İran’daki hükümet karşıtı protestolar ekseninde Washington’un askeri hareketliliği yakından izleniyor.
Trump için bu "ne yapacağı belli olmaz" algısı son derece kullanışlı.
Son saatlerde gelen çelişkili açıklamalar var.
ABD Başkanı Donald Trump, İranlı protestoculara “yardım yolda” mesajı vermiş, herhangi bir idam halinde sert karşılık vereceklerini söylemişti.
Trump, bugünse ABD’ye “İran’daki öldürmelerin durduğu, idamlara yönelik bir planın iptali” bilgisinin iletildiğini açıkladı.
Ayrıntı vermekten kaçınan Trump, bu bilginin “olan biteni bilen kişilerden” geldiğini söyledi.
Reuters’e konuşan iki Avrupalı yetkili, ABD’nin askerî müdahalesinin önümüzdeki 24 saat içinde gelebileceğini söyledi.
Bir İsrailli yetkili de Trump’ın müdahaleye karar vermiş gibi göründüğünü, ancak kapsamı ve zamanlamasının henüz net olmadığını ifade etti.
Yine Reuters’e göre Tahran’a karşı protestolar ardından ortaya çıkan istikrarsızlıktan faydalanmayı amaçlayan yabancı aktörlerin, Irak’tan İran’a sınırı geçmeye çalıştığını söyledi.
Üst düzey bir İranlı yetkili dahil Reuters’e konuşan kaynaklar, Türkiye’nin istihbarat teşkilatının, son günlerde sınırı geçen "Kürt güçleri" konusunda İran Devrim Muhafızları’nı uyardığını belirtti.
ABD’DEN ASKERİ HAMLE: UÇAK GEMİSİ ORTA DOĞU’YA
Pentagon, USS Abraham Lincoln (CVN-72) uçak gemisi ve ona bağlı Taarruz Grubu’na Güney Çin Denizi’ndeki mevcut konumlarından ayrılarak Orta Doğu’ya intikal talimatı verdi.
Yetkililere göre, USS Abraham Lincoln’ün CENTCOM’un sorumluluk alanındaki Umman Denizi’ne ulaşması yaklaşık bir hafta sürecek. Bu adım, ABD ile İran arasındaki tansiyonun yükseldiği bir dönemde atıldı.
AMERİKAN ÜSSÜNDEN PERSONEL TAHLİYESİ VE KÖRFEZ ÜLKELERİNİN TUTUMU
Pentagon, Orta Doğu’daki en büyük ABD askeri üssünden bazı zorunlu olmayan personelin tahliye edildiğini açıkladı.
Kararın, İran’daki protestolara yönelik baskının artmasıyla bağlantılı olduğu belirtiliyor.
Katar’daki ABD üssü Afganistan ve Irak için lojistik destek amacıyla inşa edilmişti.
Katar bu üssün İran dahil diğer devletlere saldırı için kullanılmasına izin vermiyordu. Daha ziyade koordinasyon ve lojistik için kullanılıyordu.
Bahreyn ve BAE daha önemli ve esnek partnerlik sağlıyor.
Suudi Arabistan, Trump yönetimini İran’a karşı askeri bir saldırı gerçekleştirmekten vazgeçirmeye çalıştı.
Körfez Arap ülkeleri, başta Suudi Arabistan olmak üzere, Washington’u özel olarak uyararak, böyle bir saldırının bölgeyi istikrarsızlaştırabileceği, petrol piyasalarını bozabileceği ve küresel ekonomiye zarar verebileceğini belirtti.
Suudi yetkililer ayrıca, çatışmaya katılmayacaklarını ve ABD’nin İran’a karşı saldırılar için kendi hava sahalarını kullanmasına izin vermeyeceklerini ifade etti.
Suudi Arabistan, İran’ın bölgesel nüfuzuna karşı olsa da, ABD’nin doğrudan askeri müdahalesiyle geniş çaplı bir savaşa girilmesini önlemeyi tercih etti.
