Türkiye’de gıda ve yemek sektörünün taşıyıcı gücü olan motokuryeler (motosikletli kuryeler), bağlı oldukları online platformların devreye aldığı yeni nakit yönetim sistemi nedeniyle isyan bayrağını çekti. "Esnaf kurye" statüsünde kendi namına çalışan kuryeler, müşteriden tahsil ettikleri nakit ödemeleri anında banka ATM'lerine (Otomatik Para Çekme Makinesi) yatırmaları yönündeki baskıların iş yüklerini sürdürülemez hale getirdiğini savunuyor.
SICAK PARA DÖNEMİ KAPANIYOR
Mevcut işleyişte bir kurye, online platform üzerinden verilen ve ödeme yöntemi "nakit" seçilen bir siparişi teslim ettiğinde parayı doğrudan tahsil ediyordu. Şirket bu parayı kuryeden anında talep etmiyor, kuryenin haftalık hak edişinden bu tutarı düşerek "mahsuplaşma" yoluna gidiyordu. Eğer kuryenin elindeki nakit, alacağından fazlaysa, haftalık veya belirlenen sürelerde ATM aracılığıyla şirkete yatırılıyordu.
Yeni sistemle birlikte kuryeler, her siparişte aldıkları parayı belirlenen bankaların ATM'lerine yatırmak zorunda kalacak. Bu durum, kuryelerin günlük ihtiyaçlarını karşıladıkları "sıcak para" akışını kesecek ve onları kestikleri faturanın karşılığını beklemeye mahkum edecek.
KURYELER "ATM MEMURU" OLMAK İSTEMİYOR
Yeni sisteme tepki gösteren motokuryeler, sipariş yetiştirme telaşına bir de "bankamatik arama" mesaisinin eklendiğini belirtiyor.
Kuryeler, sürekli ATM bulmaya çalışmanın iş hacimlerini düşüreceğini, para yatırmak için fazladan yol katederek ekstra yakıt harcayacaklarını ve bu maliyetin kendi cebinden çıkacağını vurguluyor. Alışverişlerin neredeyse yüzde 50'sinin nakit gerçekleştiği sahada, her ödeme sonrası bankaya gitmek kuryeler için ek mesai ve yakıt masrafı anlamına geliyor.
BAHŞİŞ VE "KÜSÜRAT" KAYIT DIŞI KALMAYA DEVAM EDİYOR
Sistem değişikliği bir başka sorunu da beraberinde getiriyor. Örneğin 279 liralık bir yemek siparişi için 300 lira veren bir müşteri, para üstü istemediğinde aradaki fark kuryeye "bahşiş" olarak kalıyor. Bu tutarlar kayıt altına alınamadığı için kayıt dışı ekonomi yaratmaya devam ediyor. İlgili bakanlıkların, bahşiş dışında kalan ve para üstü iadesi yapılamayan durumlardaki kayıt dışılığı önlemek adına çalışma başlatması bekleniyor. Ayrıca kuryenin elinde bozuk para olmaması durumunda sipariş iptalleri veya müşteri mağduriyetlerinin artacağı öngörülüyor.
200 BİN LİRALIK CİROLARDAN BORÇ BATAĞINA
Kurye sektöründeki ekonomik tablo da alarm veriyor. Bir dönem ek işlerle birlikte aylık 200 bin lira ciroya ulaşan kuryelerin kazançları, sektördeki aşırı yığılma nedeniyle sert düştü. Şu an aylık net kazançları 60 bin ile 90 bin lira seviyelerine gerileyen birçok kurye, Vergi ve SGK (Sosyal Güvenlik Kurumu) borçlarıyla boğuşuyor. Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek'in "vergi yapılandırması olmayacak" yönündeki kesin açıklaması ise, borçlu kuryelerin umutlarını tamamen tüketmiş durumda.