas kedilerinde kemik popülasyon bu doğu hattında yaşar. Tamamen dümdüz bozkır yerine kayalık çıkıntılar, yarıklar ve oyuklar gibi saklanma alanı sunan yerleri tercih ederler. Derin ve uzun süre yerde kalan kar nedeniyle alanları sınırlıdır. Yüksek rakımlarda 5.600 metreye kadar görülebilirler.

PALLAS KEDİSİ TÜRKİYE'DE VAR MI?

Heptner & Sludskii (1972)’ye göre Pallas kedisi, Türkiye’nin doğusunda, Ağrı Dağı çevresinde de görülebilir. Ancak tür, Kumerloeve (1975) tarafından derlenen Türkiye memelileri listesine dahil edilmemiştir ve ülkemizdeki varlığı kesin olarak doğrulanmamıştır.

PALLAS KEDİSİNİN NESLİ TÜKENİYOR MU?

IUCN Kırmızı Liste’de Pallas kedisi, 2016 yılında “Near Threatened (NT) / Neredeyse tehlikede” kategorisindeyken 2020'de “Least Concern (LC) / Asgari Endişe ” kategorisinde yer alıyor.

Aynı değerlendirmede, manulun geniş ama parçalı bir yayılışa sahip olduğu, düşük yoğunlukla yaşadığı ve gözlemlenmesinin zor olması nedeniyle popülasyon trendinin takip edilmesinin sınırlı kaldığı vurgulanıyor.

Pallas kedisinin korunmasına yönelik çalışmalar, sahadaki veriyi güçlendirmeye ve uluslararası koordinasyonu artırmaya odaklanıyor. Bu kapsamda Manul Working Group (MWG), araştırmacı ve uzmanları aynı ağda buluşturarak bilgi paylaşımı ve ortak saha projeleri üzerinden türün korunmasına katkı sunuyor.

Pallas’s Cat International Conservation Alliance (PICA) ise 2016’dan bu yana kapasite geliştirme, farkındalık çalışmaları, koruma stratejileri ve saha–hayvanat bahçesi iş birlikleri gibi alanlarda uluslararası iş birliğini büyütmeyi hedefliyor.

İNSLANLAR PALLAS KEDİLERİNE NEDEN BAYILIYOR?

Pallas kedileri aynı anda dünyanın en eski, en vahşi, en tüylü ve en sevilebilir kedi türlerinden biri. Bu zıt özelliklerin bütünü onları en çok takip edilen kedi türlerinden biri yapıyor.

Özellikle internet forumlarında Pallas kedisi fanatikleri, vahşi ve hayvanat bahçelerinde bulunan manulları yakından takip ediyor. r/pallascats adı reddit sayfası 54 bin takipçi ile en büyük manul forumlarından biri.

En köklü Pallas kedisi hayranları ise https://manulization.com/ üzerinden takip ediyor. Sitede dünyanın farklı yerlerindeki ünlü manullar için özel profiller, fotoğraf-video arşivleri ve mevcut bilgiler ölçüsünde soy ağacı takipleri yer alıyor; ayrıca yaban kameraları ile vahşi manullar da canlı olarak izlenebiliyor.

MANULLARIN KÖTÜ YILI

Geride bıraktığımız 2025 bazı ünlü manullar ve manul hayranları için kötü bir yıldı. 2025'te internetin en ünlü üç manulu olan Lev, Bol ve Polly gökkuşağı köprüsünü geçerek hayatlarına gözlerini yumdular.

Lev internette tatlı suratı, göçük kafası ve kırık bacağıyla meşhur olmuştu.

Bol ve Polly ise dünyanın en ünlü manul çiftiydi. Normalde tek başına yaşamayı seven manullar arasında birlikte çift olarak yaşamayı isteyen tek manullardı.