Geçtiğimiz günlerde Sosyal Güvenlik Kurumu'nun 245 bin kişinin sigortasını iptalinin ardından milyonlarca kişi "hak gaspı yaşar mıyım?" endişesi yaşamaya başladı. Peki sahte sigortalılık nasıl oluyor, kişi bunu nasıl öğrenebilir, itiraz edebilir mi? Uzman isim tek tek açıkladı.
Sosyal Güvenlik Uzmanı Özgür Erdursun, sahte sigortalılığı en yalın haliyle; "bir kişinin bir iş yerinde fiilen çalışmadığı halde, kağıt üzerinde çalışıyormuş gibi gösterilmesi" olarak tanımladı. Erdursun’a göre bu durum genellikle şu dört şekilde karşımıza çıkıyor:
- Eş, dost veya akraba yanında "hatır için" sigortalı görünmek.
- Hiç tanınmayan bir iş yerine aracı vasıtasıyla para ödeyerek sigorta yaptırmak.
- Gerçekte faaliyet göstermeyen, sadece kağıt üzerinde var olan şirketler üzerinden bildirim yapmak.
- İş yerine hiç gitmeden ve hiçbir görev tanımı olmadan sigortalı listesinde yer almak.
Erdursun, bu kayıtların sistemde ilk etapta "hizmet dökümü" olarak görünse de, yapılacak bir denetimde "fiili çalışma yok" tespiti yapıldığı an tüm bu sürecin geçersiz sayılacağını ifade etti.
E-DEVLET’TE GÖRÜNEN GÜNLER YANILTMASIN
Halk arasında en büyük yanılgının e-Devlet sistemindeki verilere sonsuz güven duymak olduğunu belirten Erdursun, "sigorta bildirimle değil, fiili çalışmayla kazanılır" kuralını hatırlattı. Erdursun’a göre, bir kişinin günlerini sistemde görmesi onun hukuken güvende olduğu anlamına gelmiyor.
Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) denetimlerinin genellikle geriye dönük ve yıllar sonra yapıldığını söyleyen uzman, şu nedenlerle incelemelerin tetiklenebileceğini belirtti:
- Şikayetler veya ihbarlar.
- Vergi ve ticaret sicili kayıtlarındaki uyumsuzluklar.
- İş yerinin bildirilen adreste bulunmaması veya faaliyetinin durmuş olması.
- Geliri olmayan bir iş yerinde aşırı sayıda çalışan gösterilmesi.
EMEKLİLİK İPTALİ Mİ, SİGORTA İPTALİ Mİ?
Erdursun, kamuoyunda "emeklilik iptali" olarak bilinen durumun aslında teknik bir süreç olduğunu vurguladı.
Erdursun’un anlatımına göre süreç şöyle işliyor: Önce kişinin sahte olduğu tespit edilen sigortalılık dönemleri siliniyor. Bu günler silinince, emeklilik için gerekli olan prim günü şartı bozuluyor. Sonuç olarak, dayanağı kalmayan emekli aylığı kesiliyor. Yani asıl mesele, emekliliğin üzerine inşa edildiği "temelin" sahte olmasıdır.
ASIL SORUMLU 2008 YASASI MI?
Özgür Erdursun, insanların neden bu riskli yola yöneldiğine dair çarpıcı bir tespitte bulundu. Erdursun’a göre, 01.10.2008 tarihinde yapılan yasa değişikliği sahte sigortalılığın önünü açtı.
Bu tarihten önce 4/A (SSK) kapsamında isteğe bağlı prim ödenebilirken, yeni yasayla bu hak kaldırıldı. Emeklilikte son 2520 günün hangi statüden (4/A veya 4/B) olduğuna bakıldığını hatırlatan Erdursun, 4/A’dan (SSK) emekli olmanın Bağ-Kur’a göre çok daha avantajlı olduğunu ifade etti. Bu avantajı kaybetmek istemeyen ancak fiilen bir işte çalışmayan halkın, mecburen "sahte sigortalılık" yöntemine başvurduğunu belirtti. Erdursun, "Eskiden olduğu gibi isteğe bağlı 4/A prim ödeme hakkı geri verilirse bu sorun çözülür ve ne yurttaş ne de SGK zarar eder" dedi.
SAHTE SİGORTANIN FATURASI: FAİZİYLE GERİ İADE
Sahte sigortalılığın tespit edilmesi durumunda SGK’nın çok ağır yaptırımlar uyguladığını belirten Erdursun, sadece günlerin silinmediğini, haksız alınan tüm ödemelerin faiziyle geri istendiğini söyledi.
Geri istenebilecek kalemler arasında şunlar yer alıyor:
- O güne kadar ödenen tüm emekli aylıkları.
- Bayram ikramiyeleri.
- Yapılan tüm sağlık, tedavi ve ameliyat masrafları.
- Haksız alınan işsizlik maaşları ve diğer sosyal yardımlar.
GERÇEK ÇALIŞANLAR KENDİNİ NASIL SAVUNMALI?
Eğer bir kişi gerçekten o iş yerinde çalışmışsa ve sigortası haksız yere iptal edilmişse, Erdursun hak arama yolunun açık olduğunu ancak ispatın şart olduğunu vurguladı. Erdursun’a göre mahkemede elinizi güçlendirecek deliller şunlar:
Banka üzerinden yapılan maaş ödemeleri.
Bordrolar, puantaj kayıtları ve iş yeri yazışmaları.
Tanık beyanları ve somut görev tanımları.
"UCUZ ÇÖZÜM PAHALIYA PATLAR"
Erdursun, sahte sigortalılığın piyasada "daha az para ver, seni sigortalı gösterelim" şeklinde pazarlandığını ancak bunun büyük bir risk olduğunu belirtti.
Paranın SGK’ya gidip gitmediğinin bile belirsiz olabileceğini söyleyen uzman, bu durumun bir çözüm değil "gecikmiş bir risk" olduğunu ifade etti. Erdursun, her türlü sosyal güvenlik sorusu için Alo 170 hattından veya uzmanlardan destek alınması gerektiğini belirterek yazısını noktaladı.