Türkiye'nin yetiştirdiği en büyük değerlerden biri olan Prof. Dr. İlber Ortaylı, 6 gündür yoğun bakımda sürdürdüğü yaşam mücadelesini kaybederek 13 Mart'ta 79 yaşında hayatını kaybetti. Diyabet ve böbrek yetmezliği ile mücadele eden usta tarihçinin vefatı tüm Türkiye’yi yasa boğarken vasiyeti gündeme geldi.
Pazartesi günü İstanbul’da düzenlenecek törenle son yolculuğuna uğurlanacak olan İlber Hoca’nın vefatı, geçmişte verdiği bir röportajdaki vasiyetini yeniden hatırlattı.
İLBER ORTAYLI'NIN VASİYETİ ORTAYA ÇIKTI
Bir röportajda mezar yeriyle ilgili sorulara içtenlikle yanıt veren Ortaylı, "Herhalde Gelibolu olur. Burada istemiyorum. Kalabalık sevmiyorum" ifadeleriyle, ebedi huzuru Çanakkale’nin tarihi topraklarında aradığını dile getirmişti.
Sadece bir tarihçi değil, aynı zamanda gençliğin rehberi olan İlber Ortaylı, 26 Temmuz 2020’de Zeynep Bilgehan’a verdiği mülakatta da gençlere uyarılarda bulunmuştu. Gençliğin yüksek kapasitesinin ve enerjisinin hızla değerlendirilmesi gerektiğini savunan Ortaylı, vasiyet niteliğindeki açıklamasında "Tuğlayı ve temeli sağlam atacaksın, gençken aldıklarını iyi öğreniyorsun, sonrakiler uçup gidiyor" demişti.
Hayata karşı ümitsizliğe kapılmayı bir "nankörlük" olarak nitelendiren usta isim, "Dünyaya gelmek milyarda bir şanstır. Gelmişsin bir kere dünyanın tadına bak, bitecek zaten" sözleriyle yaşama sevincinin önemini vurgulamıştı. Bilgi dolu ömrünü ardında dev bir kütüphane ve rehber niteliğinde öğütler bırakarak tamamlayan İlber Ortaylı’nın eksikliği, akademi ve kültür dünyasında her zaman hissedilecek.
Zamanlarını çok iyi kullanmalarını öneririm çünkü genç insanın kapasitesi çok yüksek. Enerjisi çok, hafıza çabuk emiyor ve çok iş yapıyor. Ben bu halimi bir saatte kaldırıp koşana kadar, genç insan eğer enerjisi ve niyeti varsa bütün işi bitirir; flört de edebilir, spor da yapabilir, hepsini yapabilir. 24 saat onun için çok değerli ve uzundur ama niyeti yoksa bir köşeye göçüp oturursa şimdikiler gibi bir devre yazık olur. Sağlığınız gençlikte çok yardımcıdır, bizimki gibi değildir. Gençken aldıklarınızı iyi öğrenebiliyorsun, sonrakiler uçup gidiyor. Tuğlayı ve temeli sağlam atacaksın.
Ümitsizliğe kapılacak bir şey yok. Dünyaya geldin bir kere. Ne kadar yaşayacaksın belli değil. Buraya gelmek bir şans, milyarda bir şans, piyango kutusuyla bile izah edilemez… Kimle kimin hücresinden geleceksin, sağlıklı mı olacak, ölü mü geleceksin, nasıl geldiğin bile önemli. Bir yere kadar gelen insanın ümitsizliğe kapılıp hayata küsmesini tabiata ve seni yaratan kişilere karşı bir nankörlük olarak görüyorum. Gelmişin bir kere dünyanın tadına bak, bitecek zaten!
İLBER ORTAYLI KİMDİR?
1947 yılında Avusturya’nın Bregenz kentinde dünyaya gelen İlber Ortaylı, ilk ve ortaöğrenimini İstanbul ve Ankara’da tamamladı. 1965 yılında Ankara Atatürk Lisesi’nden mezun olduktan sonra, 1968 yılında Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi ile Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi’nin Tarih bölümünü bitirdi. Viyana Üniversitesi’nde Slavistik ve Orientalistik eğitimi alan Ortaylı, yüksek lisans çalışmasını Chicago Üniversitesi’nde Prof. Halil İnalcık ile gerçekleştirdi. 1978 yılında "Tanzimat Sonrası Mahalli İdareler" adlı teziyle doktorasını tamamlayan Ortaylı, 1979 yılında doçent, 1989 yılında ise profesör unvanını aldı.
Akademik çalışmaları kapsamında Oxford, Princeton, Cambridge, Paris ve Moskova gibi pek çok uluslararası üniversitede misafir öğretim üyesi olarak görev yapan Ortaylı, seminerler ve konferanslar verdi. 16. ve 19. yüzyıl Osmanlı tarihi ile Rusya tarihi üzerine uzmanlaşan Ortaylı'nın makaleleri yerli ve yabancı bilimsel dergilerde yayımlandı. 1989-2002 yılları arasında Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi’nde İdare Tarihi Bilim Dalı Başkanlığı görevini yürüttü. Ardından Galatasaray ve Bilkent üniversitelerinde dersler verdi. 2005 yılında Topkapı Sarayı Müzesi Müdürlüğü görevine getirilen Ortaylı, bu görevinin yanı sıra çeşitli akademik kurumlarda eğitim vermeye devam etti.
