Eğitimde toplumsal cinsiyet eşitliği eğitimi neden gereklidir

“Toplumsal cinsiyet eşitliği, toplumun dayattığı dar kalıpların ötesine geçerek; kadın, erkek veya farklı cinsel yönelimdeki tüm bireylerin temel insan haklarına, eğitim ve çalışma hakkına eşit şekilde erişebilmesidir. Mesele, bir insanın sadece var oluşundan ötürü şiddet görmediği, yaşam hakkının elinden alınmadığı, eşit, özgür ve onurlu bir yaşam sürebilmesidir.”

Dr. Dilek Bulut ile toplumsal cinsiyet eşitliğini konuştuk.

Toplumsal cinsiyet eşitliği nedir? Eğitimde Toplumsal Cinsiyet Eşitliği eğitimi neden gereklidir?

Biyolojik cinsiyet doğuştan gelir. Toplumsal cinsiyet ise toplumun bize sonradan öğrettiği dayattığı rollerdir. Eşitlikten kastımız; haklarda, fırsatlarda, hayata katılımda ve sorumluluklarda eşitliktir.

Öğrenilmiş toplumsal roller yüzyıllardır düşüncelerimizin, hayallerimizin ve eylemlerimizin önüne ket vurmakta sınırlar koymaktadır. Sırf cinsiyetimiz nedeniyle yaşamdaki denge ve eşitlik bozulur. Bir kadın sokağa çıkarken daha kapıdan adımını atarken ne yapmaması gerektiğini biliyordur. Öğrenmiştir. Üzerine giydirilmiş bir ceket gibidir.

Üstelik bu eşitsizlik katmanlıdır. Yaşlı, engelli, göçmen, cinsel yönelimi farklı bireylerde çok daha derinleşen bir eşitsizliktir.

Eğitimde Toplumsal Cinsiyet Eşitliği eğitimi neden gereklidir?

Cinsiyetçi önyargı ve kalıpların kırılması

Şiddetin önlenmesi, Sağlıklı iletişim ve şiddet dilinden arınma

Ekonomik Kalkınma ve İş Gücüne Katılım.

Hak Bilinci ve Demokrasi ve İnsan Haklarının Güçlenmesi

Üniversitelerde TCE Eğitimi" neden önemli? Kampüsler neleri değiştirebilir?

Üniversiteler sadece meslek edinilen akademik bilgi yüklenen ortamlar değildir. Entelektüel birikim ve bakış açısı kazandığınız yerlerdir. Eleştirel düşünmeyi sorgulamayı ve empatiyi öğrendiğimiz kurumlardır. Yaşama bakışınızı nasıl bir dünyada yaşamak istediğinizin de şekillendiği yerlerdir. Artık yaşadığınız ülkeyi değiştirecek kuracak olanlar onlardır. Yöneticiler, doktorlar, öğretmenler, yazılımcılar…

Toplumu şiddetten arınmış, eşitlikçi bir hale getirmekte toplumsal cinsiyet kalıp yargılarından kurtulmak için önemli bir anahtardır. Her müfredatın içine eşitlik temelli bir dersi yerleştirmek, eşitlik temelinde kurulacak bir toplumun hepimizin mutluluğu için gerekli olduğunu anlatmak o kadar değerli ki.

Müfredata koyacağımız bir ders, kampüste kuracağımız bir destek birimi veya kadın yöneticilerin görünürlüğü, bir gencin tüm hayat bakışını değiştirir. Toplumun kılcal damarlarına eşitliği taşımak böyle mümkün olabilir.

Üniversiteler de toplumsal cinsiyet eşitliğini nasıl sağlanabilir? Mekanizmalar mevcut mu?

Hem akademik hem de idari kadrolar ile öğrenciler için güvenli, adil bir ortam yaratmak adına çeşitli kurumsal, hukuki ve akademik mekanizmalar kullanırlar.

Üniversitelerde uygulanabilecek temel toplumsal cinsiyet eşitliği mekanizmaları şunlardır:

1. CTS Birimleri (Cinsel Taciz ve Cinsel Saldırıya Karşı Destek Birimleri / Kurulları)

Kampüsteki en kritik mekanizmalardan biridir. Öğrencilerin, akademisyenlerin ya da idari personelin maruz kalabileceği her türlü cinsel taciz, saldırı, toplumsal cinsiyete dayalı ayrımcılık ve mobbing (bezdiri) vakalarına karşı kurulurlar.

• Başvuru ve Danışmanlık:Mağdurlara psikolojik, hukuki ve sosyal destek sağlarlar.
• Gizlilik ve Güvenlik:Başvurular tamamen gizlilik ilkesiyle yürütülür, böylece mağdurun akademik ya da kişisel hayatının zarar görmesi engellenir.
• Yaptırım ve Soruşturma:Resmi yönergeleri (CTS Yönergesi) vardır; olayları inceler, raporlar ve üniversite yönetimine disiplin/soruşturma süreçleri için tavsiyelerde bulunurlar.

2. Cinsiyet Eşitliği Eylem Planları (GEP - Gender Equality Plans)

Özellikle uluslararası standartlar ve fon sağlayıcılar (örneğin Avrupa Birliği Horizon projesi fonları) üniversitelerden kurumsal bir eylem planı talep eder. Bu planlar belirli taahhütler içerir:

• İşe Alım ve Terfilerde Eşitlik:Akademik ve idari ilanlarda, mülakatlarda cinsiyetçi, medeni duruma yönelik veya ailevi sorgulamaların yasaklanması.
• Cam Tavanların Kırılması:Üst yönetim kademelerindeki (Rektörlük, Dekanlık, Enstitü Müdürlükleri) kadın oranının artırılmasına yönelik somut hedefler koyulması.
• Veri Toplama:Üniversitenin her yıl cinsiyete göre dağılım raporu (kadın/erkek hoca, öğrenci, yönetici sayıları) yayınlayarak kendi durumunu izlemesi.

