İktidarın vatandaşı ekonomik darboğaza sokan ekonomi politikaları alım gücündeki düşüşü sürdürürken tarım ve hayvancılıkta yapılan hamleler de olumsuz sonuçlar vermeyi sürdürüyor. Artan maliyetler ve düşen alım gücü vatandaşın kasap reyonu ile arasındaki mesafeyi artırdı.
Kanayan yara haline gelen et fiyatlarına yara bandı olarak yapılan ithal et müdahalesi de kasap reyonunda tarihi etiketin ortaya çıkmasına neden oldu. Asgari ücretin açlık sınırının altında kalacak şekilde zamlanmasıyla Cumhuriyet tarihine geçmesinin ardından et fiyatları da tarihe adını yazdırdı.
ET FİYATLARI DA CUMHURİYET TARİHİNE GEÇTİ
İthal et ile mücadele edecek gücü olmayan üretici 2025 yılında bir de şap hastalığıyla darbe alınca et fiyatları kontrolden çıktı. Maliyetlerin hızla arttığı besicilik kan ağlarken kırmızı et fiyatlarındaki artış 2 yılda yüzde 113’ü buldu.
Türkiye Ziraat Odaları Birliği (TZOB) verilerine göre, Aralık 2025’te marketlerde bir kilogram dana etinin ortalama fiyatı 864.81 TL’ye yükselerek, dolar bazında ilk kez 20 doları aştı. Dünyada ortalama et fiyatı 7.3 dolar iken Türkiye’de kırmızı etin fiyatı 20.31 dolara çıkarak Cumhuriyet tarihinin en pahalı et kilogram fiyatı olarak rekor kırdı.
Yüzde 27 artışla açlık sınırının 2 bin lira altında kalacak şekilde net 28 bin 75 liraya mahkum edilen asgari ücretli et tüketimine veda ediyor. Dünyanın en pahalı etini tüketen asgari ücretli, 2026 yılı maaşıyla ancak 32.4 kilogram et alabiliyor. Aralık 2024’te etin kilogram fiyatı 405.7 TL iken, 17.002 alan bir asgari ücretli sofrasına 41.9 kilogram et koyabiliyordu.
Dezenflasyonun sebebi olarak görülen asgari ücrete pazarın ve dahi TÜİK'in enflasyonunun altında artış yapılınca vatandaşın sofrasından 10 kilogram da et eksilmiş oldu.
YENİ REKORLAR İSE KAPIDA
Tarım yazarı Gazi Kutlu, Nisan 2025’te bir önceki yıla kıyasla et kesim fiyatlarındaki artış oranının yüzde 21 seviyesindeyken, yıl sonunda yüzde 55’e ulaştığını kaydetti. Kutlu’ya göre şap hastalığı ile yem ve işçilik maliyetleri fiyatlar üzerindeki baskıyı arttırdı.
Canlı hayvan varlığının yetersizliğinde de fiyat artışlarına neden olduğunun altını çizen Kutlu, “Geçen yılın ilk 11 ayında 654 bin 430 baş büyükbaş hayvan ithalatı için 1 milyar 53 milyon dolar, 56 bin ton et ithalatı için ise 443 milyon dolar ödendi. Et fiyatlarındaki yükseliş devam ettiği için Tarım ve Orman Bakanlığı Ramazan Bayramı’na kadar ithalat kararı aldı. Ancak bu adımın et fiyatlarını kısa vadede düşüremeyecek. Büyük olasılıkla yıl sonuna kadar ithalat sürecek" ifadelerini kullandı.
Et fiyatlarındaki zam furyası ocak ayında da sürdü ve bugün ortalama et fiyatları 900 liraya kadar yükseldi.
Kutlu, konuya ilişkin, “Yakın zamanda 1.000 liranın üzerine çıkması şaşırtıcı olmaz. Şu anda yaklaşık 21 dolar seviyesinde olan et fiyatları, kur sabit kalsa bile 25 dolara kadar yükselebilir. Besici pahalı üretiyor, tüketici pahalıya alıyor” değerlendirmesi yaptı.
AVRUPALI ALIM GÜCÜYLE KURTARIYOR
Vatandaş, dolar bazında dünya ortalamasının yaklaşık 3 katı fiyatına et alırken, Türkiye ortalama 17.19 Euro ile de Avrupa ülkeleri arasında 11. sırada yer alıyor. Sıralamada Lüksemburg 32.40 Euro ile Avrupa’nın en pahalı et tüketen ülkesi oldu. Lüksemburg’u sırasıyla 28.15 Euro ile Danimarka, 24.80 Euro ile Avusturya, 22.10 Euro ile İsveç, 21.30 Euro ile Finlandiya takip etti.
Ancak Avrupa’nın alım gücünün yüksek olması ete erişim sıkıntısının yaşanmasını önlüyor.
Örneğin Almanya’da ocakta asgari ücret 2.409 Euro’ya çıktı. Ülkede kırmızı etin kilogram fiyatının 19.90 Euro olduğu dikkate alındığında bir asgari ücretli 121 kilogram et satın alabiliyor. Türkiye’de bir asgari ücretlinin alabildiği et miktarı 32.4 kilogram ile sınırlı kalıyor.