Afrika kıtası sessizce parçalanıyor. Etiyopya'dan Malavi'ye uzanan 3 bin 500 kilometrelik Doğu Afrika Yarık Sistemi, kıtayı milyonlarca yıldır ikiye ayıran devasa bir jeolojik sürecin ürünü. Bilim insanları bu sürecin arkasındaki itici gücü uzun süredir tartışıyordu. Geophysical Research Letters dergisinde yayımlanan yeni bir araştırma, yanıtı yerin derinliklerinde buldu.
NEON GAZI SIRRI ÇÖZDÜ
Araştırma ekibi Kenya'daki jeotermal alanlardan yüzeye çıkan gazları ultra hassas yöntemlerle analiz etti. Özellikle neon izotoplarını inceleyen ekip gazların yüzeye yakın kaynaklardan değil, mantonun çok derin katmanlarından geldiğini doğruladı.
Daha da dikkat çekici olan bulgu ise bu gazların kimyasal bileşiminin kuzeyde Kızıldeniz'den güneyde Malavi'ye kadar uzanan binlerce kilometrelik alanda birebir eşleşmesiydi.
Araştırmacılar bu sonucu "oldukça büyük bir ortak parmak izi" olarak nitelendirdi. Bu eşleşme, tek bir devasa kaynağın tüm bölgeyi etkilediğinin en güçlü kanıtı sayılıyor.
KITAYI BÖLEN MOTOR: SÜPER SORGUÇ
Bilim dünyasında uzun süredir Doğu Afrika Yarık Sistemi'ni oluşturan güç hakkında iki rakip teori vardı. Birincisine göre yarılmayı yüzeye yakın levha hareketleri tetikliyordu. İkincisine göre ise güç, çekirdek-manto sınırından yükselen devasa bir sıcak madde kütlesinden, yani "süper sorguç"tan geliyordu. Yeni araştırma ikinci teoriyi güçlü biçimde destekliyor.
Bu derin güç yalnızca volkanik patlamaları ve depremleri tetiklemekle kalmıyor, kıtasal levhaların birbirinden ayrılmasını sağlayan temel motor işlevi görüyor.
YENİ BİR OKYANUS DOĞUYOR
Jeolojide "rifting" olarak adlandırılan bu süreç, bir kıtanın yavaşça ikiye bölünmesi ve arada yeni bir okyanus havzasının oluşmaya başlaması anlamına geliyor. Doğu Afrika Yarık Sistemi tam da bu sürecin canlı bir örneği. Etiyopya, Kenya, Uganda ve Malavi hattı boyunca uzanan yarık, milyonlarca yıl sonra Afrika'nın doğu kesimini ana kıtadan tamamen koparacak ve arada yeni bir okyanus oluşacak.
Süreç insani zaman ölçeğiyle bakıldığında son derece yavaş ilerliyor. Ancak bölgedeki depremler, volkanik faaliyetler ve sıcak su kaynakları, kıtanın derinliklerindeki bu devasa dönüşümün yüzeye vuran işaretleri.