Modası geri geldi" dediler, fiyatı dipte çakıldı! Çiftçiye yakmaktan başka çare kalmadı

Üreticiler bu durumun ana nedeni olarak AB düzenlemelerini işaret ederken, sektördeki diğer uzmanlar ise yün üretimi konusundaki uzmanlık bilgisinin ve yerel birikimin yenilenmesi gerektiğine inanıyor.

ŞEFFAF OLMAYAN PİYASA VE TARİHİ FİYAT ÇÖKÜŞÜ

Avrupa’daki yün piyasası son on yıllarda ağır bir çöküş yaşadı. Ancak AB, yünü resmi olarak bir "tarım ürünü" olarak sınıflandırmadığı ve dolayısıyla piyasa fiyatlarını takip etmediği için bu düşüşün boyutlarını veri üzerinden izlemek oldukça güçleşiyor.

Avrupa Yün Sanayi Birliği Başkanı Nigel Thompson, konuya ilişkin yaptığı açıklamada, "Avrupalılar, piyasa koşullarını değerlendirirken İngiliz Yün Sanayi Birliği’nin verilerini bir kıyaslama ölçütü olarak kullanıyor" ifadelerini kullandı.

KİLOGRAM BAŞINA 22 EURO'DAN 1,4 EUROYA DÜŞEN DEĞER

Birleşik Krallık’ta İkinci Dünya Savaşı'ndan kısa bir süre sonra yünün kilogram fiyatı yaklaşık 22 euro seviyelerindeydi. Bugün ise çiftçiler bu yıl için kilogram başına yalnızca 1,4 euro civarında bir fiyat bekliyor.

Avrupa Parlamentosu Uluslararası Ticaret Komitesi tarafından yaptırılan bir rapora göre, Avrupa da bu çöküş trendini birebir takip etti. Bunun sonucunda kıta, Çin ve Bangladeş gibi ülkelerden yapılan sentetik tekstil ithalatına her geçen gün daha fazla bağımlı hale geldi.

ÇEVRESEL VE STRATEJİK KRİZ: YILDA 12 KİLOGRAM ATIK

Bu bağımlılık Avrupa için hem stratejik hem de ciddi bir çevresel tehdit oluşturuyor. AB verilerine göre, topluluk genelinde tüketilen tekstil ürünlerinin yaklaşık yüzde 60'ı plastikten üretiliyor. Bu durumun doğal bir sonucu olarak, ortalama bir AB vatandaşı yılda yaklaşık 12 kilogram giysiyi çöpe atıyor.

Avrupa Komisyonu, 2022 yılında yaptığı açıklamayla "hızlı modanın artık moda olmaması" adına gerekli tüm adımları atacağına dair taahhütte bulunmuştu.

MEVZUAT ENGELİ: YÜN "HAYVANSAL ATIK" SINIFINDA MI?

Sektör temsilcilerinin bir kısmına göre, AB mevzuatı yünün Avrupa menşeli, sürdürülebilir bir alternatif olarak kullanımını doğrudan engelliyor.

2009 Yönetmeliği: Yün; kan, tüy veya hayvan leşleri ile birlikte "hayvansal kaynaklı yan ürünler" kategorisinde sınıflandırılıyor.

2011 Kuralları: Bu kurallara göre yünün ayrı, temiz ve kuru bir şekilde kapalı torbalarda saklanması ve menşeinin izlenmesine olanak sağlayan resmi belgelerle muhafaza edilmesi gerekiyor.

Avrupa çiftçiler birliği Copa-Cogeca’nın Mart ayında yayımladığı raporda, söz konusu düzenlemelerin yünün işlenmesi, pazarlanması ve sanayide kullanımı üzerinde orantısız kısıtlamalar yarattığı vurgulandı.

"ÇİFTÇİLER YÜNÜ YAKMAK VEYA GÖMMEK ZORUNDA KALIYOR"

İrlandalı Avrupa Parlamentosu Üyesi Maria Walsh (EPP), artan kırkım maliyetleri ve çakılan satış fiyatları nedeniyle birçok çiftçinin elindeki yünü gömmek ya da yakmaktan başka çare bulamadığını belirtti.

Yünün ekonomik ve çevresel potansiyeline dikkat çeken Walsh, "Bu, değeri yeterince bilinmeyen ve hafife alınan bir kaynaktır" dedi.

Walsh, AB'nin biyoekonomi hedefleri doğrultusunda yünün sadece tekstilde değil; yatak takımları, yalıtım malzemeleri, organik gübreler ve diğer biyokütle bazlı ürünlerin üretiminde de kullanılabileceğini, bu potansiyelin hayata geçmesi için de ilk olarak risk sınıflandırmasının değiştirilmesi gerektiğini vurguladı.

KOMİSYON DÜZENLEME SÖZÜ VERDİ

Avrupa Komisyonu bu revizyon fikrine olumlu yaklaşıyor. Komisyon'un hayvancılık stratejisi belgesinde yünün "özellikleri ve potansiyeli" açıkça vurgulanıyor. Akdeniz Bölgesi Komiseri Dubravka Šuica da yün kullanımını teşvik etmek amacıyla mevcut düzenleyici engelleri yeniden gözden geçireceğinin sözünü verdi.

"SORUN KURALLAR DEĞİL, BİLGİ EKSİKLİĞİ VE UNUTULAN USTALIK"

Ancak her taraf AB kurallarının asıl engel olduğu görüşüne katılmıyor. Avrupa Yün Ağı (Atelier Laines d'Europe) Koordinatörü Marie-Thérèse Chopin, mevcut şartların ürün izlenebilirliğini sağladığını, salgın hastalıkların yayılmasını önlediğini ve malzemenin kalitesini garanti altına aldığını savunuyor.

Chopin’e göre asıl sorun; çiftçilerin yanlış bilgilendirme sonucu yünün kurallar gereği "atık" sayıldığını zannetmeleridir. Bu yanlış algı, sektöre yapılan yatırımları kesmiş ve zamanla uzmanlık ile işleme birikiminin kaybolmasına yol açmıştır.

GELECEK UMUT VERİYOR: YEREL YÜNE DÖNÜŞ

Tüm bu zorluklara rağmen yeni küresel trendler sektör için umut vaat ediyor. Yenilenebilir, yerel ve yüksek kaliteli malzemelere olan talebin artmasıyla birlikte koyun yetiştiriciliği yeni üreticileri cezbetmeye başladı.

Özellikle küresel küresel tedarik zincirlerini ve ihracatı aksatan COVID-19 pandemisi, yerel yün işleme sektörüne olan ilgiyi yeniden canlandırdı. Koyun sayısındaki genel azalmayla birleşen bu faktörler, son iki yılda yün fiyatlarında kademeli bir toparlanma sürecini beraberinde getirdi.