Hristiyanlığın kaderini değiştiren o gizemli yapı bulundu: 1700 yıl sonra Bursa'da ortaya çıktı

Bursa'nın İznik ilçesinde Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın izniyle 2015 yılında başlatılan arkeolojik kazı ve araştırmalar, 11. yılında antropologlar, restoratörler, arkeologlar ve sanat tarihçilerinden oluşan geniş bir ekiple aralıksız sürüyor.

Bursa Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Arkeoloji Bölümü Başkanı Prof. Dr. Mustafa Şahin başkanlığındaki araştırma ekibi, bu sezon Birinci Konsil'in yapıldığı küçük kiliseyi arama çalışmalarına yoğunlaştı.

Hristiyanlıkla ilgili temel dini konuların MS 325 yılında tartışılıp karara bağlandığı Birinci Konsil, bu alandaki göl kıyısı bazilikasından önce inşa edilmiş küçük bir kilisede toplanmıştı.

Söz konusu bazilika, Amerikan Arkeoloji Enstitüsü tarafından 2014 yılında dünya çapındaki en önemli 10 keşiften biri seçilmişti.

Ekip bu sezon uluslararası bir yapıya kavuştu ve İtalya'dan Calabria Üniversitesi ile Catanzaro Magna Graecia Üniversitesi'nden araştırmacılar kazı çalışmalarına katıldı.

Şahin, daha önce prothesis yani kutsal eşyaların saklandığı odada zemin döşemesi olduğunu düşündükleri bir kaplamanın kilisenin dışında devam edip etmediğinin bu sezonun en önemli sorusu olduğunu belirtti.

Prothesis odasının doğusunda, beden duvarının dışında başlatılan kazı çalışmasında ilk haftanın sonunda zemin döşemesinin mevcut kilisenin dışında devam ettiği görüldü.

Bu bulgu, kilisenin bir birinci evresi olduğunu ve büyük ihtimalle Aziz Neophytos Kilisesi'nin mevcut kilisenin altında yer aldığını ortaya koyuyor.

Şahin, "368 depreminde yıkılan Aziz Neophytos Kilisesi'nin, Birinci Konsil'e katılan din adamlarının anısına ve Birinci Konsil'in yapıldığı yerin üzerine 380 yılı sonrası inşa edilen Kutsal Pederler Kilisesi'nin artık kesinlikle burada olduğunu bu sene itibarıyla söyleme durumuna gelmiş bulunuyoruz" dedi.

Birinci Konsil'e katılan din adamı Caesarealı Eusebius, Vita Constantini adlı eserinde konsili anlatırken "Birinci Konsil, ibadet evi ya da küçük bir kilisede toplandı. Kilise o kadar küçüktü ki bu kadar din adamı bu kiliseye nasıl sığdı? Bu da Tanrı'nın büyük bir mucizesi" ifadesini kullanmıştı.

Şahin, "Bu sene yaptığımız kazılarda, ilk olarak temellerini, zemin kaplamasını bulduğumuz yapının tahmin ettiğimiz gibi Aziz Neophytos Kilisesi'ne, Eusebius'un bahsettiği küçük kiliseye ait olduğunu rahat bir şekilde söyleyebilecek duruma geldik. Dolayısıyla büyük bir mutluluk içindeyiz. En azından hipotezimizin karşılığını bulduk" diye konuştu.

Kazı çalışmaları sırasında bulunan bir altın yüzük ve bir yüksük de araştırma ekibini heyecanlandırdı. Altın yüzükte hurma ağacı ve kılıç bezemesi bulunuyor.

Yüksük ve yüzüğün benzer örnekleri Emeviler ve Abbasiler dönemlerinde görülüyor ve bu buluntular araştırmanın hipotezleri açısından büyük önem taşıyor.

Şahin, Emeviler'in 729 yılında İznik'i kuşattığını, İstanbul'u fethetmeden önce stratejik olarak İznik'in alınmasını hedeflediğini, 6 ay süren kuşatmada şehrin fethedilemediğini ancak Emevi emirinin Kutsal Pederler Kilisesi'ne girdiğinin bilindiğini aktardı.

Bu bilginin Kutsal Pederler Kilisesi'nin İznik surlarının dışında bulunduğunu kanıtladığını belirten Şahin, bulunan yüksük ve yüzüğün Emeviler'in bu kiliseyi ziyaret ettiğini göstermesi açısından kritik bir bulgu olduğunu vurgulayarak "Taşlar artık yavaş yavaş yerine oturuyor" dedi.

İtalyan ekibin başkanlığını Catanzaro Üniversitesi'nden Prof. Dr. Francesco Cuteri yürütüyor ve ekip bazilikanın orta nefinde çalışıyor. Daha önce bema duvarının önünde bulunan 8 mezardan 2'si, kilisenin 380 yılında inşa edildiğini kanıtlayan Valens Valentianus dönemine ait sikkeler içeriyordu.

Papa 14. Leo, 28 Kasım 2025'te İznik'e gelerek Birinci İznik Konsili'nin 1700. yıl dönümü programına katılmıştı.

(AA)