İlk bakışta "Acaba gelirken bakkala mı uğradı?" ya da "Stilisti son anda çantasını unuttu da eline bunu mu tutuşturdular?" diye düşünmeden edemiyorsunuz.
Genç aktris Zhang Jingyi, Pekin'deki kırmızı halı etkinliğinde tartışma yaratan çantasıyla.
Ancak burası moda dünyası; mantığın bittiği, absürtlüklerin başladığı yer. O elindeki sıradan, içine iki ekmek bir süt atıp eve döneceğiniz türden sarı poşet, aslında lüks moda devi Balenciaga'nın son "şaheseri". Üstelik bu "çöp poşeti" görünümlü tasarımın fiyat etiketi tam tamına 1.790 dolar. Türk lirasına çevirmeye kalkmayın, asabınız bozulabilir. Peki ama neden? Neden bir insan, çöpe attığımız bir nesneye benzeyen bir şeye servet öder?
MODANIN "KRAL ÇIPLAK" ANI
Balenciaga'nın bu hamlesi aslında yeni değil. Markanın kreatif direktörü Demna Gvasalia, yıllardır moda dünyasıyla, daha doğrusu lüks tüketicisiyle adeta kedinin fareyle oynadığı gibi oynuyor. Daha önce de IKEA'nın 90 sentlik mavi alışveriş çantasının 2.000 dolarlık deri versiyonunu, yırtık pırtık ve kirli görünümlü spor ayakkabıları binlerce dolara satmışlardı. Şimdi ise çıtayı bir adım daha yukarı (veya aşağı) taşıyarak doğrudan çöp poşetini lüks bir aksesuara dönüştürdüler.
Bu durum, modern modanın geldiği noktadaki derin bir ironiyi ve belki de bir tür "akıl tutulmasını" gözler önüne seriyor. Sıradan bir vatandaşın elinde görseniz "yazık, poşetle geziyor" diyeceğiniz bir obje, üzerine görünmez bir lüks marka logosu (veya algısı) eklendiğinde birdenbire bir statü sembolüne dönüşüyor. Zhang Jingyi'nin kırmızı halıda bu çantayı taşıması, aslında bu absürt tiyatronun en net sahnelenişiydi.
Tasarımın podyumdaki ilk lansmanından bir kare. Çöp poşeti estetiği yüksek modayla buluşuyor.
Sosyal medyada kopan fırtınayı tahmin edersiniz. İnsanlar haklı olarak isyan ediyor. Bir yanda hayat pahalılığıyla, enflasyonla mücadele eden, o sarı poşetin içini doldurmakta zorlanan milyonlarca insan; diğer yanda o poşetin "ironik" bir kopyasına aylar süren asgari ücret bedelini gözünü kırpmadan ödeyen elit bir kesim. Bu, sadece bir moda eleştirisi değil, aynı zamanda devasa bir sınıf uçurumunun ve "yoksulluk estetiğinin" zenginler tarafından bir eğlence aracı olarak kullanılmasının eleştirisidir.
Medya ve sosyal medya, bu absürt tasarımı günlerce manşetlerinden düşürmedi.
Lüks markalar artık bize kalite, zarafet veya eşsiz bir işçilik satmıyor. Bize "konuşulma garantisi" satıyorlar. Balenciaga çok iyi biliyor ki, kusursuz ve klasik bir deri çanta tasarlasalar kimse bunu konuşmayacak. Ama bir çöp poşetini 1.790 dolara satarsanız, benim gibi köşe yazarları oturup bunun hakkında yazılar yazar, Twitter'da (yeni adıyla X'te) milyonlarca etkileşim alırsınız. Yani aslında satılan şey çanta değil, provokasyonun ta kendisi.
Yakından bakıldığında bile sıradan bir plastikten farksız görünen o meşhur detaylar.