İlber Ortaylı, Türkçe, Osmanlıca, Almanca, Fransızca, Rusça ve Latince dahil olmak üzere 15’ten fazla dili akademik düzeyde bilmekteydi. Uluslararası Osmanlı Etütleri Komitesi yönetim kurulu üyeliği ve Avrupa İranoloji Cemiyeti üyeliği gibi uluslararası görevlerde de bulunan Ortaylı, ardında tarih literatürüne geçmiş çok sayıda kitap ve çalışma bıraktı.
İLBER ORTAYLI'NIN ESERLERİ
1974: Tanzimat'tan Sonra Mahallî İdareler
1978: Türkiye'de Belediyeciliğin Evrimi (İlhan Tekeli ile birlikte)
1979: Türkiye İdare Tarihi - Türkiye ve Orta Doğu Amme İdaresi Enstitüsü (TODAİE) tarafından yayımlanan kitap; Sasaniler İranı, Bizans, İslam, İtalyan şehir devletleri idare tarihinden sonra Anadolu Selçukluları ve Osmanlılarda devlet örgütünü ve sosyo-ekonomik düzeni ele alır. Alanında kaleme alınmış ilk eserdir.[kaynak belirtilmeli]
1980: Osmanlı İmparatorluğu'nda Alman Nüfuzu
1981: Gelenekten Geleceğe: Gelenekten Geleceğe 2006'da Ufuk Kitapları'ndan çıkan kitap. Ortaylı'nın 3 ana konudaki makalelerinden oluşmaktadır. Bunlar Osmanlı Mirası, Kültür Meseleleri ve Edebiyat ve Tiyatro Penceresindendir. Toplam 21 makale içermektedir. Bugüne değin 12 baskısı çıkmış ve üzerinde çeşitli düzeltmeler yapılmıştır.
1983: İmparatorluğun En Uzun Yüzyılı
1985: Tanzimat'tan Cumhuriyet'e Yerel Yönetim Geleneği
1986: İstanbul'dan Sayfalar - Hil Yayın tarafından yayımlanan kitap; yazarın İstanbul, semtleri ve hayatı hakkında gazete ve dergilerde çıkmış akademik olmayan yazılarından ve son kısımda İstanbul'un yerleşme düzeni hakkında akademik yazısından oluşmaktadır.
1994: Hukuk ve İdare Adamı Olarak Osmanlı Devleti'nde Kadı
1996: Türkiye İdare Tarihine Giriş
2000: Osmanlı Aile Yapısı
2001: Tarihin Sınırlarına Yolculuk
2001: Osmanlı İmparatorluğu'nda İktisadî ve Sosyal Değişim
2002: Osmanlı Mirasından Cumhuriyet Türkiyesi'ne (Taha Akyol ile birlikte)
2004: Osmanlı Barışı2005: Barış Köprüleri: Dünya'ya Açılan Türk Okulları
2006: Osmanlı'yı Yeniden Keşfetmek-1
2006: Kırk Ambar Sohbetleri
2006: Osmanlı'yı Yeniden Keşfetmek-2
2007: Eski Dünya Seyahatnames
2007: Yahudilik Tarihi, Ahmet Almaz ile 2007 Nokta Kitap
2007: Avrupa ve Biz
2007: Batılılaşma Yolunda
2007: Osmanlı'yı Yeniden Keşfetmek-3
2007: Mekân ve Olaylarıyla Topkapı Sarayı
2008: Osmanlı Sarayında Hayat
2008: Tarihimiz ve Biz
2008: Tarihin İzinde
2009: Tarihin Işığında
2010: Türkiye'nin Yakın Tarihi
2011: Defterimden Portreler
2011: Tarihin Gölgesinde
2012: Yakın Tarihin Gerçekleri
2012: Cumhuriyetin İlk Yüzyılı 1923-2023
2013: İlber Ortaylı Seyahatnamesi
2014: İmparatorluğun Son Nefesi,2014: Eski Dünya Seyahatnamesi
2015: Türklerin Tarihi, Orta Asya'nın Bozkırlarından Avrupa'nın Kapılarına,
2016: Türklerin Tarihi, Anadolu'nun Bozkırlarından Avrupa'nın İçlerine
2016: İttihat ve Terakki
2016: Hukuk ve İdare Adamı Olarak Osmanlı Devletinde Kadı
2016: Osmanlı’ya Bakmak Osmanlı Çağdaşlaşması
2016: İstanbul'dan Sayfalar
2017: Türklerin Altın Çağı
2017: Tarihe Yön Veren 100 Lider
2018: Gazi Mustafa Kemal Atatürk
2019: Bir Ömür Nasıl Yaşanır?
2020: Türklerin Tarihi
2021: Yakın Tarihin Gerçekleri
2022: İnsan Geleceğini Nasıl Kurar?
2022: Türklerin Tarihi 2, Kronik Kitap
2023: 1923 Cumhuriyetin İlk Yüzyılı 2023
2024: Avrupa ve Biz - Geçmişten Günümüze
2025: Fatih Sultan Mehmed: Doğunun ve Batının Efendisi
2025: Cumhuriyet'in İlk Sabahı, Gökçe Akgül ve Şermin Yaşar ile birlikte
2025: Kuruluş: Cumhuriyet'e Giden Yol