Kuzey Kutbu hiç bu kadar sıcak olmamıştı: Buzlar eridikçe yaşam alanları yok oluyor
Arktik'teki sıcaklık rekorları ve buzulların erimesi, bölgedeki yaban hayatını tehdit ediyor. Barents Denizi'nde inceleme yapan Türk bilim insanları, kutup ayıları ile balinaların yaşam alanlarındaki tehlikeli değişimi gözlemledi.
Yaklaşık üçte ikisi okyanuslarla kaplı olan Kuzey Kutbu, uzun süreli aydınlık ve karanlık dönemleri, buzullardan beslenen tatlı su kaynakları ve yalnızca bu coğrafyada yaşayan endemik türleriyle gezegenin en özgün ekosistemlerinden birine ev sahipliği yapıyor.
Arktik Okyanusu'nun en verimli bölgelerinden sayılan Barents Denizi, çok sayıda deniz memelisi ve kuş türü için kritik yaşam alanı oluşturuyor; ancak iklim değişikliği bu ekolojik dengeyi hızla bozuyor.
ABD Ulusal Okyanus ve Atmosfer Dairesi'nin (NOAA) 2025 Arktik Raporu'na göre, Ekim 2024-Eylül 2025 döneminde Arktik'te yüzeye yakın hava sıcaklıkları 1900 yılından bu yana kaydedilen en yüksek seviyeye ulaştı.
Son 10 yılın tamamı ölçüm tarihinin en sıcak yılları olarak kayıtlara geçerken, 2006'dan bu yana Arktik'teki yıllık sıcaklık artışının küresel ortalamanın iki katından daha hızlı gerçekleştiği belirlendi.
Aynı dönemde bölgedeki toplam yağış miktarı da rekor kırdı; kış, ilkbahar ve sonbahar mevsimlerindeki yağışlar 1950'den bu yana ölçülen en yüksek 5 değer arasına girdi.
Hızla eriyen deniz buzları, avlanma, dinlenme ve üreme gibi temel yaşam faaliyetleri için buz örtüsüne bağımlı türlerin yaşam alanlarını giderek daraltıyor. Deniz Memelileri Komisyonu'nun değerlendirmelerine göre bu türler, buzların geri çekilmesiyle birlikte daha uzun mesafeler kat etmek zorunda kalıyor.
Artan mesafeler hayvanların daha fazla enerji harcamasına, üreme başarısının düşmesine ve bazı popülasyonlarda gerileme riskinin artmasına yol açıyor.
Bilim insanları, deniz buzlarındaki kaybın kutup ayıları, morslar ve foklar başta olmak üzere birçok Arktik türünün davranış ve göç düzenlerini değiştirdiğine dikkat çekiyor. Bazı türlerin insan yerleşimlerine daha fazla yaklaşması insan-yaban hayatı çatışması riskini de büyütüyor.
Bu yıl altıncısı düzenlenen Ulusal Arktik Bilimsel Araştırma Seferi kapsamında Türk bilim insanları Arktik'teki yaban hayatını yakından gözlemleme fırsatı buldu.
Barents Denizi'nde gerçekleştirilen sefer sırasında araştırmacılar, Arktik'in simgesi kutup ayılarının yanı sıra kambur balina, beyaz balina (beluga), mors kolonileri, farklı fok türleri ve ren geyiklerini doğal yaşam alanlarında inceledi.
Seferin koordinatörü Prof. Dr. Burcu Özsoy, artan sıcaklıkların uluslararası raporlara da yansıdığını belirterek 2026'da da bu etkilerin sürdüğünü vurguladı. Özsoy, deniz buzlarındaki azalmayı ve ortalama sıcaklıkların yükselişini yakından takip ettiklerini ifade etti.
Prof. Dr. Özsoy, "Kuzey Kutbu'nda yaşayan hayvanlar ve deniz canlıları başta olmak üzere ekosistemde olumsuz sonuçların görülmesi de ön plana çıkıyor. Bu sebeple, bilimsel çalışmalarımızın artması ve uzun dönemli izleme çalışmalarının sürdürülebilmesi çok önemli. Bu kapsamda biz de uluslararası literatüre katkı sunmaya çalışıyoruz" dedi.
(AA)