ABD, İran’a yönelik baskıyı artıracak yeni bir adım atarak, İran limanlarına giriş ve çıkış yapan tüm deniz trafiğine abluka uygulayacağını açıkladı. Kararın bugün yürürlüğe girmesi beklenirken, uygulamanın özellikle Hürmüz Boğazı çevresinde etkili olacağı belirtildi. Buna karşılık, İran dışındaki limanlara giden gemilerin geçişine izin verileceği ifade edildi.
Bu gelişme, ABD ile İran arasında son dönemde artan gerilimin bir uzantısı olarak görülüyor. Taraflar arasında hafta sonu Pakistan’da gerçekleştirilen görüşmelerden sonuç çıkmamasının, Washington yönetiminin daha sert önlemler almasına yol açtığı savunuldu. ABD Başkanı Donald Trump, İran’ın nükleer program konusunda geri adım atmaya yanaşmadığını öne sürerken; Tahran yönetimi ise ABD’yi hukuka aykırı taleplerde bulunmakla suçladı.
ABD SAAT VERDİ
Ablukanın teknik olarak, İran limanlarına yönelen gemilerin denetlenmesi ve gerekirse durdurulması şeklinde uygulanması bekleniyor. ABD güçlerinin bölgedeki askeri varlığını artırarak gemi trafiğini kontrol altına alacağı değerlendirilirken ABD Merkez Komutanlığı da operasyonun13 Nisan 17.00'den itibaren başlayacağını duyurdu.
BBC'nin haberine göre; Washington’un bu hamleyle hedefinin, İran’ın deniz ticaretinden elde ettiği gelirleri kesmek ve Tahran üzerindeki ekonomik baskıyı artırmak olduğu iddia edildi. İran’ın uzun süredir Hürmüz Boğazı üzerinden geçen gemiler üzerinde fiili kontrol kurarak bazılarına geçiş izni verdiği, bazılarından ise yüksek ücret talep ettiği öne sürüldü.
İRAN'DAN ABLUKA İDDİALARINA CEVAP
İran, ABD’nin “deniz ablukası” yönündeki açıklamalarının ardından Basra Körfezi ve Umman Denizi’ndeki limanlarının güvenliğine yönelik herhangi bir tehdidin bölge genelinde ciddi sonuçlar doğuracağı uyarısında bulundu.
İran Silahlı Kuvvetleri’ne bağlı Hatemu’l Enbiya Merkez Karargâhı Sözcüsü Yarbay İbrahim Zülfikari, İran’ın kendi kara sularında güvenliği sağlamaya kararlılıkla devam edeceğini vurguladı.
Hürmüz Boğazı geçişlerine de değinen Zülfikari, ABD ve İsrail bağlantılı gemilerin bölgeden geçişine izin verilmeyeceğini, diğer ticari gemilerin ise İran Silahlı Kuvvetleri ile koordinasyon içinde geçebileceğini ifade etti.
ABD’nin İran gemilerine uluslararası sularda müdahale etme olasılığını “hukuksuz ve korsanlık niteliğinde bir adım” olarak nitelendiren Zülfikari, “Fars (Basra) Körfezi ve Umman Denizi’nde deniz güvenliği herkes içindir ya da hiç kimse için değildir. Eğer İran limanlarının güvenliği tehdit edilirse, bölgedeki hiçbir limanın güvenliği garanti altında olmayacaktır” ifadelerini kullandı.
PETROL VE DOĞALGAZ FİYATLARINDA ARTIŞ RİSKİ
Uzmanlar, ablukanın etkisinin kısa vadede sınırlı kalabileceğine dikkat çekti. Bölgedeki gemi trafiği zaten ciddi biçimde azalmış durumda. Ancak bu adımın küresel enerji piyasaları üzerinde dolaylı etkiler yaratabileceği, özellikle petrol ve doğalgaz fiyatlarında artış riskini beraberinde getirdiği belirtildi.
