Emeklilikte Yaşa Takılanlar (EYT) düzenlemesinin ardından, sadece birkaç günlük farkla emeklilik hakkını 17 yıl sonraya devreden milyonlarca yurttaşın gözü kulağı Ankara’dan gelecek haberlerde.
Yüksek prim ödemelerine rağmen yaş engeline takılan kitleler, "adaletli kademe" arayışını sürdürüyor.
Sosyal Güvenlik Uzmanı Murat Bal, sistemde beklenen yaş sınırını ve bu mücadelenin geleceğini analiz etti.
SİSTEMİN YÜKÜ 1999-2008 GİRİŞLİLERİN SIRTINDA
Kademeli emeklilik talebi, özellikle 1999 ile 2008 yılları arasında sigorta girişi yapılmış olan kitleyi kapsıyor. Bu gruptaki pek çok kişi, EYT’li çalışanlarla aynı, hatta bazen çok daha fazla prim günü ödemiş durumda.
Sisteme güvenerek yıllarca vergisini ve primini yatıran bu kesim, 9 Eylül 1999 öncesi işe girenlerin aksine, bir gecede ağırlaştırılan emeklilik koşullarıyla karşı karşıya kaldı.
Uzmanlar, bu kitlenin şu anki sosyal güvenlik sisteminin mali yükünü taşıyan ana gövde haline geldiğini belirtiyor.
FAZLA ÇALIŞANIN CEZALANDIRILDIĞI DÜZEN
Mevcut sistemdeki en büyük çelişki, çalışma süresi uzadıkça emekli maaşının veya hakların iyileşmemesi. Bal, bir EYT'linin 5 bin 900 günle emekli olabilirken, bir gün farkla sisteme giren yurttaşın 14 bin günü devirmek zorunda kalmasının "sosyal devlet" ilkesiyle bağdaşmadığını söyledi.
Murat Bal, konuya ilişkin şu çarpıcı tespiti yapıyor:
"Ne kadar çok çalışırsan o kadar cezalandırılırsın algısı toplumu sarmış durumda. Bir diğer önemli sorun da 9000 prim gününden sonra Aylık Bağlama Oranlarının artmaması. İnsanlar sistemde kaldıkça fiilen cezalandırılıyor. Hakkaniyete dayalı bir yapıda uzun prim ödemek maaşta artışa yol açmalı, aksi halde insanlar kayıt dışına veya sistem dışına itilir."
MASADAKİ YAŞ SINIRI: 50 MÜMKÜN MÜ?
Milyonlarca ücretli çalışanın merak ettiği "Hangi yaşta emekli olabiliriz?" sorusuna ise Bal temkinli yaklaşıyor.
Geçmişte yapılan "erken yaşta emeklilik" uygulamalarının sistemde yarattığı aktüeryal dengesizliğe dikkat çeken Bal, 38-43 gibi yaşlarda emekliliğin sürdürülebilir olmadığını ifade etti.
Türkiye’nin ekonomik koşulları ve demografik yapısı göz önüne alındığında, kademeli emeklilik için başlangıç yaşının 50 ve üzeri olabileceği öngörülüyor. Bu durum, 40'lı yaşlarında emeklilik hayali kuran milyonlar için yeni bir bekleyiş süreci anlamına gelebilir.
İKİ ŞARTI VAR
Siyasilerin bu kadar büyük bir kitleye sırtını dönemeyeceğini vurgulayan Bal, mücadele etmenin şartlardan biri olduğunu açıkladı. EYT mücadelesinin nasıl büyüdüğünü örnek gösteren SGK uzmanı, kademeli emeklilik bekleyenlerin alanlarda sesini daha gür çıkarması gerektiğini söyledi. Seçim dönemlerinde konunun gündeme gelmesinin doğal olduğunu belirten Bal, net bir tarih vermenin zor olduğunu, bu durumun toplumsal baskı ve siyasi beklentiler arasındaki algoritmaya bağlı olduğunu dile getirdi.
Özetle kademeli emeklilik için iki koşul önemli: Mücadele ve seçim beklentisi.