3. Araştırma ve Uygulama Merkezleri (KASAUM / SU Gender vb.)

Üniversiteler bünyesinde kurulan Kadın Sorunları/Çalışmaları Uygulama ve Araştırma Merkezleri, işin akademik ve farkındalık boyutunu yürütür.

• Akademik Üretim:Toplumsal cinsiyet odaklı tezler, makaleler ve projeler üretilmesini teşvik eder.
• Eğitimler:Üniversiteye yeni başlayan öğrencilere oryantasyon haftasında, akademisyenlere ise "Eğiticilerin Eğitimi" programlarında toplumsal cinsiyet eşitliği ve eşitlikçi dil modülleri sunarlar.

4. Akademik Müfredat ve Ders Entegrasyonları

Farkındalığın tabana yayılması amacıyla bilginin dönüştürülmesini sağlayan mekanizmadır.

• Ders Modülleri:Tıp, Hukuk, Mühendislik veya Eğitim Fakülteleri gibi temel alanların müfredatına toplumsal cinsiyet perspektifi eklenir (Örn: Hukukta kadın hakları, tıpta cinsiyete duyarlı sağlık hizmetleri).
• Üniversite Ortak Dersleri:Cinsiyet eşitliği derslerinin havuz dersi olarak tüm kampüse açılması sağlanır.

5. Kampüs İçi Yaşam ve Esenlik Altyapıları

Eşitliği teoriden pratiğe döken fiziki ve sosyal mekanizmalardır:

• Ebeveyn Destekleri:Kampüs içi kreş imkanları, emzirme/bebek bakım odaları, akademik ve idari personele yönelik esnek çalışma/ebeveyn izni düzenlemeleri.
• Kampüs Güvenliği:Gece geç saatlerde çalışanlar ve kütüphaneden çıkan öğrenciler için ring seferleri, aydınlatılmış güvenli rotalar ve acil durum hatları (bazı üniversitelerde "Mor Kod" uygulamaları).
• Eşitlikçi Dil Rehberleri:Üniversitenin resmi yazışmalarında, duyurularında ve web sitelerinde cinsiyetçi kalıplardan arındırılmış bir dil kullanılması rehberler aracılığıyla zorunlu kılınır.

Toplumda büyük bir önyargı var. TCE Aile yapısını bozar mı?

Toplumda bu kavrama karşı bir önyargı var. Toplumda bu kavramdan, özellikle "aile yapısını bozacağı" öne sürülerek yaratılmak istenen bir önyargı var.

Bu korkunun temelinde eksik veya yanlış bilgi yatıyor. Eşitlik aile yapısını yıkmaz, tam aksine aileyi güçlendirir ve korur. Şu anki düzende tüm ekonomik yükü erkeğin omzuna yüklemek, tüm ev içi emeği ve çocuk bakımını kadına yıkmak asıl aileyi yıpratan şeydir. Maddi sıkıntılar veya tükenmişlik yüzünden biten evlilikleri düşünün. Eşitlikçi bir ailede sorumluluklar paylaşılır. Saygının, adaletin ve huzurun olduğu bir evde büyüyen çocuk daha sağlıklı olur. Şiddetin olmadığı bir yuva yıkılmaz, daha da sağlamlaşır. Korkmamız gereken şey eşitlik değil; eşitsizliğin doğurduğu şiddet ve mutsuzluktur."

Toplumsal cinsiyet eşitliğini sağlanması yaşamımızda neyi değiştirebilir?

Eğer bu eşitliği sağlayabilirsek, çocuklarımıza ve geleceğe üç büyük armağanımız olur. Birincisi Kalkınma: Nüfusumuzun yarısını oluşturan kadınları üretime ve bilime dahil ettiğimizde ekonomik refahımız katlanacak.

İkincisi Şiddetin Önlenmesi: Şiddet bir güç gösterisidir; eşitliğin olduğu yerde tahakküm biter, sokaklar kadınlar ve çocuklar için güvenli hale gelir.

Üçüncüsü Toplumsal Barış: Adaletin olduğu yerde huzur olur. Eşitlik sağlandığında; sokakta daha az şiddet, mahkemede daha fazla adalet, mecliste daha çok uzlaşı ve evlerimizde daha fazla mutluluk göreceğiz. Hepimizin mutluluğu birlikte kurduğumuz eşit ilişki, empati, hoşgörü ile mümkün. Zenginlik farklılıklarımızla birlikte eşit olarak yaşayabilmektir.

Toplumsal cinsiyet eşitliği, toplumun dayattığı dar kalıpların ötesine geçerek; kadın, erkek veya farklı cinsel yönelimdeki tüm bireylerin temel insan haklarına, eğitim ve çalışma hakkına eşit şekilde erişebilmesidir. Mesele, bir insanın sadece var oluşundan ötürü şiddet görmediği, yaşam hakkının elinden alınmadığı, eşit, özgür ve onurlu bir yaşam sürebilmesidir.

Sevgili hocam değerli bilgileriniz için size teşekkür ediyorum. Türkiye Hepimizin, Eğitim Hepimizin...