Moda dünyası, sınırları zorlamayı ve izleyicilerini şaşırtmayı her zaman sevmiştir. Ancak bazen bir kırmızı halı görünümü, sadece bir stil beyanı olmaktan çıkıp küresel bir sosyal medya fenomenine dönüşebilir. İşte tam da bu durum, 26 yaşındaki yetenekli Çinli aktris Zhang Jingyi'nin Pekin'de düzenlenen prestijli bir film festivali kırmızı halısında boy göstermesiyle yaşandı. Göz alıcı tuvaletler, pırlantalar ve klasik tasarım çantaların geçit yaptığı bir ortamda, Jingyi'nin elinde tuttuğu sarı, parlak ve ilk bakışta marketten yeni alınmış bir plastik poşeti andıran obje, tüm kameraların odak noktası haline geldi.
Sosyal medya anında alevlendi. Görüntülerin internete düşmesinden dakikalar sonra, moda dedektifleri ve netizenler bu sıra dışı aksesuarın kimliğini "tespit ettiklerini" iddia ettiler: Bu, lüks moda devi Balenciaga'nın tartışma yaratan, 1.790 dolar (yaklaşık 60.000 TL) değerindeki ünlü "Trash Pouch" (Çöp Poşeti) tasarımıydı. İnsanlar, bir aktrisin kırmızı halıya binlerce dolarlık bir çöp poşetiyle çıkmasını hem eleştirdi hem de bu cesur ironiyi alkışladı.
ÇÖPE ATILAN SADECE PARA MI?
Zhang Jingyi'nin Pekin'deki o kırmızı halı pozu, moda tarihine sadece rüküş bir an olarak değil, kapitalizmin ve lüks tüketim çılgınlığının zirve noktalarından biri olarak geçecek. Bir zamanlar lüks, ulaşılamaz bir güzelliği ve kaliteyi temsil ederken; bugün sıradanlığı, hatta çirkinliği fahiş fiyatlara pazarlayan bir illüzyona dönüşmüş durumda.
Eğer birileri, evdeki çöp kovasına geçirdiğimiz poşetin aynısına binlerce dolar verip kendini özel hissediyorsa, ortada tasarımsal bir dehadan ziyade psikolojik bir vaka var demektir. Belki de Balenciaga'nın bize anlatmak istediği asıl şey budur: "Siz o kadar marka bağımlısısınız ki, size çöp bile satsak alırsınız." Ve ne yazık ki, haklı çıkıyorlar. Bir sonraki kırmızı halıda ünlülerin ellerinde pazar arabası veya inşaat kovası görürsek şaşırmayalım. Ne de olsa moda dünyasında artık "Kral çıplak" diyecek kimse kalmadı; herkes o görünmez, absürt kıyafetleri alkışlamakla meşgul.
LÜKSÜN ALGI YÖNETİMİ
Bu olay, modern moda pazarlamasının ve marka algısının ne kadar güçlü olduğunu kanıtlayan muazzam bir vaka çalışmasıdır. Balenciaga, ürünleri satmaktan ziyade "konuşulmak" için ürettiği bu tarz provokatif tasarımlarla (yırtık ayakkabılar, cips paketi çantalar, koli bandı bileklikler) zihinlerimizde öyle bir yer edindi ki; artık gerçek bir çöp poşeti bile lüks bir statü sembolü olarak algılanabiliyor.
Pazarlama uzmanlarının da belirttiği gibi, lüks modada ürünün kendisi genellikle hikayenin sadece bir parçasıdır. Asıl satılan şey; dikkat çekme, statü, ironi ve sosyal medyada viral olma potansiyelidir. Zhang Jingyi vakası, Balenciaga'nın bu stratejide ne kadar başarılı olduğunu, markanın kendi ürünü bile ortada yokken (sadece bir benzerlik üzerinden) günlerce küresel gündemi meşgul edebilmesiyle kanıtlamıştır.
Sonuç olarak, ister 1.790 dolarlık dana derisi bir "Trash Pouch" olsun, isterse bir film promosyonu için kullanılan 10 sentlik gerçek bir plastik poşet; kırmızı halıda taşınan o sarı obje, modanın sadece giydiklerimizden ibaret olmadığını, aynı zamanda toplumsal algılarımızla oynayan devasa bir tiyatro sahnesi olduğunu bizlere bir kez daha hatırlattı. Ve görünüşe göre, bu sahnede en çok alkışı, kuralları en cesurca yıkanlar alıyor.