SGK işten ayrılış kodunuz geleceğinizi nasıl etkiliyor?

Merhaba kıymetli okuyucularım, sizlerde soru ve görüşlerinizi [email protected] e-posta adresime kolaylıkla iletebilirsiniz.

Türkiye'de çalışanların önemli bir bölümü işten ayrılırken aynı şeyleri kontrol ediyor.

Son maaş yatmış mı?

Kıdem tazminatı doğru hesaplanmış mı?

Yıllık izin ücretleri ödenmiş mi?

Ancak çok az kişi SGK işten çıkış bildirgesine bakıyor.

Daha da önemlisi, SGK sistemine hangi çıkış koduyla bildirildiğini sorguluyor.

Oysa bazen bir çalışanın geleceğini belirleyen şey aldığı son maaş değil, SGK ekranında yer alan iki haneli bir rakam olabiliyor.

Sosyal güvenlik mevzuatında işten ayrılış nedenleri çeşitli kodlarla tanımlanmıştır. Bu kodlar yalnızca SGK'nın istatistik üretmesi için oluşturulmuş rakamlar değildir. Her biri iş ilişkisinin nasıl sona erdiğini gösteren resmi kayıtlardır.

Aslında SGK çıkış kodlarının temel amacı, çalışma hayatında yaşanan her ayrılığın nedenini kayıt altına almaktır. Çünkü çalışma hayatında herkes aynı nedenle işten ayrılmaz. Kimi emekli olur, kimi istifa eder, kimi askerlik nedeniyle ayrılır, kimi ise işveren tarafından işten çıkarılır.

İşte SGK sistemi bu farklılıkları kodlar aracılığıyla kayıt altına alır.

Bir çalışan kendi isteğiyle işten ayrılmışsa başka bir kod kullanılır.

İşveren tarafından haklı bir gerekçe olmaksızın işten çıkarılmışsa başka bir kod kullanılır.

Emeklilik nedeniyle ayrılan için ayrı, askerlik nedeniyle ayrılan için ayrı, evlilik nedeniyle işten ayrılan kadın çalışan için ayrı kodlar bulunmaktadır.

Aslında SGK çıkış kodları, bir çalışanın iş hayatının son paragrafıdır.

Ve bazen o son paragraf, kişinin gelecekteki haklarını doğrudan etkileyebilir.

Örneğin toplumda en çok karıştırılan konulardan biri istifa ile işveren feshi arasındaki farktır.

SGK kayıtlarında kendi isteğiyle ayrılan çalışan ile işveren tarafından işten çıkarılan çalışan aynı şekilde görünmez. Sistem bunu farklı kodlarla kayıt altına alır. Bu ayrım yalnızca teknik bir detay değildir. İşsizlik ödeneğinden başlayarak birçok süreçte önem taşır.

Sahada karşılaştığımız en büyük sorunlardan biri de budur.

Birçok çalışan işten ayrıldıktan sonra işsizlik ödeneği başvurusu yapıyor ve başvurusu reddedildiğinde nedenini anlamaya çalışıyor.

Oysa çoğu zaman ilk bakılması gereken yer SGK işten ayrılış bildirgesidir.

Çünkü sistem, işten ayrılış nedenini esas alarak değerlendirme yapmaktadır.

Bir başka önemli konu ise emeklilik nedeniyle ayrılışlardır.

Doğrudan emeklilik nedeniyle işten ayrılanlar için kullanılan kod ile yaş şartı dışında emeklilik koşullarını tamamlayarak kıdem tazminatı hakkını kullanıp ayrılanlar için kullanılan kod farklıdır. Ne yazık ki vatandaşlarımızın önemli bir bölümü bu ayrımın farkında değildir.

Özellikle EYT düzenlemesinden sonra emeklilik ve emeklilik öncesi haklar konusunda vatandaşlarımızın farkındalığı arttı. Ancak buna rağmen SGK kayıtlarında hangi kodun hangi anlama geldiği konusu hâlâ yeterince bilinmiyor.

Kadın çalışanlara tanınan evlilik nedeniyle işten ayrılma hakkı da aynı şekilde yeterince bilinmeyen sosyal güvenlik haklarından biridir. Kanun bu konuda önemli bir hak tanımış olmasına rağmen birçok çalışan bu hakkı ancak işten ayrıldıktan sonra öğrenmektedir.