Suudi Arabistan, olası saldıriyla petrol fiyatları yükseldiğinde varil başına daha fazla gelir elde edebilir. Ancak aşırı fiyat artışları küresel piyasaları istikrarsızlaştırarak dünya ekonomisine zarar verebilir.
Yüksek fiyatların, talepte keskin bir düşüş yatarak resesyona yol açabileceği ve bunun da uzun vadede toplam petrol ihracatını azaltabileceği aktarılıyor.
Ayrıca İran’a yapılacak bir saldırının, İran veya desteklediği grupların Suudi Arabistan, BAE ve Bahreyn gibi Körfez ülkelerine karşı misilleme yapmasına yol açabilir.
İDAM TARTIŞMASI: SOLTANİ DOSYASI
Ancak Trump'ın İran'ın ölümleri durduracağı açıklamasından birkaç saat sonra New York Times, idam edilmesi planlanan 26 yaşındaki protestocu Erfan Soltani’nin infazının programda oduğunu yazdı.
Wall Street Journal da İran’ın, Trump’ın uyarılarına rağmen hızlı yargılamalar ve idamlara hazırlandığı sinyalini verdiğini aktardı.
İran yargısının başındaki isim Gholamhossein Mohseni-Ejei, devlet televizyonunda yayımlanan videoda, protestoculara karşı “hızlı hareket edilmesi” çağrısında bulundu.
Soltani, 28 Aralık’ta başlayan protesto dalgasında idam edilmesi beklenen ilk isim olacaktı.
Norveç merkezli Hengaw İnsan Hakları Örgütü, Soltani’nin 8 Ocak’ta Tahran’ın batısındaki evinde gözaltına alındığını, avukata erişim ve savunma hazırlığı imkânı verilmediğini bildirdi.
BÖLGESEL DİPLOMASİ VE RUSYA ARABULUCULUĞUNDA İRAN-İSRAİL TEMASI
İngiltere Dışişleri Bakanlığı, İsrail’e yönelik zorunlu olmayan tüm seyahatlerden kaçınılması yönünde uyarı yayımladı.
Financial Times, İsrail Başbakanı Netanyahu’nun sessizliğine dikkat çekti.
Washington Post’a göre, Aralık ayı sonunda protestolar patlak vermeden günler önce İsrailli yetkililer, Rusya aracılığıyla İran’a, İsrail’e saldırı olmadığı sürece İran’a karşı saldırı başlatmayacaklarını iletti.
İran da aynı kanal üzerinden önleyici saldırıdan kaçınacağını bildirdi.
Trump’ın müdahalesi ister askeri harekât, ister tehdit altında müzakereler, ister siber saldırılar ve daha sert yaptırımların bir kombinasyonu olsun; analizlere göre zayıflamış bir İran rejimi bölgesel dengeleri İsrail lehine çevirebilir.
Netanyahu’ya yakın isimlerden eski Ulusal Güvenlik Danışmanı Yaakov Amidror, Trump’ın rejimi devirmeyi de hedeflese, daha sınırlı bir anlaşmaya gitse de İsrail’in kazançlı çıkacağını savundu.
Amidror’a göre, İran’ın nükleer ve füze projelerinin temizlenmesi dahi “son derece harika bir sonuç” olur.
Geçen yılki 12 günlük savaşta, İsrail’in İran’ın hava savunmalarını büyük ölçüde etkisiz hale getirdiği, ABD’yi yeraltı nükleer tesislerine karşı en büyük konvansiyonel silahların kullanımına ikna ettiği hatırlatılıyor.
Ancak İsrailli yetkililer, Trump’ın baskısının, İran Devrim Muhafızları’nın geniş balistik füze kapasitesinin tamamen yok edilmesini engellediğini de vurguluyor.
İran’daki protestolar, idam iddiaları ve ABD’nin askeri yığınağı, bölgesel dengeleri yeniden şekillendirebilecek bir kırılma noktasına işaret ediyor.
Başkan Trump’a İran’a saldırı ve rejim değişikliği yönünde etki etmeye çalışanlar ile İran’ı nükleer anlaşmaya ikna etme yönünde insiyatif kullanmasını isteyen çevrelerin lobi faaliyetleri devam ediyor.