Ayrıca bu tür bir askeri uygulamanın uluslararası hukuk açısından tartışmalı olabileceği de vurgulandı. Bazı uzmanlara göre, açık bir savaş durumu olmadan uygulanan bir ablukanın hukuki sorunlar doğurabileceği ve mevcut ateşkes koşullarını zora sokabileceği değerlendirildi.
ABD BASININDAN DİKKAT ÇEKEN AÇIKLAMA
ABD basını İslamabad’da yürütülen kritik temaslardan somut bir anlaşma çıkmamasına rağmen iki ülke arasındaki diplomasi trafiğinin sona ermediğini öne sürdü.
Wall Street Journal’ın konuya yakın kaynaklara dayandırdığı haberine göre, bölgedeki bazı ülkeler iki taraf arasında diyaloğun sürdürülmesi için yoğun çaba harcıyor. Diplomatik kaynaklar, kamuoyuna yansıyan sert açıklamalara rağmen hem Washington hem de Tahran’ın kapıyı tamamen kapatmadığı görüşünde birleşiyor.
Görüşmelerde en büyük anlaşmazlık başlıklarının başında Hürmüz Boğazı’nın ücretsiz şekilde yeniden uluslararası geçişe açılması, İran’ın nükleer programı kapsamındaki uranyum faaliyetleri ve Tahran’a ait dondurulmuş finansal varlıkların serbest bırakılması yer aldı.
İranlı yetkililerin, sınırlı düzeyde uranyum zenginleştirme faaliyetlerini sürdürme ya da mevcut stokları kademeli olarak azaltma yönünde esneklik gösterdiği, ancak ABD tarafının bu önerileri yeterli bulmadığı ifade edildi.
PEZEŞKİYAN'DAN MESAJ
İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, ABD ile yürütülen diplomatik temaslara ilişkin yaptığı açıklamada, Washington yönetiminin tutumuna bağlı olarak müzakere sürecinde ilerleme sağlanabileceğini belirtti. Pakistan’ın başkenti İslamabad’da gerçekleştirilen görüşmelerin ardından sosyal medya hesabından paylaşım yapan Pezeşkiyan, “ABD hükümeti maksimalist yaklaşımdan vazgeçer ve İran halkının haklarına saygı gösterirse, mutlaka anlaşmaya varmanın yolları bulunacaktır” ifadelerini kullandı. Açıklama, tarafların ilk tur temaslardan sonuç alamadan ayrıldığı bir dönemde geldi.
Öte yandan ABD cephesinde Başkan Yardımcısı JD Vance, görüşmelerin anlaşma sağlanamadan sona erdiğini doğrularken, İran basını başarısızlığın nedenini Washington’un “aşırı taleplerine” bağladı. Diplomatik kaynaklar, taraflar arasında iletişim kanallarının tamamen kapanmadığını ve yeni bir müzakere turu ihtimalinin masada olduğunu belirtirken, sürecin seyrinin tarafların taleplerinde ne ölçüde esneklik göstereceğine bağlı olacağı değerlendiriliyor.
ERAKÇİ: "DERS ALMAMIŞLAR"
İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi, İran ile ABD arasında İslamabad’da yürütülen müzakerelere ilişkin yaptığı açıklamada, anlaşmaya varılmasına kısa bir süre kala Washington’un taleplerinin sertleştiğini ve sürekli değiştiğini belirterek sürecin tıkandığını ifade etti. Sosyal medya üzerinden değerlendirmelerde bulunan Erakçi, İran’ın savaşın sona ermesi amacıyla görüşmelere yapıcı bir yaklaşımla katıldığını ancak karşı tarafın “aşırı iddialı hedefler” ve abluka tehdidiyle süreci zorlaştırdığını savundu. Tarafların geçmişten ders çıkarmadığını dile getiren Erakçi, iyi niyetin karşılık bulması gerektiğini, aksi halde gerilimin artmasının kaçınılmaz olacağını vurguladı.