Askerlik nedeniyle işten ayrılan çalışanlar, malulen emeklilik nedeniyle çalışma hayatından çekilen sigortalılar veya işyerinin kapanması nedeniyle işsiz kalan vatandaşlarımız için de SGK sisteminde ayrı çıkış kodları bulunmaktadır.

Bunun temel nedeni şudur:

Her işten ayrılış aynı değildir.

Dolayısıyla her işten ayrılışın hukuki sonucu da aynı olamaz.

İşte SGK çıkış kodları bu ayrımı yapabilmek için kullanılmaktadır.

Ancak benim dikkat çekmek istediğim asıl konu başka.

42 ile 50 arasındaki çıkış kodları...

İşte çalışanların mutlaka bilmesi gereken bölüm burasıdır.

Kamuoyunda uzun yıllar boyunca "29 koduyla işten çıkarılma" olarak bilinen ve daha sonra alt başlıklara ayrılan bu kodlar, işveren tarafından çalışanın ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı davrandığı iddiasıyla yapılan fesihleri kapsamaktadır.

İşe giriş sırasında gerçeğe aykırı beyanda bulunulması, işverenin güvenini kötüye kullanma, devamsızlık, işyerinde disiplin kurallarına aykırı davranışlar, iş güvenliğini tehlikeye düşüren hareketler ve benzeri nedenler bu kapsamda değerlendirilmektedir.

Ne yazık ki bu kodlarla ilgili kamuoyunda ciddi bilgi kirliliği bulunmaktadır.

Bazı çalışanlar bu kodların ne anlama geldiğini bilmeden işten ayrılmakta, bazıları ise yıllar sonra SGK kayıtlarını incelediğinde bu durumla karşılaşmaktadır.

Burada özellikle altını çizmek istediğim bir nokta var.

Bir işverenin SGK'ya yaptığı bildirim tek başına kesin hüküm anlamına gelmez.

Çıkış kodu önemlidir.

Ancak hukuken tartışılmaz değildir.

Çalışanın itiraz hakkı vardır.

Arabuluculuk hakkı vardır.

Yargı yolu açıktır.

Nitekim çalışma hayatında birçok uyuşmazlığın mahkemeler tarafından farklı şekilde değerlendirildiğini görmekteyiz.

Bu nedenle çalışanlarımızın haklarını bilmeleri kadar kayıtlarını takip etmeleri de önemlidir.

Bugün birçok kişi e-Devlet üzerinden hizmet dökümüne bakıyor.

Prim gününü kontrol ediyor.

Ne zaman emekli olacağını hesaplıyor.

Ancak aynı kişiler işten ayrılış bildirgesini kontrol etmiyor.

Oysa işten ayrılış bildirgesi, çalışma hayatının en önemli belgelerinden biridir.

Çünkü işverenin SGK'ya yaptığı resmi bildirimi göstermektedir.

Ben yıllardır sosyal güvenlik alanında çalışan bir uzman olarak şunu açıkça söyleyebilirim:

Türkiye'de çalışanların sosyal güvenlik bilinci geçmiş yıllara göre önemli ölçüde artmıştır.

Ancak hâlâ yeterli değildir.

Haklarını bilen çalışan sayısı arttıkça çalışma hayatındaki sorunlar azalacaktır.

Çünkü çalışma hayatında yaşanan mağduriyetlerin önemli bir bölümü hakların bilinmemesinden değil, kayıtların kontrol edilmemesinden kaynaklanmaktadır.

Vatandaşlarımız SGK kayıtlarını yalnızca emeklilik zamanı geldiğinde incelememelidir.

Çalışma hayatlarının her aşamasında kayıtlarını takip etmelidir.

Çünkü sosyal güvenlik sistemi sadece prim ödemekten ibaret değildir.

Aynı zamanda hakları takip edebilme kültürüdür.

Bu nedenle işten ayrılan herkese aynı tavsiyede bulunuyorum:

Maaşınızı kontrol edin.

Tazminatınızı kontrol edin.

İzin alacaklarınızı kontrol edin.

Ama en önemlisi SGK çıkış kodunuzu da kontrol edin.

Çünkü bazen bir çalışanın geleceğini belirleyen şey aldığı son maaş değil, SGK sistemine işlenen iki haneli bir rakamdır.

O nedenle işten ayrılırken yalnızca cebinize değil, kayıtlarınıza da bakın.