Dünyada sadece iki ülkede yaşıyorlar, biri de Türkiye: 50 yılda nüfusları 11'den 334'e çıktı!

Şanlıurfa'nın Birecik ilçesindeki Kelaynak Üretme İstasyonu'nda koruma altında tutulan kelaynakların 2026 üreme dönemi verimli geçti ve aileye 66 yeni yavru katıldı.

Nesli tükenme tehlikesi altındaki kelaynakların dünyada yalnızca iki doğal popülasyonu kaldı; bunlardan biri Fas'ta, diğeri Türkiye'de bulunuyor.

Geçmişte Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nin geniş bir coğrafyasında görülen kelaynaklar bugün yalnızca Şanlıurfa'nın Birecik ilçesinde, Fırat Nehri kıyısındaki istasyonda yaşamını sürdürüyor.

Erişkin kelaynakların baş kısmındaki dökülen tüyler ve kanatların üst bölümündeki zümrüt yeşili, mor ve kavuniçi tonlarında parlak renklenme türün en ayırt edici özelliklerindendir.

Kelaynaklar doğal ortamda solucan, danaburnu, çekirge, zararlı böcekler ve kurbağa larvasıyla besleniyor. İstasyondaki beslenme programını anlatan Birecik Doğa Koruma ve Milli Parklar Şefi Hacer Sürer, "Kelaynaklarımıza her gün yağsız kıyma, tuzsuz peynir, rendelenmiş havuç, haşlanmış yumurta ve tavuk yeminden oluşan özel yem karışımı veriliyor" dedi.

İstasyon 1977 yılında türün korunması amacıyla kurulduğunda popülasyon yalnızca 2 ergin ve 9 yavrudan oluşuyordu; yaklaşık 50 yıllık emekle bu sayı bugün 334 bireye ulaştı.

Kuşların eşey tayinleri laboratuvar ortamında alınan kan örnekleriyle yapılıyor, her bireyin sağlık ve gelişim takibi düzenli olarak sürdürülüyor.

Kelaynaklar her yıl şubat ayında üremeleri için doğaya salınıyor, üreme döneminin tamamlanmasının ardından haziran ayında yeniden istasyondaki kontrollü gözetim alanlarına alınıyor.

Sürer bu yılki süreci şöyle anlattı: "Kelaynaklarımızı bu yıl 14 Şubat'ta üremeleri için doğaya saldık. Verimli sayılabilecek bir üreme dönemi geçirdiler. 2026 yılında 66 yavru dünyaya geldi."

Yeni doğan 66 yavrunu tüm vücut ölçümleri tamamlandı ve eşey tayini için kan örnekleri alındı.

stasyon üreme çalışmalarının yanı sıra kelaynakları yeniden göç ettirme programı da yürütüyor. Doğaya salınan kuş sayısı her yıl kademeli olarak artırıldı: 2021'de 15 birey; 2022, 2023 ve 2024'te 30'ar; 2025'te ise 45 birey göç için doğaya salındı.

2023 yılında göçe salınırken GPS takip cihazı takılan 3 kuşun birinden en son Suudi Arabistan'ın Riyad kenti yakınlarından sinyal alındı.

2025 yılında göç için salınan ve 'Umut' ile 'Sıla' adı verilen iki kelaynaktan en son sırasıyla İran ve Irak üzerinden sinyal geldi.

Sürer popülasyonun geleceğine ilişkin şunları kaydetti: "Toplam 334 kelaynak kuşumuz kontrollü alanlara alınmıştır. Popülasyonun sağlıklı şekilde devam etmesi için kontrollü gözetim alanındaki bakım çalışmalarımız sürecek."

2 ergin ve 9 yavruyla başlayan Birecik popülasyonu bugün 334 bireye ulaşarak kelaynak türünün dünya ölçeğinde en kritik koruma merkezlerinden biri olmayı sürdürüyor.

(AA)